ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଠାରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ସଙ୍କଟ କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ବଜାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଦେଇଛି। ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ପକ୍ଷରୁ ଇରାନ ଉପରେ କରାଯାଇଥିବା ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଇରାନର ପ୍ରତିଶୋଧମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ପଥ ଏବେ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ ବିଶ୍ୱରେ ତୈଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ ଯୋଗାଣରେ ବ୍ୟାପକ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଇରାନ ଉପରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲର ଆକ୍ରମଣ

ଗତ ୨୮ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ ରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ମିଳିତ ଭାବେ ଇରାନର ସାମରିକ ଏବଂ ପରମାଣୁ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଇରାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା ଅଲି ଖାମେନେଇ (Ali Khamenei) ଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ଏହାର ଜବାବରେ ଇରାନ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକାର ସାମରିକ ଘାଟି ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଉପରେ ମିସାଇଲ୍ ଏବଂ ଡ୍ରୋନ୍ ମାଡ଼ କରିଥିଲା। ଏହା ସହିତ ଇରାନର ଇସଲାମିକ୍ ରିଭୋଲ୍ୟୁସନାରୀ ଗାର୍ଡ କର୍ପସ (IRGC) ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯାଉଥିବା ବ୍ୟାବସାୟିକ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ରୋକିବା ସହ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଏହି ପଥରେ ଯାତାୟାତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଛି।

ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ତୈଳ ଦର ବୃଦ୍ଧି

ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ଦୈନିକ ତୈଳ ଯୋଗାଣ ଏବଂ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ତରଳ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ (LNG) ପରିବହନ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ସଙ୍କଟ କାରଣରୁ ବ୍ରେଣ୍ଟ୍ କ୍ରୁଡ୍ ଅଏଲ୍ (Brent crude oil) ର ମୂଲ୍ୟ ବ୍ୟାରେଲ୍ ପିଛା ୧୧୨ ରୁ ୧୨୬ ଡଲାର ପାର୍ କରିଛି। କତାରରୁ ଏସିଆ ଏବଂ ୟୁରୋପକୁ ଯାଉଥିବା LNG ଯୋଗାଣ ମଧ୍ୟ ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ଆମେରିକାର ଚେତାବନୀ ଓ ନୂତନ ମେଣ୍ଟ

ସ୍ଥିତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ୧୯ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୬ ରୁ ଆମେରିକା ସେନା ଏହି ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଏକ ସାମରିକ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଇରାନକୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ତୁରନ୍ତ ଏହି ଜଳପଥକୁ ମୁକ୍ତ ନକରାଯାଏ, ତେବେ ଇରାନର ବିଦ୍ୟୁତ୍ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଆଯିବ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଇରାନ ଧମକ ଦେଇଛି ଯେ ଯଦି ତାହାର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହୁଏ, ତେବେ ଗଲ୍ଫ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଶକ୍ତି ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଆଯିବ। ଏହି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ବ୍ରିଟେନ୍, ଫ୍ରାନ୍ସ, କାନାଡ଼ା, ଇଟାଲୀ ସମେତ ସାତୋଟି ଆମେରିକୀୟ ମିତ୍ର ରାଷ୍ଟ୍ର ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଏକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମେଣ୍ଟକୁ ସମର୍ଥନ ଜଣାଇଛନ୍ତି।