ପ୍ରତିବର୍ଷ ମେ' ୩ ତାରିଖକୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରେସ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ (World Press Freedom Day) ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହି ଦିନ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ସାମ୍ବାଦିକତାର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଗଣମାଧ୍ୟମର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ଖବର ପରିବେଷଣର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ । ଏହା ସହିତ ସତ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନକୁ ବାଜି ଲଗାଇଥିବା ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ଜ୍ଞାପନ କରିବା ହେଉଛି ଏହି ଦିବସର ଅନ୍ୟତମ ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ।

ଚଳିତ ବର୍ଷର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ସମ୍ମିଳନୀ

ୟୁନେସ୍କୋ (UNESCO) ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ଦିବସ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଚୟନ କରାଯାଏ । ୨୦୨୬ ମସିହା ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି “ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭବିଷ୍ୟତର ଗଠନ: ମାନବାଧିକାର, ବିକାଶ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରେସ ସ୍ୱାଧୀନତାର ପ୍ରୋତ୍ସାହନ” (Shaping a Future at Peace) । ଏହି ଅବସରରେ ମେ' ୪ ଓ ୫ ତାରିଖ ଦିନ ଜାମ୍ବିଆର ଲୁସାକା (Lusaka, Zambia) ଠାରେ ୟୁନେସ୍କୋ ଏବଂ ଜାମ୍ବିଆ ସରକାରଙ୍କ ମିଳିତ ଆନୁକୂଲ୍ୟରେ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସମ୍ମିଳନୀ ଆୟୋଜିତ ହେଉଛି ।

ଇତିହାସ ଓ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ

୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ଐତିହାସିକ ‘ୱିଣ୍ଡହୋକ୍ ଘୋଷଣାନାମା’ (Windhoek Declaration) କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଦିନଟିକୁ ବଛାଯାଇଥିଲା । ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୯୯୩ ମସିହାରେ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ସାଧାରଣ ପରିଷଦ (UN General Assembly) ଦ୍ୱାରା ମେ' ୩ ତାରିଖକୁ 'ବିଶ୍ୱ ପ୍ରେସ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ' ଭାବରେ ପାଳନ କରିବା ନେଇ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ସରକାରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେସର ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ଓ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇଥାଏ ।

ବର୍ତ୍ତମାନର ଆହ୍ୱାନ ଏବଂ ସମସ୍ୟା

ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟରେ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏବଂ ସାମ୍ବାଦିକମାନେ ଅନେକ ଆହ୍ୱାନର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି । ୟୁନେସ୍କୋର ସଦ୍ୟତମ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୧୨ ମସିହା ପରଠାରୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରେସ ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ଉଦ୍‌ବେଗଜନକ ହ୍ରାସ ଘଟିଛି । ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଆକ୍ରମଣ, ସାଇବର ନିର୍ଯାତନା ଏବଂ ଆଇନଗତ କଟକଣା ମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । ଏହାବ୍ୟତୀତ ଯୁଦ୍ଧଗ୍ରସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖବର ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିବା ବେଳେ ବହୁ ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କର ପ୍ରାଣହାନି ମଧ୍ୟ ଘଟିଛି । ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଏକ ସୁଦୃଢ଼ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ତଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନ ଦିଗରେ ଏହି ଦିବସର ପାଳନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡିଛି ।