ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ : ସମ୍ପ୍ରତି ଦେଶରେ ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଭିଡିଓକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ନିକଟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଭିନେତ୍ରୀ ରଶ୍ମିକା ମନ୍ଧାନାଙ୍କ ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଭିଡିଓ ଅନ୍‌ଲାଇନରେ ଭାଇରାଲ ହୋଇଥିଲା। ମନ୍ଧାନାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ବଲିଉଡ୍ ଅଭିନେତ୍ରୀ କ୍ୟାଟ୍ରିନା କୈଫ୍, ସମେତ ଅନେକ ବଡ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଭିଡିଓର ଶିକାର ହୋଇଛନ୍ତି। ନିକଟରେ ରାଜନେତାମାନଙ୍କର ‘ଡିପ୍ଫେକ୍’ ଫଟୋ-ଭିଡିଓ ଭଳି ସମସ୍ୟାର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ସରକାର କଡ଼ା ଆଭିମୁଖ୍ୟ ପୋଷଣ କରିଥିଲେ। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଯେ, କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଏଆଇ) ଟେକ୍ନୋଲୋଜିକୁ ଉପଯୋଗ କରି ଏସବୁ ନକଲି ଭିଡିଓ ସବୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଛି। ତେବେ କିପରି ଆମେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (ଏଆଇ) ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ମାଧ୍ୟମରେ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିବା ନକଲି ବିଷୟବସ୍ତୁଠାରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବା। ପ୍ରତିଦିନ ଆମେ କିଛି ନା କିଛି ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥାଉ। ରଶ୍ମିକାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ନିର୍ବାଚନ ସମୟରେ ତେଲେଙ୍ଗାନାରେ ମଧ୍ୟ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ (ଏଆଇ) ଜରିଆରେ ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଭିଡିଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇ ଭାଇରାଲ କରାଯାଇଛି।

‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି କ’ଣ ଏବଂ ଏହା ବିପଜ୍ଜନକ କାହିଁକି ?

ବାସ୍ତବରେ, ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ମାଧ୍ୟମରେ ନକଲି ଫଟୋ, ଭିଡିଓ କିମ୍ବା ଅଡିଓ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଚେହେରା, ସ୍ୱର ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟବହାର କରି ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ପ୍ରାୟତଃ ନକଲି ଭିଡିଓ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏକ ଭିଡିଓରେ ରଶ୍ମିକା ମନ୍ଦନାଙ୍କ ଚେହେରା ଦେଖାଯାଇଛି ଯେଉଁଥିରେ ତାହାକୁ ଟ୍ୟାମ୍ପରିଂ କରାଯାଇଛି। ଏହି କାରଣରୁ, ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ବିଷୟରେ ବିତର୍କ ପୁଣି ଜୋରଧରିଛି।

‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ରେ ଫଟୋ-ଭିଡିଓର ମୂଳ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଫିଟ୍ କରି ରଖିଦିଆଯାଉଛି। ଡିପ୍‌ଫେକ୍ ଭିଡିଓଗୁଡିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାସ୍ତବ ଦେଖାଯାଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଭିଡିଓ ତିଆରି କରିଥାନ୍ତି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଡିଓରେ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଥାନ୍ତି। ଏହାକୁ ନେଇ ଅନେକ ଲୋକ ଭ୍ରମରେ ପଡିଥାନ୍ତି। ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଭିଡିଓ ଘଟଣା ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥିବା ଯୋଗୁ ସରକାର ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନେଇ ବେଶ ଚିନ୍ତିତ। ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା (ଆଇଟି) ଅଧିନିୟମ, ୨୦୦୦ ଅନୁଯାୟୀ ଏଭଳି ମାମଲାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସରକାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି। ଏହାବାଦ୍ ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଭିଡିଓ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏକ କଷ୍ଟକର କାର୍ଯ୍ୟ । ଏହାର ଶିକାର ହେବାକୁ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ, ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଆପଣଙ୍କର ଫଟୋ କିମ୍ବା ଭିଡିଓ ସେୟାର କରିବାବେଳେ ଟିକିଏ ସାବଧାନ ରୁହନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ସହ ‘ଡିପ୍‌ଫେକ୍’ ଭଳି କିଛି ଘଟଣା ଘଟେ, ତେବେଜଣେ ତୁରନ୍ତ ପୁଲିସ କିମ୍ବା ସାଇବର ସେଲରେ ଅଭିଯୋଗ କରିପାରିବେ।

ଭୁଲ ସୂଚନା ପ୍ରସାରଣ ରୋକିବା ଅନ୍ଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ପାଇଁ ଏକ ଆଇନଗତ ବାଧ୍ୟତା

ଭୁଲ ସୂଚନା ଏବଂ ଡିପ୍ ଫେକ୍ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ୟାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ସ ଏବଂ ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ (ଏମଇଆଇଟିଆଇ) ଗତ ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ଜାରି କରି ଅନଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଡିପ୍‌ଫେକ୍ ପ୍ରସାରଣ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ କହିଛି। ଡିପଫେକ୍ ଏକ ବଡ଼ ଉଲ୍ଲଂଘନ ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ମହିଳାମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ। ସରକାର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ, ବିଶେଷକରି ଏଭଳି ବିଷୟବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଟାର୍ଗେଟ୍ ହେଉଥିବା ଆମର ଶିଶୁ ଓ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଶ୍ୱାସର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ନେଉଛନ୍ତି।

ସୂଚନା ପ୍ରଯୁକ୍ତି ବିଦ୍ୟା (ଆଇଟି) ନିୟମ, ୨୦୨୧ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୁଲ ସୂଚନା ପ୍ରସାରଣକୁ ରୋକିବା ଅନଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ପାଇଁ ଏକ ଆଇନଗତ ବାଧ୍ୟତା। ଉପଭୋକ୍ତା କିମ୍ବା ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କଠାରୁ ରିପୋର୍ଟ ପାଇବା ପରେ ୩୬ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଏଭଳି ବିଷୟବସ୍ତୁ ହଟାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ପାଳନ କରିବାରେ ବିଫଳତା ନିୟମ ୭ ଲାଗୁ କରେ, ଯାହା ପୀଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡବିଧି ସଂହିତା (ଆଇପିସି)ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ଅଦାଲତକୁ ନେବା ପାଇଁ କ୍ଷମତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଡିପ୍‌ଫେକ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିକଟସ୍ଥ ପୋଲିସ୍ ଷ୍ଟେସନରେ ପ୍ରଥମ ସୂଚନା ରିପୋର୍ଟ (ଏଫଆଇଆର) ଦାଖଲ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।