ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ବିକଶିତ ଦେଶ ତୁଳନାରେ ଭାରତରେ ସାଧାରଣ ଶିଷ୍ଟାଚାର ବା ସିଭିକ ସେନ୍ସର ବଡ଼ ଅଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଉଛି। ଡେନମାର୍କ ଭଳି ଦେଶରେ ପ୍ରତି ୫ ମିନିଟ୍ ବ୍ୟବଧାନରେ ପରିଷ୍କାର ସର୍ବସାଧାରଣ ଶୌଚାଳୟ ମିଳୁଥିବା ବେଳେ, ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ସହରରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆବର୍ଜନାର ପାହାଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ତେବେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସ ସହ ଜଡ଼ିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପଛରେ ରହିଛି କିଛି ଗଭୀର ସାମାଜିକ ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗତ କାରଣ।

ଜାତିପ୍ରଥା ଓ ସଫେଇ ପ୍ରତି ଆଭିମୁଖ୍ୟ

ଭାରତରେ ସିଭିକ ସେନ୍ସ ଅଭାବର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଜାତିପ୍ରଥା ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀଭେଦ। ସମାଜରେ ସଫେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏକ ନିମ୍ନ ସ୍ତରର କାମ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଫଳରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ନିଜ ଚାରିପାଖ ପରିଷ୍କାର ରଖିବାକୁ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ। ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଘର ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ନିଜେ ସଫା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭାରତରେ ଏଥିପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାର ମାନସିକତା ରହିଛି। ସଫେଇ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ରହିଥିବା ଅସମ୍ମାନଜନକ ମନୋଭାବ ମଧ୍ୟ ପରିବେଶକୁ ଦୂଷିତ କରିବାରେ ଅନ୍ୟତମ କାରଣ ସାଜିଛି।

ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ସରକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିଫଳତା

ଅନେକ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସିଭିକ ସେନ୍ସ ନାହିଁ ବୋଲି ଦୋଷ ଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ। ସହରମାନଙ୍କରେ ପରିଷ୍କାର ସର୍ବସାଧାରଣ ଶୌଚାଳୟର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଲୋକେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ପରିସ୍ରା କରନ୍ତି। ସେହିପରି ରାସ୍ତାରେ ଡଷ୍ଟବିନ ନଥିବା କାରଣରୁ ଲୋକେ ଆବର୍ଜନା ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ରାସ୍ତାରେ ଫୁଟପାଥ୍, ଜେବ୍ରା କ୍ରସିଂ ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଟ୍ରାଫିକ ସଙ୍କେତ ନଥିବା ଯୋଗୁଁ ଟ୍ରାଫିକ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼େ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସରକାର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଯୋଗାଇ ନଦେଇଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ଅନୁଚିତ।

ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ସମାଧାନ

ଜାପାନରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସ୍କୁଲରୁ ହିଁ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ଏବଂ ଶୌଚାଳୟ ସଫା କରିବା ଶିଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ 'ଓସୋଜି' କୁହାଯାଏ। ସିଙ୍ଗାପୁରରେ ଶୌଚାଳୟଗୁଡ଼ିକୁ ଷ୍ଟାର୍ ରେଟିଂ ଦିଆଯାଏ। ଡେନମାର୍କରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଘରର ଅଳିଆକୁ ୧୦ଟି ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରି ରିସାଇକେଲ ପାଇଁ ପଠାନ୍ତି। ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ନାଗରିକ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ସହ କଠୋର ନିୟମ ଏବଂ ଜରିମାନା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ କରିବା ଜରୁରୀ। ସର୍ବୋପରି, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣକ ପାଇଁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବା ଏବଂ ନିଜ ସମାଜକୁ ନିଜର ଭାବିବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସିଭିକ ସେନ୍ସରେ ସୁଧାର ଆସିପାରିବ।