କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ବନାମ ମାନବ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା

ସମ୍ପ୍ରତି କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା(ଏଆଇ)କୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି। ଏହାର ଉଭୟ ସପକ୍ଷ ଓ ବିପକ୍ଷବାଦୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ତର୍କ ଓ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛନ୍ତି। ବିବିଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ମଣିଷର ଚିନ୍ତା, ଚେତନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀକୁ ସୁଗମ, ସରଳ ଓ ଅଧିକ ଦକ୍ଷ କରିବା ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମାନବ ସଭ୍ୟତା ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ବୋଲି ଏଆଇର ସପକ୍ଷବାଦୀଙ୍କ ମତ। ଅପରପକ୍ଷରେ ଏଆଇ ମାନବ ସଭ୍ୟତା ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି। ଏଆଇ ଭବିଷ୍ୟତରେ ନିଯୁକ୍ତି ବଜାରକୁ ସଂକୁଚିତ କରିବ ଏବଂ ବେକାରୀ ସୃଷ୍ଟି କରିବ ବୋଲି ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି। ଏପରିକି ଏଆଇର ଦୁରୁପଯୋଗ ଜରିଆରେ ଯୁଦ୍ଧ ବିଭୀଷିକା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଧ୍ୱଂସ ମୁଖକୁ ଚାଲିଯିବ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉଦ୍‌‌ବେଗ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ସେହିପରି ଏଆଇ ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ କବଳିତ କରି ତାକୁ ସୃଜନଶକ୍ତି ହୀନ କରିଦେବ ବୋଲି ଆଶଙ୍କା କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ ପ୍ରାକୃତିକ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ବା ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କର ବିକଳ୍ପ କେବେ ବି କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଉଛି।

ଉଭୟ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ମାନବ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଗୁଣ ଓ ସାମର୍ଥ୍ୟମାନ ରହିଛି। କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଏକ ଯାନ୍ତ୍ରିକ, ବିଶେଷ କରି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଦ୍ୱାରା ମାନବ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଅନୁକରଣକୁ ବୁଝାଏ। ଏଆଇର ମୂଳାଧାର ହେଉଛି ଆଲଗୋରିଦିମ୍‌‌, ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ସାଧାରଣତଃ ମାନବ ବୁଦ୍ଧିର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ। ଯେପରିକି ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା, ଭାଷା ବୁଝିବା ଏବଂ ଶିଖିବା ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମାନବ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ଏଆଇ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିରେ ମେସିନ ଲର୍ଣ୍ଣିଂ, ନ୍ୟାଚୁରାଲ ଲାଙ୍ଗୁଏଜ ପ୍ରୋସେସିଂ, କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଭିଜନ ଓ ରୋବୋଟିକ୍ସ ଆଦି ବୈଷୟିକ ବିଷୟ ସାମିଲ ରହିଛି। ତେଣୁ ଏଆଇ ଦ୍ୱାରା ବିପୁଳ ପରିମାଣର ତଥ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇପାରିବ। ଏହା ଦ୍ରୁତ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରିବ। ଏଆଇ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ସ୍ଥିରତା ଓ ଦକ୍ଷତା ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିପାରିବ। କ୍ଲାନ୍ତି କିମ୍ୱା ମନୋଦଶା ଭଳି କାରକର ପ୍ରଭାବ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ ଓ ସେବା ନିଷ୍ପାଦନର ଗୁଣବତ୍ତା ଉପରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଏଆଇ ଅଧିକ ସୃଜନାତ୍ମକ ଓ ଜଟିଳ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ଦକ୍ଷତା ଯୋଗୁଁ ସମୟ ଓ ଶ୍ରମ ସଞ୍ଚୟ ହୋଇପାରିବ। ତେବେ ଏଆଇର ମଧ୍ୟ କିଛି ଦୁର୍ବଳତା ରହିଛି। ତାହା ହେଉଛି ଏଆଇ ପ୍ରକୃତ ଭାବ ବୁଝିବା ଓ ଚେତନାକୁ ଅନୁଭବ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ। ଏହା କେବଳ ନମୁନା ଏବଂ ତଥ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ସୂଚନାକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରିଥାଏ। ମଣିଷ ସହଜରେ ବୁଝିପାରୁଥିବା ଭଳି ଭାଷା ଓ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଏବଂ ବ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଉପସ୍ଥାପନାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏଆଇ ଅନେକ ସମୟରେ ସଙ୍ଘର୍ଷ କରିଥାଏ। ଏଆଇ ସୃଜନଶୀଳତାର କେତେକ ଦିଗକୁ ଅନୁକରଣ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତ ଆବେଗ କିମ୍ୱା ସହାନୁଭୂତିକୁ ଦର୍ଶାଇ ପାରେ ନାହିଁ।

ଅପରପକ୍ଷରେ ମାନବ ମସ୍ତିଷ୍କ ବା ପ୍ରାକୃତିକ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ହେଉଛି ମନୁଷ୍ୟ ପାଖରେ ଥିବା ଈଶ୍ୱରଦତ୍ତ କ୍ଷମତା ଓ ଗୁଣ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଯୁକ୍ତି କରିବା, ଶିଖିବା, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବା, ଅମୂର୍ତ୍ତ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିବା, ଜଟିଳ ବିଚାରକୁ ବୁଝିବା, ଶୀଘ୍ର ଶିଖିବା ଏବଂ ନୂତନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଖାପ ଖୁଆଇବା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ। ଏହା କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷର ବିବର୍ତ୍ତନର ଏକ ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରବୃତ୍ତି, ଯାହା ଏଆଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିଦୃଷ୍ଟ ହୋଇନାହିଁ। ମାନବିକ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଭାବପ୍ରବଣତାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସହାନୁଭୂତି, ସୃଜନଶୀଳତା ଏବଂ ନୈତିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ। ମାନବ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ନବୋନ୍ମେଷର କ୍ଷମତା ରଖିଛି। ମଣିଷର କଳ୍ପନା କରିବାର, ସୃଷ୍ଟି କରିବାର ଏବଂ ଅଭିନବ ଉପାୟରେ ଉଦ୍ଭାବନ କରିବାର କ୍ଷମତା ରହିଛି, ଯାହା ଏଆଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅନୁକରଣ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ମନୁଷ୍ୟର ମସ୍ତିଷ୍କ ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରିବ, ଯେଉଁଥିରେ ନୈତିକ, ଭାବଗତ ଏବଂ ଯୁକ୍ତିୟୁକ୍ତ ବିଚାରର ଏକ ଜଟିଳ ତନ୍ତ୍ର ଜଡ଼ିତ ଥାଏ। ଏହାସତ୍ତ୍ବେ ଏଆଇର ସୀମିତ କ୍ଷମତା ପରି ମାନବ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ରହିଛି। ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତିର ଗତି ଓ ତର୍ଜମା କରିବାର ବେଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଣିଷ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏଆଇ ତୁଳନାରେ କମ୍‌‌ ଦକ୍ଷ। ମଣିଷର ବୋଧଗମ୍ୟତା ଓ ଉପଲବ୍ଧି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭୂତି ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇପାରେ, ଯାହା ଏଆଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ସାରାଂଶରେ ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ମାନବ ବୁଦ୍ଧିର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ନିଜସ୍ୱ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଦୁର୍ବଳତା ରହିଛି। ଏଆଇ କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍କର୍ଷ ହାସଲ କରିଥାଏ, ଯାହା ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ପରିମାଣର ତଥ୍ୟକୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ। ଅପରପକ୍ଷରେ ମଣିଷର ସୃଜନଶୀଳତା, ଭାବପ୍ରବଣତା ଏବଂ ନୈତିକ ଯୁକ୍ତି ଭଳି ଗୁଣ ତା’କୁ ଅନନ୍ୟ କରିଥାଏ। ତେଣୁ ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପରସ୍ପରକୁ ପରିପୂରକ କରିବା ପାଇଁ ଉଭୟ ଏଆଇ ଏବଂ ମାନବ ବୁଦ୍ଧିର ଶକ୍ତିକୁ ସଂୟୋଗ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ମୋଟ ଉପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ମାନବ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍କର୍ଷ ହାସଲ କରିଛନ୍ତି। ମାନବ ଓ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ସମନ୍ୱୟ ଓ ଫଳପ୍ରଦ ସହଭାଗିତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଲାଗି ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ମିଶାଇବାର ଉପାୟ ଖୋଜିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହା ହିଁ ବର୍ତ୍ତମାନର ଆହ୍ୱାନ।

ଡ. ଦେବବ୍ରତ ଦାଶ
ମୋ: ୯୦୪୦୦୮୬୦୦୨