ବାରିପଦା: ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀ ଭଳି ଦ୍ବିତୀୟ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ବାରିପଦାର ରଥଯାତ୍ରା ପରମ୍ପରା ବେଶ୍ ନିଆରା ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ନୀତିକାନ୍ତି ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରଥଟଣା ଓ ପ୍ରସାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ସବୁକିଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ବିଶେଷ କରି ମହିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମା’ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥଟଣା ଏହି ଯାତ୍ରାକୁ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛି। ଦ୍ବିତୀୟ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ବାରିପଦା। ତତ୍କାଳୀନ ମହାରାଜା ବୈଦ୍ୟନାଥ ଭଞ୍ଜଦେଓଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବଡ଼ଠାକୁର ବଳଭଦ୍ର ସ୍ୱପ୍ନାଦେଶ ଦେଇ ଏଠାରେ ୧୫୭୫ ମସିହାରେ ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତି ସମୟରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ବିଜେ କରନ୍ତି ବୋଲି ରହିଛି ପ୍ରଗାଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ । ପୁରୀ ଠାରୁ ଏଠାକାର ରଥଯାତ୍ରା ନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ପୁରୀରେ ରଥଯାତ୍ରା ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ବିତୀୟାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ବାରିପଦାରେ ଦ୍ବିତୀୟା ଦିନ କେବଳ ପହଣ୍ଡି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ତୃତୀୟା ଓ ଚତୁର୍ଥୀ ଦୁଇଦିନ ଧରି ରଥଟଣା ହୁଏ। ପ୍ରଥମେ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ମାଉସୀମା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ ଏବଂ ପଛେ ପଛେ ମା’ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥ ଆସି ଥାନା ସମ୍ମୁଖରେ ରହେ । ଦ୍ବିତୀୟ ଦିନ ମା’ ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥ ମାଉସୀମା ମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ । ହେଲେ ବାହୁଡା ଯାତ୍ରାରେ ଏହାର ଓଲଟା ହୋଇଥାଏ ଅର୍ଥାତ ପ୍ରଥମେ ଜଗନ୍ନାଥ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷ ଦିବସରେ ବଡଭାଇ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ତାଳଧ୍ଵଜ ରଥ ଟଣାହୋଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନିକଟକୁ ଆସିଥାଏ । 

ସବୁଠାରୁ ବଡକଥା ହେଲା ୧୯୭୫ ମସିହା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମହିଳା ବର୍ଷ ପ୍ରାରମ୍ଭ ଅବସରରେ ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନନ୍ଦିନୀ ଶତପଥୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଏଠାରେ ମହିଳାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଦର୍ପଦଳନ ରଥଟଣା ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେତେବେଳେ ମହିଳାମାନେ ଆଗକୁ ଆସିବାକୁ ଡରୁଥିଲେ , ରଥ ବା ରଥ ଦଉଡିକୁ ମହିଳାମାନେ ଛୁଇଁବା ମଧ୍ୟ ବାରଣ ଥିଲା । ହେଲେ ରଥ ଉପରୁ ବାରିପଦାର ବିଶିଷ୍ଟ ସମାଜ ସଂସ୍କାରକ ବାବୁଲି (ପରମାନନ୍ଦ) ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ରଥ କୋର୍ଡନ ମଧ୍ୟରୁ ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନନ୍ଦିନୀ ଶତପଥିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭଉଣୀ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ମହାପାତ୍ର ଏବଂ ଇନ୍ଦୁମତୀ ପତିଙ୍କ ଡାକରାରେ କଳ୍ପନା ଷଡ଼ଙ୍ଗୀ, କୁନ୍ଦଲତା ଦାସ ଏବଂ ଶୈଳ ଦାସ ପ୍ରଥମେ ଆଗକୁ ଆସି ମା'ଙ୍କ ରଥର ଦଉଡ଼ି ଧରିଥିଲେ। ସେହିବର୍ଷ ବାହୁଡ଼ା ରଥଯାତ୍ରା ବେଳକୁ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ବିବେକ ପଟ୍ଟନାୟକ ଚିଠି ଲେଖି ବାରିପଦାର ସବୁ ଗାର୍ଲସ ସ୍କୁଲ ଓ ମହିଳା କଲେଜକୁ ସାମିଲ କଲେ ଏବଂ ଦର୍ପଦଳନ ରଥର ମଝି ଦଉଡ଼ିଟି ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା। ଏହା ଆମ ପାଇଁ ପରମ ସୌଭାଗ୍ୟ ଥିଲା ଯହା ସବୁଦିନ ପାଇଁ ସ୍ମରଣୀୟ ମୁହୁର୍ତ୍ତ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଏହା ଏକ ବିରାଟ ଜନଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ପରମ୍ପରାରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଯାହା ବିଶ୍ବ ଇତିହାସ ରେ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ପାଇଲା ଏବଂ ଦ୍ବିତୀୟ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ମାଟିରୁ  ଜନସମାଜକୁ ନାରୀ ଶସକ୍ତିକରଣର ମହାନ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଲା । ଏବେ ସୁଭଦ୍ରା ରଥ ଟାଣିବାକୁ ୫୦ହଜାରରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ ମହିଳା ସମାଗମ ହେଉଛି । ଏଭଳି ଏକ ଇତିହାସରେ ସାକ୍ଷୀ ପାଲଟି ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହୋଇଛି ବୋଲି ଶ୍ରୀମା ମହିଳା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରାକ୍ତନ ଅଧ୍ୟକ୍ଷା କଳ୍ପନା ଷଡଙ୍ଗୀ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି ।

ସେହିପରି ଏଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ମାଟି କୁଡୁଆ ବଦଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରତୀକ ଶାଳପତ୍ର ଖଲିରେ ଭୋଗ ଲଗାଯାଏ। ରଥଯାତ୍ରାର ବିଶେଷ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର 'ଦଳା ଖେଚୁଡ଼ି', 'ଗୁଡ଼ ଆରିସା' ଏବଂ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଡ଼ା ତରକାରୀ ବା 'ରାମ ରୋଚକ', ଯାହାକୁ ପାଇବା ପାଇଁ ଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଦିଏ। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ପୁରୀରେ ନବକଳେବର ବେଳେ ଦାରୁ ବିଗ୍ରହ ବଦଳୁଥିବା ବେଳେ ବାରିପଦାରେ ୧୫୭୫ ମସିହାରୁ ସେହି ମୂଳ ବିଗ୍ରହଙ୍କର କେବଳ ଲେପ ବା ପଟି ବଦଳାଯାଇ ପୂଜା କରାଯାଉଛି। କଳାପାହାଡ଼ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ପୁରୀରେ ରଥଯାତ୍ରା ବନ୍ଦ ଥିବା ବେଳେ ବାରିପଦାରେ କେବେ ରଥ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ।

ରଥେତୁ ବାମନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନବିଦ୍ୟତେ’...ଏଣୁ ରଥାରୁଢ ମହାବାହୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାପାଇଁ କାହିଁ କେତେ ଦୁରରୁ ଛୁଟି ଆସନ୍ତି ଭକ୍ତମାନେ। ଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ସବୁ ସାଧାରଣ ଓ ଆଦିବାସୀଙ୍କ ଦେବତା। କନ୍ଧ ଓ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନେ ତିନୋଟି କାଠଗଣ୍ଡି ରଖି ବଳଭଦ୍ରଙ୍କୁ 'ମୁରବି ପେନୁ', ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ 'ତାନା ପେନୁ' ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ 'ଜାକେରି ପେନୁ' ଭାବେ ବହୁ ଦିନରୁ ପୂଜା କରିଆସୁଛନ୍ତି। ରଥ ଉପରୁ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା 'ଶ୍ରଦ୍ଧା ଲଡୁ' ବା 'ଗୁଡ଼ ଲଡୁ' ଆମର ବାଣ୍ଟିଖାଇବାର ସଂସ୍କୃତିକୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରଚାରକ ପଣ୍ଡିତ ଭାଗବତ ପଣ୍ଡା । ସେହିପରି ମନ୍ଦିର ଗୁଡିକରେ ଶାଳପତ୍ର ଖଲିରେ ପ୍ରସାଦ ଲାଗିହେବା ପରମ୍ପରାକୁ ବଞ୍ଚିବାର ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବାରୁ ନିଜକୁ ସୌଭାଗ୍ୟବାନ କହିଛନ୍ତି ଖଲିପତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କାରିଣୀ ଅଞ୍ଜନା ନାଏକ । ବାରିପଦାର ଏହି ଭଞ୍ଜ ସଂସ୍କୃତି ଓ ରଥଯାତ୍ରାର ପରମ୍ପରା ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ସାମାଜିକ ସଦଭାବନାର ଏକ ମହାନ ଉଦାହରଣ।