ମୋ ଭାଷା ସହଜ, ସରଳ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ବାର୍ତ୍ତାଳାପର ଉଚ୍ଚାରଣ ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ ଓ ସୁସଂଯୋଜିତ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସମ୍ପର୍କରେ ଜଣେ ବିଦେଶୀ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଗବେଷକଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ଛାତି କୁଣ୍ଢେମୋଟ ହୋଇଯାଏ। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଏଲ୍‌‌ଏସ୍‌‌ଏସ୍‌‌ ମାଲେ। ବେଙ୍ଗଲ ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍ଟ ଗେଜେଟିୟରରେ ତାଙ୍କର ଏହି ମତାମତ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଛି। ଦେଶରେ ଭାଷାଭିତ୍ତିକ ରାଜ୍ୟଗଠନର ଭିତ୍ତିଭୂମି ପକାଇଲା ଓଡ଼ିଶା। ୧୯୩୬ ଏପ୍ରିଲ ପହିଲାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୨୦୧୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୧ରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ହାସଲ କରି ଦେଶର ୬ଟି ଭାଷାଭାଷୀ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମର ବିରଳ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଛି। ଇଏ ହେଲା ଅପୂର୍ବ ଅନୁଭବର କଥା। ଏଥିସହିତ ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଅଭିମାନ ଓ ସ୍ୱାଭିମାନ ସଂଶ୍ଳିଷ୍ଟ। ଅହମିକା, ଅହଂଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଅସ୍ମିତାରୁ ଯଥାସମ୍ଭବ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ଆମ ପରମ୍ପରାସିଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଂସ୍କାର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛି। ଆଉ ୧୧ବର୍ଷ ପରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟର ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିବା ଓଡ଼ିଶାବାସୀ ଶତକ ପୂର୍ତ୍ତି ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିବେ। ଆମେ ଏଠାରେ ସେହି ପୂର୍ବସୂରୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରିବା, ଯେଉଁମାନେ ଭାଷାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ସହ ଜାତିକୁ ଜାତୀୟ ମାନ୍ୟତା ଦେବା ପାଇଁ ଏକନିଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ।

ଗଞ୍ଜାମ ସମ୍ମିଳନୀରୁ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ଉତ୍ତରଣ ହୋଇଥିଲା ସ୍ୱାଭିମାନୀ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବକ୍ରମେ। ଇଏ ୧୯୦୩ ଏପ୍ରିଲରୁ ଡିସେମ୍ବର ମାସର କଥା। ଏହାର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ଥା’ନ୍ତି ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜାସାହେବ ହରିହର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ। ପୁତ୍ର ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱନକ୍ଷତ୍ର ଉତ୍ସବ ହିଁ ଥିଲା ମାଧ୍ୟମ। କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଚାଲିଥିଲା ରମ୍ଭା ଓ ବ୍ରହ୍ମପୁରରେ। ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀର ପ୍ରଥମ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବୈଠକ ବସିଲା କଟକରେ। ମୟୂରଭଞ୍ଜ ମହାରାଜ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଏହି ଅଧିବେଶନରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଉତ୍କଳଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ, ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି, ଗୋପାଳଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ, ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, କର୍ମବୀର ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ ପ୍ରମୁଖ ବହୁ ତୁଙ୍ଗ ନେତା। ରମ୍ଭା ରାଜପ୍ରାସାଦରୁ ହରିହର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଏହି ପ୍ରୟାସକୁ ପୁତ୍ର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଲଣ୍ଡନରେ ଆୟୋଜିତ ତୃତୀୟ ଗୋଲଟେବୁଲ ବୈଠକରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିବା ଦଲିଲ ଓ ଦସ୍ତାବିଜ ସାକାର କରିବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୩୨ ଡିସେମ୍ବର ୭ ତାରିଖ ବୈଠକର ପ୍ରଭାବ ୨୪ ତାରିଖ ପ୍ରତିନିଧି ସଭାରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା। ତତ୍କାଳୀନ ସେକ୍ରେଟାରୀ ଷ୍ଟେଟସ ସାଇ ସାମୁଏଲ କହିଥିଲେ ଯେ ପୃଥକ ଶାସନାଧୀନ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରାଯାଇଛି। ଏମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରିବାକୁ ହେବ। ଓଡ଼ିଶା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ସକାଶେ ଏହି ବୈଠକର ସକାରାତ୍ମକ ମତ ଓ ମନ୍ତବ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତରେ କ୍ଷମତାରେ ଥିବା ସରକାର ଓ ବିଲାତ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ସପକ୍ଷରେ ମତୈକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସମ୍ପର୍କରେ ସାର ସାମୁଏଲ୍‌‌ଙ୍କ ସୂଚନା ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପୂର୍ବ ଉତ୍ସାହ ଓ ଉଦ୍ଦୀପନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମର୍ଦ୍ଦରାଜଙ୍କୁ ବାର୍ତ୍ତା ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସାରେ ପୋତି ପକାଇଥିଲେ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଜୀବନଧାରା ପ୍ରତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବିପଦ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକଜୁଟ୍‌‌ କରିଥିଲା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟଗଠନ ପାଇଁ। ମଧୁବାବୁ ଏହାର କର୍ଣ୍ଣଧାର ହୋଇଥିଲେ। ଖଲ୍ଲିକୋଟ ରାଜା ହରିହର ମର୍ଦ୍ଦରାଜ ଏଥିଲାଗି କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ପୁତ୍ର ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱନକ୍ଷତ୍ର ହିଁ ଥିଲା କେବଳ ମାଧ୍ୟମ। ବିଲାତ ସରକାରଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସତ୍ତ୍ବେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଘୋଷଣା ସକାଶେ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ୪ବର୍ଷ। ଏହି ଶେଷ କିଛିବର୍ଷ ହିଁ ଥିଲା ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟକର ସମୟ। ମଧୁବାବୁ କିଛି ସହଯୋଗୀଙ୍କୁ ଧରି ଚଳାଉଥିବା ଅବିଶ୍ରାନ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ଶେଷରେ ଫଳବତୀ ହୋଇଥିଲା। ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ମ୍ରିୟମାଣ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ନିଃଶ୍ୱାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ଏହି ସୁଦିନକୁ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଦେହାବସାନର ଦୁଇବର୍ଷ ପରେ ହିଁ ତାହା ସାକାର ହୋଇଥିଲା। ଯେମିତି ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ସାପ୍ତାହିକ ‘ସମାଜ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ହେଁ ତାହା ଦୈନିକରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲା ତାଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣର ଦୁଇବର୍ଷ ପରେ। ମହାମନୀଷୀମାନେ ସଫଳତାକୁ ଅପେକ୍ଷା ନକରି ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଅବିଶ୍ରାନ୍ତ ପରିଶ୍ରମ କରିଥା’ନ୍ତି, ଅସଲରେ ତାଙ୍କର ଦାୟଦମାନେ ହିଁ ତାହାକୁ ଉପଭୋଗ କରିଥା’ନ୍ତି। କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ପାରଦର୍ଶିତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ଗଠିତ ଭାଷାକୁ ଉନ୍ନତିର ଶୀର୍ଷରେ କିଭଳି ପହଞ୍ଚାଇବା। ଓଡ଼ିଆ ଲିପି ଗୋଟିଏ ସତ, କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ଲୋକଭାଷାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଓ ସମଷ୍ଟିରେ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ହାସଲ କରିଛି। ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ଦିବସରେ ଆଜି ବି ଆମକୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ପଡୁଛି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାନ୍ୟତା ହାସଲ ଶେଷକଥା ନୁହେଁ। ଆମ ଚଳଣି ଓ କଥନିରୁ ଦିନକୁ ଦିନ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଯେମିତି ହଜିଯିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଆମେ ତ ଚାପରେ ନାହୁଁ, ତେବେ ଆମ ମୁହଁରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଦିନକୁଦିନ କାହିଁକି ହଜିଯାଉଛି? ଏଭଳି ଏକ ପୀଡ଼ାଦାୟକ ପ୍ରଶ୍ନ ସମସ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଉଚିତ।

ରତ୍ନଗର୍ଭା ଓଡ଼ିଶା। ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ବିସ୍ତୃତ ଉପକୂଳ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅପେକ୍ଷା କରିଛି ରାଜ୍ୟକୁ ସମ୍ବଳ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ସକାଶେ। ଆମେ କ’ଣ ସତରେ ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅସମର୍ଥ? ଆମେ କ’ଣ ଦେଶର ଦରିଦ୍ରତମ ରାଜ୍ୟ? ନା। ସମୟ ବଦଳିଛି। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ କାନ୍ଧରେ କାନ୍ଧ ମିଳାଇ ବିକାଶ ପଥରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଛୁ। ଏକଥା ସତ ଯେ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ବିଲକ୍ଷଣରୁ ଆମେ ମୁକ୍ତ ନୋହୁଁ। ଏସବୁ ସତ୍ତ୍ବେ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ସଦୁପଯୋଗ କରି ରାଜ୍ୟରେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଛି କଳ କାରଖାନା। କ୍ରମାଗତ ପ୍ରୟାସ ଫଳରେ ରାଜ୍ୟର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହାର ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ଅନାହାର ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଅପବାଦରୁ ଆମେ ମୁକ୍ତ। ନିତି ଆୟୋଗ ରିପୋର୍ଟରୁ ପ୍ରକାଶ ୨୦୦୫-୦୬ରେ ବହୁମୁଖୀ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହାର ଓଡ଼ିଶାରେ ୨୯.୩୪ ପ୍ରତିଶତ ଥିବାବେଳେ ତାହା ୨୦୧୯-୨୧ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ୧୫.୬୮ ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ଲକ୍ଷ୍ୟ (ଏସ୍‌‌ଡିଜି) ହାସଲ କରିବାରେ ଓଡ଼ିଶା ଅନ୍ୟତମ ଅଗ୍ରଣୀ ରାଜ୍ୟ। ଏକଥା ସତ ଯେ ଆମେ ସେତେବେଳକୁ ଛତିଶଗଡ଼଼, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ବିହାର ଓ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ନିଜର ସ୍ଥିତି ଜାହିର କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୋଇଥାଉ। ସମୟର ସାରଣୀରେ ଅଗ୍ରଗତିର ଯେଉଁ ପଦଚିହ୍ନ ରାଜ୍ୟ ଥାପିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା, ତାହା ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ଶତବାର୍ଷିକୀ ପାଳନ ବେଳେ ଏକ ଈର୍ଷଣୀୟ ସ୍ଥିତିରେ ପହଞ୍ଚିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା। ସମୟର ଝଡ଼ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଯେ ଗତିଶୀଳ ହୋଇରହିବ, ଏକଥା ନୁହେଁ। ଆମେ ଆଶା କରିବା, ପ୍ରଗତିର ଗତି ଅନ୍ତତଃ ବ୍ୟାହତ ନହେଉ।