ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ନାଗ ପଞ୍ଚମୀ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ, ଯାହା ଭଗବାନ ଶିବ ଏବଂ ନାଗ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ। ଚଳିତ ବର୍ଷ ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବ ଅଗଷ୍ଟ ୧୭ ତାରିଖ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶ୍ରାବଣ ମାସର ତୃତୀୟ ସୋମବାର ଦିନ ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାର ଦିନ ନାଗ ପଞ୍ଚମୀ ପଡ଼ିବା ଏକ ବିରଳ ତଥା ପବିତ୍ର ସଂଯୋଗ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ ଏହି ଦିନ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନେ ନାଗ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ପରିବାରରେ ସୁଖ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥାଏ।

ନାଗ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭାଇ ରୂପେ ପୂଜା କରିବାର ମାନ୍ୟତା

ନାଗ ପଞ୍ଚମୀରେ ମହିଳାମାନେ ନାଗ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜର ଭାଇ ରୂପରେ ପୂଜା କରିବାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଜଣେ ସାହୁକାରଙ୍କ ସାତ ପୁଅ ଏବଂ ବୋହୂ ଥିଲେ। ସାନ ବୋହୂଙ୍କର କୌଣସି ନିଜର ଭାଇ ନଥିଲେ। ଦିନେ ଘର ଲିପିବା ପାଇଁ ମାଟି ଆଣିବାକୁ ଯାଇଥିବା ବେଳେ ବଡ଼ ବୋହୂ ଏକ ସାପକୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସାନ ବୋହୂ ସାପଟିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ତାକୁ ନିଜର ଭାଇ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରିଥିଲେ। ନାଗ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଭଉଣୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ସମୟ କ୍ରମେ ନାଗ ଦେବତା ନିଜ ଭଉଣୀକୁ ଅନେକ ସୁନା, ରୁପା, ହୀରା-ମୋତି ଓ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ହାର ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ଦେଇଥିଲେ। ସେହି ହାରର ବିଶେଷତ୍ୱ ଥିଲା ଯେ ତାହା କେବଳ ସାନ ବୋହୂ ବେକରେ ରହିଲେ ହୀରାର ହାର ହୋଇ ରହୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କେହି ପିନ୍ଧିଲେ ତାହା ସାପ ପାଲଟି ଯାଉଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜରେ ମହିଳାମାନେ ନିଜ ଭାଇମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରି ନାଗ ଦେବତାଙ୍କୁ ଭାଇ ରୂପେ ଆରାଧନା କରିବାର ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାରରେ ପୂଜାର ବିଧି

ଏହି ଦିନ ବିଶେଷ କରି ମହିଳା ଏବଂ ଝିଅମାନେ ବ୍ରତ ରଖି ନାଗ ଦେବତାଙ୍କୁ କ୍ଷୀର, ଲିଆ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିଥାନ୍ତି। ଯେହେତୁ ଚଳିତ ବର୍ଷ ଏହି ପର୍ବ ଶ୍ରାବଣ ସୋମବାରରେ ପଡ଼ୁଛି, ତେଣୁ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଜଳାଭିଷେକ କରିବା ସହ ନାଗ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଅଶେଷ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହେବ ବୋଲି ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ଭକ୍ତମାନେ ବ୍ରତ କଥା ଶ୍ରବଣ କରିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ, ଅନ୍ୟଥା ପୂଜା ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯାଏ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି।