ଅତିରିକ୍ତ ଚିନ୍ତା ବା ଓଭରଥିଙ୍କିଙ୍ଗ୍‌ରୁ କେମିତି ପାଇବେ ମୁକ୍ତି? ଜାଣନ୍ତୁ ମନୋବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଟିପ୍ସ

ଜୀବନରେ କୌଣସି ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଲେ କିମ୍ବା ଆମେ କୌଣସି କଥାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ, ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଲୋକେ ଆମକୁ ଗୋଟିଏ ଉପଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି- "ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବା ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ"। କିନ୍ତୁ ମନୋବିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମତରେ ଏହା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖରାପ ଉପଦେଶ ଅଟେ। ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କୌଣସି ସମସ୍ୟାରେ ଫସି ରହିଥିବା ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କେବଳ ଏହି ପରାମର୍ଶ କୌଣସି ସାହାଯ୍ୟ କରିନଥାଏ।

ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ନିଶ୍ଚିତତା ଖୋଜିଥାଏ

ମନୋବିଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଅତିରିକ୍ତ ଚିନ୍ତା ବା ଓଭରଥିଙ୍କିଙ୍ଗ୍ (Overthinking) ହେଉଛି ଏକ ଚକ୍ରବ୍ୟୂହ ବା ଲୁପ୍ ପରି; ଯେଉଁଥିରେ ଗୋଟିଏ ଚିନ୍ତା ଆସିଲେ, ଆମେ ତାହାକୁ ଅଧିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରୁ। ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ସବୁବେଳେ ନିଶ୍ଚିତତା (Certainty) ଚାହିଁଥାଏ। ଏକ ଚିନ୍ତା ମନକୁ ଆସିଲେ, ମସ୍ତିଷ୍କ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମାଧାନ ବା ନିଶ୍ଚିତତା ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଯାହା ବାସ୍ତବରେ ଅନେକ ସମୟରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ହୋଇଥାଏ। କୌଣସି ବିଷୟରେ ଜୋର ଜବରଦସ୍ତ ଚିନ୍ତା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଦ୍ୱାରା ମସ୍ତିଷ୍କ ଅଧିକ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ଏହି ଚିନ୍ତା ଗୁଡ଼ିକ ବାରମ୍ବାର ମନକୁ ଆସିବାକୁ ଲାଗେ।

ଅତିରିକ୍ତ ଚିନ୍ତାରୁ ମୁକୁଳିବା ପାଇଁ କ'ଣ କରିବେ?

ଯଦି "ଚିନ୍ତା ବନ୍ଦ କରିବା" କାମ କରୁନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ବଦଳରେ ପ୍ରକୃତରେ କ'ଣ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ ସେ ବିଷୟରେ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କିଛି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି:

* ଅନିଶ୍ଚିତତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ: ସବୁକିଛି ଆମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଅନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରିବା ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହା ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

* ଚିନ୍ତା ପାଇଁ ସମୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତୁ (Worry Time): ଦିନରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ, ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ୧୦-୧୫ ମିନିଟ୍, କେବଳ ଚିନ୍ତା କରିବା ପାଇଁ ରଖନ୍ତୁ। ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଯଦି କୌଣସି ଚିନ୍ତା ଆସେ, ତେବେ ନିଜକୁ କୁହନ୍ତୁ ଯେ ଆପଣ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ଏହା ଉପରେ ବିଚାର କରିବେ।

* ବର୍ତ୍ତମାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରନ୍ତୁ: ମାଇଣ୍ଡଫୁଲନେସ୍ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟ ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖନ୍ତୁ। 'କ'ଣ ହେବ' (What if) ପରିବର୍ତ୍ତେ 'ବର୍ତ୍ତମାନ କ'ଣ ଅଛି' (What is) ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ।

* କାର୍ଯ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ: ଯେଉଁ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଧାନ କରିବା ପାଇଁ ଛୋଟ ଛୋଟ ପଦକ୍ଷେପ ନିଅନ୍ତୁ।

ମୋଟାମୋଟି ଭାବେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଅତିରିକ୍ତ ଚିନ୍ତାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ବନ୍ଦ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଦିଗରେ ପରିଚାଳିତ କରିବା ହିଁ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଅଧିକ ଲାଭଦାୟକ ହୋଇଥାଏ।