୧୭ ମାସ ପରେ ବି ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିର ସ୍ଥିତାବସ୍ଥା: ପଶ୍ଚିମ ନଦୀରୁ ଜଳ ବ୍ୟବହାର ବଢ଼ାଇ ପାରିନାହିଁ ଭାରତ

ଭାରତ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି (Indus Waters Treaty) କୁ ଗତ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୫ ରେ ସ୍ଥଗିତ (abeyance) ରଖିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲା। ତେବେ ୧୭ ମାସ ବିତିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିବା ପଶ୍ଚିମ ନଦୀଗୁଡ଼ିକରୁ ଭାରତ ଅଧିକ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ସଫଳ ହୋଇନାହିଁ।

କାହିଁକି ବଢ଼ିପାରିନାହିଁ ଜଳ ବ୍ୟବହାର?

ସାଉଥ୍ ଏସିଆ ନେଟୱର୍କ ଅନ୍ ଡ୍ୟାମ୍ସ, ରିଭର୍ସ ଆଣ୍ଡ ପିପୁଲ୍ (SANDRP) ର ସଂଯୋଜକ ହିମାଂଶୁ ଠକ୍କରଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ କୌଣସି ଅତିରିକ୍ତ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିନାହିଁ। ସିନ୍ଧୁ, ଝେଲମ୍ ଏବଂ ଚେନାବ ନଦୀରୁ ଅଧିକ ଜଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ପାଇଁ ବୃହତ୍ ଜଳଭଣ୍ଡାର, କେନାଲ୍ ଏବଂ ଡାଇଭର୍ସନ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ଏବଂ ଏହି ନୂତନ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ ପାଇଁ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିବ। ବିନା ନୂତନ ଜଳଭଣ୍ଡାରରେ ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକରୁ ଅଧିକ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଅସମ୍ଭବ।

ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିର ନିୟମ ଓ ଜଳ ବଣ୍ଟନ

୧୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୬୦ ରେ କରାଚୀଠାରେ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାଙ୍କର ମଧ୍ୟସ୍ଥତାରେ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ବୁଝାମଣା ଅନୁଯାୟୀ, ଛଅଟି ନଦୀକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ଭାରତକୁ ପୂର୍ବ ନଦୀ ଯଥା ରାବି, ବ୍ୟାସ ଏବଂ ସତଲେଜ୍ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅବାଧ ଅଧିକାର ମିଳିଥିବା ବେଳେ ପଶ୍ଚିମ ନଦୀ ଯଥା ସିନ୍ଧୁ, ଝେଲମ୍ ଏବଂ ଚେନାବ ର ଜଳ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଆବଣ୍ଟିତ ହୋଇଛି। ସରକାରୀ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ପଶ୍ଚିମ ନଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୧୩୫ ନିୟୁତ ଏକର-ଫୁଟ୍ (MAF) ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ପୂର୍ବ ନଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ ୩୩ MAF ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ। ଗୋଟିଏ MAF ପ୍ରାୟ ୧.୨୩ ବିଲିୟନ ଘନ ମିଟର ସହ ସମାନ।

ଭାରତ ପାଇଁ ଥିବା ସୀମିତ ସୁଯୋଗ

ଚୁକ୍ତିର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତକୁ ଘରୋଇ ବ୍ୟବହାର, ଅଣ-ଉପଭୋକ୍ତା ବ୍ୟବହାର, ସୀମିତ ଜଳସେଚନ ଏବଂ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ଭଳି କେତେକ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ବ୍ୟତୀତ ପଶ୍ଚିମ ନଦୀର ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ପାକିସ୍ତାନ ଆଡ଼କୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ତେବେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତ ପଶ୍ଚିମ ନଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ୩.୬ MAF ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ପ୍ରାୟ ୪.୪ ବିଲିୟନ ଘନ ମିଟର) ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର ଅଧିକାର ରଖିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତୀୟ ଡ୍ୟାମ୍ ନିର୍ମାଣର ଡିଜାଇନ୍, ଜଳ ଧାରଣ କ୍ଷମତା ଏବଂ ଗେଟ୍ ପରିଚାଳନା ଉପରେ ଚୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କଠୋର ନିୟମ ଲାଗୁ କରାଯାଇଛି।