ଆଜିର ଦିନ ଅର୍ଥାତ ୨୪ ଜୁଲାଇ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ଇତିହାସରେ ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣିମ ଦିନ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଆଜକୁ ଠିକ୍ ୩୫ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୯୯୧ ମସିହା ଜୁଲାଇ ୨୪ ତାରିଖରେ ତତ୍କାଳୀନ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଡକ୍ଟର ମନମୋହନ ସିଂହ ସଂସଦରେ ଏପରି ଏକ ବଜେଟ୍ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ ଯାହା ଦେଶର ଅର୍ଥନୈତିକ ଦିଗକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ଐତିହାସିକ ବଜେଟ୍ ଭାରତରେ ଆଧୁନିକ ଉଦାରୀକରଣର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା ଏବଂ ଆଜି ଭାରତ ଯେଉଁ ଅର୍ଥନୈତିକ ମହାଶକ୍ତି ହେବା ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି, ତାହାର ଶ୍ରେୟ ଏହି ଦିନକୁ ହିଁ ଯାଇଥାଏ।
ଘୋର ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଆବଶ୍ୟକତା
୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଭାରତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ଦେଇ ଗତି କରୁଥିଲା। ବିଦେଶୀ ମୁଦ୍ରା ଭଣ୍ଡାର ପ୍ରାୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଦେଶ ପାଖରେ ମାତ୍ର କିଛି ସପ୍ତାହର ଆମଦାନୀ ପାଇଁ ଅର୍ଥ ବଳକା ଥିଲା। ପରିସ୍ଥିତି ଏତେ ଖରାପ ଥିଲା ଯେ, ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ମୁଦ୍ରା ପାଣ୍ଠି (IMF) ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫ୍ ଇଂଲଣ୍ଡ ନିକଟରେ ଦେଶର ସୁନା ବନ୍ଧକ ରଖିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ସଙ୍କଟମୟ ସମୟରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ପି.ଭି. ନରସିଂହ ରାଓଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ସରକାରଙ୍କ ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଡକ୍ଟର ମନମୋହନ ସିଂହ ଦେଶର ମଙ୍ଗ ଧରିଥିଲେ।
ଲାଇସେନ୍ସ ରାଜର ଅନ୍ତ ଏବଂ ଉଦାରୀକରଣ
ଡକ୍ଟର ସିଂହଙ୍କ ସେହି ବଜେଟ୍ ଦେଶରୁ ବହୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତ ଲାଇସେନ୍ସ ରାଜ (License Raj) ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଅନ୍ତ ଘଟାଇଥିଲା। ଏହି ବଜେଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ବିଶ୍ୱ ବଜାର ପାଇଁ ଖୋଲାଯାଇଥିଲା। ବିଦେଶୀ ପୁଞ୍ଜି ବିନିଯୋଗ (FDI) ପାଇଁ ନିୟମ କୋହଳ କରାଯିବା ସହ ଘରୋଇକରଣ ଏବଂ ଜଗତୀକରଣ (LPG Reforms) ନୀତିକୁ ଆପଣାଇ ନିଆଯାଇଥିଲା। ଆମଦାନୀ ଶୁଳ୍କକୁ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ହ୍ରାସ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଭାରତୀୟ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଥିଲେ।
"ବିଶ୍ୱ ଆଜି ଶୁଣୁ..." - ଏକ ଐତିହାସିକ ଭାଷଣ
ସଂସଦରେ ନିଜର ବଜେଟ୍ ଭାଷଣ ଦେବା ସମୟରେ ଡକ୍ଟର ମନମୋହନ ସିଂହ ଫରାସୀ ଲେଖକ ଭିକ୍ଟର ହ୍ୟୁଗୋଙ୍କ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଉକ୍ତିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି କହିଥିଲେ ଯେ, "ପୃଥିବୀର କୌଣସି ଶକ୍ତି ସେହି ବିଚାରଧାରାକୁ ଅଟକାଇ ପାରିବ ନାହିଁ ଯାହାର ସମୟ ଆସିଯାଇଛି। ଭାରତର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅର୍ଥନୈତିକ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉଭା ହେବା ହେଉଛି ସେହିଭଳି ଏକ ବିଚାର।" ସେ ଦୃଢ଼ତାର ସହ କହିଥିଲେ, "ପୂରା ବିଶ୍ୱ ଆଜି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଶୁଣୁ ଯେ ଭାରତ ଏବେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଛି।"
ନୂଆ ଭାରତର ମୂଳଦୁଆ
ଆଜିର ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବିକାଶ, ସେବା କ୍ଷେତ୍ରର ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ଏକ ମଜବୁତ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ - ଏସବୁ କେବଳ ସେହି ଦିନ ନିଆଯାଇଥିବା ସାହସିକ ପଦକ୍ଷେପ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଛି। ୧୯୯୧ର ସେହି ଆର୍ଥିକ ସଂସ୍କାର ଭାରତକୁ ଏକ ବନ୍ଦ ଏବଂ ସମାଜବାଦୀ ଅର୍ଥନୀତିରୁ ବାହାର କରି ଆଜି ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ଦ୍ରୁତ ବିକାଶଶୀଳ ଅର୍ଥନୀତିରେ ପରିଣତ କରିଛି। ୨୪ ଜୁଲାଇର ସେହି ବଜେଟ୍ କେବଳ ଏକ ଆର୍ଥିକ ଦଲିଲ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ଆଧୁନିକ ତଥା ସଶକ୍ତ ଭାରତର ମୂଳଦୁଆ।