ଭାରତରେ ଆଗାମୀ ଜନଗଣନା ୨୦୨୭ (Census 2027) ର ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅର୍ଥାତ୍ ହାଉସ୍-ଲିଷ୍ଟିଂ (Houselisting) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏପ୍ରିଲ୍ ୧, ୨୦୨୬ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏଥର ଜନଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅନେକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଏବେ ଏକାଠି ରହୁଥିବା ତଥା ନିଜ ସମ୍ପର୍କକୁ 'ସ୍ଥିର' (Stable union) ମାନୁଥିବା ଲିଭ୍-ଇନ୍ ଯୋଡ଼ି (Live-in couples) ଙ୍କୁ ଜନଗଣନାରେ 'ବିବାହିତ' ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯିବ। ଆଜି ରେଜିଷ୍ଟ୍ରାର ଜେନେରାଲ୍ ଏବଂ ସେନ୍ସସ୍ କମିଶନର୍ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ କୁମାର ନାରାୟଣ (Mritunjay Kumar Narayan) ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀ ଜରିଆରେ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପରେଖ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେବେ।
ଅନଲାଇନ୍ ସେଲ୍ଫ-ଏନୁମେରେସନ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା
ଏଥର ଜନଗଣନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ କରାଯିବ। ନାଗରିକମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ସେଲ୍ଫ-ଏନୁମେରେସନ୍ (Self-enumeration) ବା ସ୍ୱୟଂ-ଗଣନା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଘରକୁ କୌଣସି ଅଧିକାରୀ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ୱେବ୍ ପୋର୍ଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ଏବଂ ନିଜ ପରିବାରର ତଥ୍ୟ ଅନଲାଇନରେ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ଏହି ସୁବିଧା ଇଂରାଜୀ ସମେତ ୧୫ଟି ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧିକ ସହଜ ଓ ତ୍ରୁଟିମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିବ।
ଲିଭ୍-ଇନ୍ ରିଲେସନ୍ସିପ୍କୁ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ
ଜନଗଣନା ପୋର୍ଟାଲରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି କୌଣସି ଯୋଡ଼ି ଲିଭ୍-ଇନ୍ ସମ୍ପର୍କରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ନିଜ ସମ୍ପର୍କକୁ ଏକ "ସ୍ଥିର ସମ୍ପର୍କ" (Stable union) ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଜନଗଣନା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହିତ ଦମ୍ପତି ଭାବରେ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ। ଏହି ବିଷୟରେ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଅଘୋଷିତ ଭାବେ ସମାନ ନିୟମ ପାଳନ କରାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। କୌଣସି ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଦାଖଲ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ଲୋକଙ୍କ ଘୋଷଣା ହିଁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ବିବେଚିତ ହେବ।
ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ରହିବ ୩୩ଟି ପ୍ରଶ୍ନ
ଏପ୍ରିଲ୍ ୧ ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୩୦ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିବାକୁ ଥିବା ହାଉସ୍-ଲିଷ୍ଟିଂ (Houselisting) ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୩୩ଟି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯିବ। ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପରିବାରରେ କେତେ ଜଣ ବିବାହିତ ଦମ୍ପତି ଅଛନ୍ତି, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସୁବିଧା, ମୋବାଇଲ୍ ଫୋନ୍, ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ (Cereal consumed), ପିଇବା ପାଣି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏବଂ ଏଲପିଜି (LPG) ବା ପିଏନଜି (PNG) ସଂଯୋଗ ପରି ପ୍ରସଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସାମିଲ ରହିଛି। ଗତ ୨୦୧୧ ଜନଗଣନାରେ ୨୯ଟି ପ୍ରଶ୍ନ ଥିବାବେଳେ ଏଥର ଏହାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୭ ରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଜନଗଣନା କରାଯିବ ଯେଉଁଥିରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ସହ ଜାତିଗତ ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ହେବ।