ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଘୋଷଯାତ୍ରା ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏବେ ଏକ ନିଆରା ପରମ୍ପରା ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କ୍ରମେ ପୁରୀରେ ଆଜିଠାରୁ ପାରମ୍ପରିକ ରଥଭଙ୍ଗା କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ରଥଯାତ୍ରା ପରେ ତିନି ରଥର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିୟମ ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଖୋଲାଯାଇ ଭଙ୍ଗାଯିବାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବିଧି ରହିଛି।
ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ଖଟଣି ଦାୟିତ୍ୱରେ ଥିବା ଭୋଇ ସେବକମାନେ ନିଷ୍ଠାର ସହ ଏହି ରଥଭଙ୍ଗା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ଭୋଇ ସର୍ଦ୍ଦାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁକୂଳ କରାଯିବା ପରେ ରଥର କଳସରୁ ଭଙ୍ଗା କାମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଭାବେ ତିନୋଟି ଯାକ ରଥର ଯନ୍ତ୍ରପାତି ତଥା ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ଖୋଲାଯାଉଛି।
ସର୍ବଶେଷରେ ଭଙ୍ଗାଯିବ ନନ୍ଦିଘୋଷ
ତିନି ରଥ ଖୋଲାଯିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ରମ ରହିଛି। ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ରଥଭଙ୍ଗା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସର୍ବଶେଷରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗାଯିବ। ପ୍ରଥମେ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଦର୍ପଦଳନ ଏବଂ ବଡ଼ଠାକୁର ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ତାଳଧ୍ୱଜ ରଥର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ଖୋଲାଯିବ ଏବଂ ଶେଷରେ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥକୁ ଖୋଲାଯିବ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୧୦ରୁ ୧୨ ଦିନ ସମୟ ଲାଗିବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଛି।
ରଥଭଙ୍ଗା କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଏହି ପବିତ୍ର ରଥକାଠଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ରୋଷଶାଳାକୁ ପଠାଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି। ସେଠାରେ ଏହି କାଠକୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପବିତ୍ର କୋଠଭୋଗ ଓ ଛପନ ଭୋଗ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିମନ୍ତେ ଜାଳେଣି ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବାର ପାରମ୍ପରିକ ବିଧି ରହିଆସିଛି।