ଆପଣ ସମସ୍ତେ ଉଣା ଅଧିକେ ଜଣାଶୁଣା ଲେଖିକା ତଥା ସାମାଜିକ କର୍ମୀ ସୁଧା ମୁର୍ତ୍ତୀଙ୍କ କାହାଣୀ ଜାଣିଥିବେ। ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଦେଶର ଅନ୍ୟତମ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଏବଂ ବଡ କମ୍ପାନୀ ଟାଟା ଗ୍ରୁପ୍କୁ ତାର ନିୟମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପଡିଥିଲା। ମହିଳାଙ୍କୁ ଚାକିରି ନଦେବା ନେଇ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଟାଟା ଗ୍ରୁପ୍ରେ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଅଭ୍ୟାସକୁ ଶେଷ କରିବାରେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ ଚିଠି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ସେହି ମହିଳା ଥିଲେ ସୁଧା ମୁର୍ତ୍ତୀ । ଟାଟା ମୋଟର୍ସର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଇଞ୍ଜିନିୟର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ସୁଧା ମୁର୍ତ୍ତୀ।
ସେହିଭଳି ଏକ କାହାଣୀ ଦମୟନ୍ତୀ ହିଙ୍ଗୋରାନି ଗୁପ୍ତାଙ୍କର, ଏହି ମହିଳାଙ୍କ ଜିଦ୍ ଯୋଗୁଁ ଆମେରିକୀୟ କମ୍ପାନୀକୁ ଏହାର ନିୟମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପଡିଲା। ୩ ଲକ୍ଷ ୩୬ ହଜାର କୋଟି ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟର ଏକ ଆମେରିକୀୟ କମ୍ପାନୀକୁ ଏହି ମହିଳାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନତମସ୍ତକ ହେବାକୁ ପଡିଲା, କମ୍ପାନୀ ଏହାର ନିୟମ ବଦଳାଇଲା।
ଦମୟନ୍ତୀ ହିଙ୍ଗୋରାନି ଗୁପ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କମ୍ପାନୀରେ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଚାକିରି ଦିଆଯାଉନଥିଲା, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଇଞ୍ଜିନିୟର ଚାକିରି ପାଇଲେ। ସେହି ଆମେରିକୀୟ କମ୍ପାନୀ ଯେଉଁଠାରେ ଆମେରିକୀୟ କିମ୍ବା ବ୍ରିଟିଶ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାକିରି ପାଇପାରିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ଇଞ୍ଜିନିୟର ପ୍ରଥମ ଥର ଚାକିରି ପାଇଲେ। ସେ କେବଳ ସେଠାରେ ଚାକିରି ପାଇଁ ପହଞ୍ଚି ନଥିଲେ, କମ୍ପାନୀକୁ ଏହାର ନିୟମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ ତାଙ୍କ ଜିଦ୍ ଆଗରେ କମ୍ପାନୀକୁ ଏହାର ନିୟମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପଡିଲା ଏବଂ ଜଣେ ମହିଳା ଇଞ୍ଜିନିୟରଙ୍କୁ ଚାକିରି ଦେବାକୁ ପଡିଲା ।
ଦମୟନ୍ତୀ ହିଙ୍ଗୋରାନି ଗୁପ୍ତା ୧୯୪୨ ମସିହାରେ ପାକିସ୍ତାନରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭାଜନ ପରେ ଭାରତକୁ ଆସିଯାଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କୁ ୧୩ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା, ସେ ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ ସେ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ କରିବେ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ସହଜ ନଥିଲା, କାରଣ ସେହି ସମୟରେ ଝିଅମାନେ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁନଥିଲେ। ଦମୟନ୍ତୀ ସେହି ସମୟର ପ୍ରଥମ ଝିଅ ଭାବେ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ କଲେଜରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ।ମେକାନିକାଲ୍ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ପଢିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର ସାମ୍ନା କରିବାକୁ ପଡିଥିଲା। ସେ କଲେଜରେ ହଜାର ହଜାର ପୁଅଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକୁଟିଆ ଥିଲେ। ଏପରିକି ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ୱାଶରୁମ୍ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା । ବାଥରୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଢ କିଲୋମିଟର ଦୂରକୁ ଯିବାକୁ ପଡୁଥିଲା।
ହେଲେ ଦମୟନ୍ତୀ ସାହସ ନହରାଇ ପାଠପଢା ସମାପ୍ତ କଲେ। ଏହାପରେ ଦମୟନ୍ତୀ ୧୯୬୭ରେ ଆମେରିକାର ‘ଫୋର୍ଡ ମୋଟର୍ସ’ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ରିଜ୍ୟୁମକୁ HR ବିଭାଗକୁ ପଠାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କମ୍ପାନୀ ତାଙ୍କ ଆବେଦନକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲା। ବାସ୍ତବରେ ମହିଳା ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନଙ୍କୁ କମ୍ପାନୀରେ ଚାକିରି ଦିଆଯାଉନଥିଲା। ସେ ସାହସ ହରାଇଲେ ନାହିଁ ଏବଂ କମ୍ପାନୀକୁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଥିଲେ, ‘ଯଦି ତୁମେ ସୁଯୋଗ ନ ଦିଅ, ତେବେ କିପରି ଜଣେ ମହିଳା ଇଞ୍ଜିନିୟର ମିଳିବେ?’ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଦେଖି କମ୍ପାନୀ ଏହାର ନିୟମ ବଦଳାଇ ତାଙ୍କୁ ଚାକିରି ଦେଲା । ସେ ୩୫ ବର୍ଷ ପାଇଁ ‘ଫୋର୍ଡ ମୋଟର୍ସ’ରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେ କେବଳ କମ୍ପାନୀକୁ ଏହାର ନିୟମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିନାହାଁନ୍ତି, ବରଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରାସ୍ତା ଖୋଲିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଜିଦ୍ରେ ଆଗରେ ବିଲିୟନ ଡଲାର କମ୍ପାନୀ ‘ଫୋର୍ଡ ମୋଟର୍ସ’କୁ ନିୟମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ପଡିଲା ଏବଂ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଚାକିରି ମିଳିଲା।
ସୁଧା ମୁର୍ତ୍ତୀଙ୍କ କାହାଣୀ
ସୁଧା ମୁର୍ତ୍ତୀ କଲେଜରୁ ହଷ୍ଟେଲକୁ ଫେରୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଟେଲକୋ (ବର୍ତ୍ତମାନ ଟାଟା ମୋଟର୍ସ) ର ଏକ ନୋଟିସ ଲଗା ଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଭଲ ଦରମା ଦେବାର ପ୍ରତିଶୃତି ସହିତ ଇଞ୍ଜିନିୟରଙ୍କ ଆବେଦନକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରଯାଇଥିଲା । ଏହି ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଶେଷରେ ଏହା ଲେଖାଯାଇଥିଲା ଯେ ମହିଳା ଛାତ୍ରମାନେ ଆବେଦନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ସୁଧା ମୁର୍ତ୍ତୀ କହିଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କୁ ୨୩ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଏହି ବୟସରେ ସେ ଏପରି ଜିନିଷ ବୁଝିବା ପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହା ବିଷୟରେ ସେ ସାର୍ ଜେଆରଡି ଟାଟାଙ୍କୁ ଏକ ଚିଠି ଲେଖିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, “ସାର୍ ଜେଆରଡି ଟାଟା, ଯେତେବେଳେ ଦେଶ ସ୍ୱାଧୀନ ନଥିଲା, ଆପଣଙ୍କ ଦେଶ କେମିକାଲ୍ସ, ଲୋକୋମୋଟିଭ୍, ଆଇରନ୍ ଏବଂ ଷ୍ଟିଲ୍ ଶିଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଆପଣ ସବୁବେଳେ ସମୟଠାରୁ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି । ଆଜି ସମାଜରେ ୫୦ ପ୍ରତିଶତ ପୁରୁଷ ଏବଂ ୫୦ ପ୍ରତିଶତ ମହିଳା ଅଛନ୍ତି । ଯଦି ଆପଣ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସୁଯୋଗ ଦେଉ ନାହାଁନ୍ତି । ତେବେ ଆପଣ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ମହିଳାଙ୍କଠାରୁ ସୁଯୋଗ ଛଡ଼ାଉଛନ୍ତି । ଏହାର ଅର୍ଥ ଦେଶ ଆଗକୁ ଯିବ ନାହିଁ । ଯଦି ମହିଳାମାନେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ସେମାନେ ରୋଜଗାରର ସୁଯୋଗ ପାଇବେ ନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ସମାଜ ଏବଂ ଦେଶ କଦାପି ଅଗ୍ରଗତି କରିବ ନାହିଁ, ଏହା ଆପଣଙ୍କ କମ୍ପାନୀର ଭୁଲ ।
ତାଙ୍କ ଚିଠିର ଫଳାଫଳ ହେଲା ଟାଟା ଗ୍ରୁପ୍ ନୋ ମହିଳା ନୀତିକୁ ରଦ୍ଦ କରିଦେଲା । ଏହିପରି ସୁଧା ମୂର୍ତ୍ତୀ ଟେଲକୋର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ଇଞ୍ଜିନିୟର ହୋଇଥିଲେ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଟାଟା ମୋଟର୍ସ ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା । ସୁଧା ମୂର୍ତ୍ତୀ ଇନଫୋସିସ୍ ସହ-ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ନାରାୟଣ ମୂର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାର ସମ୍ପତ୍ତି ଆଜିର ଦିନରେ ପ୍ରାୟ ୩୯,୩୧୫ କୋଟି ଟଙ୍କା । ଇନଫୋସିସର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ନିବେଶକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସୁଧା ମୂର୍ତ୍ତୀ ଅନ୍ୟତମ । ମହିଳା ଉନ୍ନତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୂତପୂର୍ବ ଅବଦାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ୨୦୦୬ ରେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା।