ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ୧୩ ତାରିଖକୁ ‘ବିଶ୍ବ ଅଙ୍ଗଦାନ ଦିବସ’ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ଏହା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗଦାନ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବା ଭୁଲ୍‌ ଧାରଣାକୁ ଜନମାନସରୁ ହଟାଇବା ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦାନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା। ତେବେ ଭାରତରେ ଅଙ୍ଗଦାନ ଦିବସ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ନଭେମ୍ବର ୨୭ ତାରିଖରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଅଙ୍ଗଦାନ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ଆଇନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

ଆଧୁନିକ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ ଦ୍ବାରା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିର ଶରୀରରେ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ କରିଯାଇପାରୁଛି। ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତା’ର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ କେଉଁ ଜୀବିତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦାନ ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ଅନ୍ଧବିଶ୍ବାସ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଲୋକମାନେ ଅଙ୍ଗଦାନ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେତେଟା ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଉନାହାନ୍ତି। ଏକ ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଭାରତରେ ଅଙ୍ଗ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କାରଣରୁ ପ୍ରାୟ ୫ଲକ୍ଷରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଅଙ୍ଗଦାନର ଅଭାବ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ। ଜଣେ ଅଙ୍ଗଦାତା ତା’ର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗଦାନ ଦ୍ବାରା ୮ ଜଣ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇପାରିବ। ତେଣୁ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଜନସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରି ଅନ୍ୟ କାହାର ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ‘ଅଙ୍ଗଦାନ ଦିବସ’ ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ଏଥିରେ ସ୍ବଇଚ୍ଛାରେ ଅଙ୍ଗଦାନ କରିବାର ଗୁରୁତ୍ବ ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ବ ଉପରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥାଏ।

ଅଙ୍ଗଦାନର ଇତିହାସ

ପ୍ରଥମଥର ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଆମେରିକାରେ ସଫଳ ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଯାଆଁଳା ଭାଇ ରୋନାଲ୍ଡ ଓ ରିଚାର୍ଡଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଫଳ କିଡ୍‌ନୀ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ ପାଇଁ ଫିଜିଓଲୋଜି ଓ ମେଡିସନ୍‌ ବିଭାଗର ଡାକ୍ତର ଜୋସେଫ୍‌ ମୁରେଙ୍କୁ ୧୯୯୦ରେ ନୋବେଲ୍‌ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା।

କିଭଳି କରିବେ ଅଙ୍ଗଦାନ

ଜାତି, ଧର୍ମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଅଙ୍ଗଦାନ କରିପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ଅଙ୍ଗଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ଥÒବା ଆବଶ୍ୟକ। ତାଙ୍କର କ୍ୟାନସର୍‌, ଏଚ୍‌ଆଇଭି, ହୃଦ୍‌ରୋଗ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଟିଳ ରୋଗ ହୋଇନଥିବା ଦରକାର। ୧୮ରୁ ୬୫ ବର୍ଷ ବୟସ ଭିତରେ ସ୍ବଇଚ୍ଛାରେ ଅଙ୍ଗଦାନ କରାଯାଇପାରିବ। ଏଥିପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଫର୍ମରେ ସଠିକ୍‌ ତଥ୍ୟ ଦେଇ ନିଜର ସହମତି ଦର୍ଶାଇବା ଜରୁରି ଅଟେ। ଭାରତୀୟ ଆଇନ ଅନୁସାରେ କିଛି ସର୍ତ୍ତ ମାନିବାକୁ ପଡ଼େ।

କେଉଁସବୁ ଅଙ୍ଗ ଦାନ କରିହେବ

ହାର୍ଟ, ହାର୍ଟ ଭଲ୍‌ବ, ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌, କିଡ୍‌ନୀ, ଲିଭର୍‌, କର୍ନିଆ, ଆଖି ଓ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଅସ୍ଥି ଓ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ କରାଯାଇପାରୁଛି। ଅଙ୍ଗଦାନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ହୋଇଛି। ଲିଭର୍‌କୁ ୬ ଘଣ୍ଟା, କିଡ୍‌ନୀକୁ ୧୨ ଘଣ୍ଟା, ପେଙ୍କ୍ରିୟାଜ୍‌କୁ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଓ ହାର୍ଟକୁ ୪ ଘଣ୍ଟା ଭିତରେ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ କରିବାକୁ ହୋଇଥାଏ। ପ୍ରାକୃତିକ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ମୃତକର ଶରୀରରୁ ହାର୍ଟ ଭଲ୍‌ବ, ହାଡ଼, ଶିରାପ୍ରଶିରା, ତ୍ବଚା ଓ କର୍ଣ୍ଣିଆକୁ ବାହାର କରି ଅନ୍ୟ କାହାର ଶରୀରରେ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ କରାଯାଇପାରିବ। ମେଡିକାଲ୍‌ ସାଇନ୍ସର ବିକାଶ ଯୋଗୁଁ ଏବେ ମସ୍ତିଷ୍କ ଦାନ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରୁଛି। ବ୍ରେନ୍‌ ଡେଡ୍‌ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଉକ୍ତ ବ୍ରେନ୍‌ର ଟିସ୍ୟୁକୁ ସର୍ଜରୀ ଦ୍ବାରା ବାହାର କରି ନ୍ୟୁରୋଲୋଜିକାଲ୍‌, ନ୍ୟୁରୋଡାଇଭର୍ସିଟି ଓ ମସ୍ତିଷ୍କର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ପ୍ରଣାଳୀ ସମ୍ପର୍କିତ ଗବେଷଣା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। ସେହିସବୁ ଗବେଷଣା ଦ୍ବାରା ନୂତନ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଣାଳୀ ବିକଶିତ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହୋଇପାରୁଛି।

ଅଙ୍ଗଦାନର ପ୍ରକାରଭେଦ

ଅଙ୍ଗଦାନ ଦୁଇପ୍ରକାର। ଜୀବିତ ଅଙ୍ଗଦାନ ଓ ମୃତକ ଅଙ୍ଗଦାନ। ଜୀବିତ ଅଙ୍ଗଦାନ ହେଉଛି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବଞ୍ଚିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଅଙ୍ଗଦାନ କରିବା। ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଗୋଟିଏ କିଡ୍‌ନୀକୁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ କରିବାକୁ ଜୀବିତ ଅଙ୍ଗଦାନ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ମୃତକ ଅଙ୍ଗଦାନ ହେଉଛି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ଉକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ଇଚ୍ଛାପତ୍ର (ଫର୍ମ) ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ଅଙ୍ଗକୁ ଅନ୍ୟ କାହାର ଶରୀରରେ ପ୍ରତ୍ୟାରୋପଣ କରି ନୂତନ ଜୀବନ ପ୍ରଦାନ କରିବା। ତେଣୁ ଜୀବନ ରକ୍ଷାକାରୀ ରକ୍ତଦାନ ଭଳି ଅଙ୍ଗଦାନ ମଧ୍ୟ ଏକ ମହତକାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ସମସ୍ତେ ବିଚାର କରି ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଗେଇ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି।