ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ବଜାର ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ୱସ୍ତିକର ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଆମେରିକା-ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ (US-Iran conflict) କାରଣରୁ ଗତ କିଛି ମାସ ଧରି ବନ୍ଦ ରହିଥିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଦେଇ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏକ ଏଲଏନଜି ଟ୍ୟାଙ୍କର (LNG Tanker) ଅତିକ୍ରମ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛି। ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ପ୍ରାୟ ଗୋଟିଏ ମାସ ଧରି ନିଖୋଜ ରହିବା ପରେ ଏହି ବିଶାଳକାୟ ଟ୍ୟାଙ୍କରଟି ହଠାତ୍ ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ (Western Coast of India) ନିକଟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।

ଗୋପନୀୟ ଉପାୟରେ ସୀମା ପାର କଲା ଜାହାଜ

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଟ୍ୟାଙ୍କରଟି ୟୁଏଇ (UAE) ର ପ୍ରମୁଖ କମ୍ପାନୀ ଏଡିଏନଓସି ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ଆଣ୍ଡ ସର୍ଭିସେସ୍ (ADNOC Logistics & Services) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି ଏବଂ ଏହାର କ୍ଷମତା ୧,୩୬,୩୫୭ ଘନ ମିଟର (1,36,357 cubic meters) ରହିଛି। ଏହି ଜାହାଜଟିକୁ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଗତ ୩୦ ମାର୍ଚ୍ଚ ରେ ଉପସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ICIS LNG Edge, ମେରାଇନ୍ ଟ୍ରାଫିକ୍ (MarineTraffic) ଏବଂ ଲଣ୍ଡନ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ବା ଏଲଏସଇଜି (LSEG) ର ଟ୍ରାକିଂ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଭାରତୀୟ ଉପକୂଳ ନିକଟରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଟ୍ୟାଙ୍କରଟି ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ସମୟରେ ଏହାର ଟ୍ରାକିଂ ସିଗ୍ନାଲ୍ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାର ସ୍ଥିତି ଜାଣିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ସଫଳତାର ସହ ସୀମା ପାର ହେବା ପରେ ଏହା ପୁଣି ନିଜ ସିଗ୍ନାଲ୍ ଅନ୍ କରିଛି।

ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରଥମ ଏଲଏନଜି ସଫଳତା

ଗତ ଫେବୃଆରୀ ମାସ ଶେଷ ଭାଗରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଆମେରିକା-ଇରାନ ସଂଘର୍ଷ ପରଠାରୁ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଚଳାଚଳ ପ୍ରାୟତଃ ବନ୍ଦ ରହିଥିଲା। ଯଦିଓ ଇରାନ, ଭାରତ ସମେତ ନିଜର କିଛି ବନ୍ଧୁ ରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଜାହାଜକୁ ଯାତାୟାତ କରିବା ପାଇଁ ସର୍ତ୍ତମୂଳକ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲା, ତଥାପି ଶହ ଶହ ଜାହାଜ ଭୟରେ ସେଠାରେ ଅଟକି ରହିଛନ୍ତି। ଏହା ପୂର୍ବରୁ କିଛି ତୈଳ ଏବଂ ଏଲପିଜି (LPG) ଟ୍ୟାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଏଲଏନଜି (LNG) ଟ୍ୟାଙ୍କର ଯାଇପାରି ନଥିଲା। ତେଣୁ ଏହି ଯାତ୍ରା ଏକ ଐତିହାସିକ ତଥା ଆଶ୍ୱସ୍ତିକର ଘଟଣା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।

ଏଲଏନଜି କ'ଣ ଏବଂ ଭାରତ ପାଇଁ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱ

ଏଲଏନଜି ବା ତରଳୀକୃତ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ (Liquefied Natural Gas) ହେଉଛି ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସର ଏକ ରୂପ, ଯାହାକୁ -୧୬୨°C (-162°C) ତାପମାତ୍ରାରେ ଥଣ୍ଡା କରି ତରଳ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଗ୍ୟାସର ଆୟତନ ୬୦୦ ଗୁଣ କମିଯାଏ ଓ ଦୂରଦୂରାନ୍ତକୁ ଜାହାଜ ମାଧ୍ୟମରେ ସହଜରେ ପରିବହନ କରାଯାଇପାରେ। ଶକ୍ତି ଯୋଗାଣ ସହିତ ଏହା ପେଟ୍ରୋକେମିକାଲ୍ସ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଏବଂ ଔଷଧ ନିର୍ମାଣରେ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଭାରତ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ଚତୁର୍ଥ ବୃହତ୍ତମ (4th largest) ଏଲଏନଜି କ୍ରେତା। ଘରୋଇ ଉତ୍ପାଦନ ସୀମିତ ଥିବାରୁ ଭାରତ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକତାର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ବିଦେଶରୁ ଆମଦାନୀ କରିଥାଏ। କେବଳ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୪-୨୦୨୫ ରେ ଭାରତ ପ୍ରାୟ ୨୭-୨୮ ମିଲିୟନ୍ ମେଟ୍ରିକ୍ ଟନ୍ (MMT) ଏଲଏନଜି ଆମଦାନୀ କରିଥିଲା। ଭାରତ ମୁଖ୍ୟତଃ କତାର, ସଂଯୁକ୍ତ ଆରବ ଏମିରେଟ୍ସ (UAE), ଓମାନ, ଆମେରିକା ଏବଂ ଆଙ୍ଗୋଲା ପରି ଦେଶରୁ ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ କିଣିଥାଏ। ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଖୋଲିବା ଭାରତର ଶକ୍ତି ନିରାପତ୍ତା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିନାହିଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଊର୍ଜା ସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ବିଶେଷକରି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଯୋଗାଣ ଗୁରୁତର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି। ଯୁଦ୍ଧ କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରମୁଖ ତୈଳ ପରିବହନ ମାର୍ଗ ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ବାଣିଜ୍ୟ ବନ୍ଦ ରହିବା ଫଳରେ ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ଇନ୍ଧନର ଘୋର ଅଭାବ ଦେଖାଦେଇଛି।

ତୈଳ ଯୋଗାଣରେ ବାଧା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି

ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳର ମୂଲ୍ୟ ଆକାଶଛୁଆଁ ହୋଇଛି। ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ତୈଳ ଯୋଗାଣ ହୋଇଥାଏ, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ଠପ୍ ହୋଇଯାଇଛି। ଏହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ଏସିଆର ବଜାର ଉପରେ ପଡ଼ିଛି। ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ମୂଲ୍ୟ ବ୍ୟାରେଲ ପିଛା ୧୧୪ ଡଲାର ପାର୍ କରିଥିବା ବେଳେ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ୍ ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଢେର୍ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଏସିଆର ଅନେକ ଦେଶ ବିକଳ୍ପ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆପଣାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି।

ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଗମ୍ଭୀର ପ୍ରଭାବ

ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ଇନ୍ଧନ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି। ତୈଳ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଫଳରେ ଫିଲିପାଇନ୍ସ ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଭାବେ ଦେଶରେ 'ଜାତୀୟ ଊର୍ଜା ଜରୁରୀକାଳୀନ ପରିସ୍ଥିତି' ଘୋଷଣା କରିଛି। ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ, ଦେଶରେ ମାତ୍ର ୪୫ ଦିନ ପାଇଁ ଇନ୍ଧନ ଗଚ୍ଛିତ ରହିଛି। ସେହିପରି ଭିଏତନାମ ନିଜର ଊର୍ଜା ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଋଷ ସହିତ ନୂତନ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଛି। ଭିଏତନାମ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ତୈଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ ଯୋଗାଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିକଟରେ ଋଷ ଗସ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା ଏବଂ ଜାପାନ ପରି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ କରିବାକୁ ନିବେଦନ କରିବା ସହ ନିଜର ସଂରକ୍ଷିତ ତୈଳ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।

ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଋଷର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

ଊର୍ଜା ସଙ୍କଟ ମଧ୍ୟରେ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରଭାବରୁ ବର୍ତ୍ତି ପାରିନାହିଁ। ଇରାନର ପ୍ରମୁଖ ବୁଶେହର ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି କେନ୍ଦ୍ର (Bushehr nuclear power plant) ପରିସରରେ ହୋଇଥିବା ଆକ୍ରମଣକୁ ନେଇ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଉଦ୍ବେଗ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଋଷର ସ୍ୱଦେଶୀ ପରମାଣୁ ଊର୍ଜା ନିଗମ ରୋସାଟମ୍ (Rosatom) ଏହି ଆକ୍ରମଣକୁ ଦୃଢ଼ ନିନ୍ଦା କରିବା ସହ ଆଣବିକ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛି। ଏହିଭଳି ଆକ୍ରମଣ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ବିଶ୍ୱ ଆଣବିକ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପରିବେଶ ପାଇଁ ମାରାତ୍ମକ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ମହଙ୍ଗା ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ ବିଲ୍‌କୁ ନେଇ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏଥିରୁ ନିସ୍ତାର ମିଳିବା ସମ୍ଭାବନା କମ୍। କାରଣ ଆଗକୁ ବିଦ୍ୟୁତ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ୟୁନିଟ୍‌ ପିଛା ଅଧିକ ବିଲ୍‌ ଗଣିବାକୁ ହେବ। ଆଗାମୀ ଦିନରେ, ଆପଣ ମହଙ୍ଗା ଦରରେ ବିଦ୍ୟୁତ ପାଇପାରନ୍ତି। ବାସ୍ତବରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଦେଶରେ ଶକ୍ତି ସଙ୍କଟର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ବିଦେଶରୁ ମହଙ୍ଗା କୋଇଲା ଆମଦାନୀ କରିବେ। ସରକାର ଚଳିତ ଆର୍ଥିକବର୍ଷରେ ପ୍ରାୟ ୭୬ ନିୟୁତ ଟନ୍ କୋଇଲା ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି। ଏହି କୋଇଲାକୁ ଦେଶରେ ଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ଲାଣ୍ଟଗୁଡିକୁ ଯୋଗାଇ ଦିଆଯିବ। ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମଦାନୀ କରାଯିବାକୁ ଥିବା କୋଇଲାର ମୂଲ୍ୟ ଅଧିକ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଦେଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ର ୟୁନିଯ୍‌ ପିଛା ଟାରିଫ୍‌ ୫୦ରୁ ୮୦ ପଇସା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରେ। ଏହାର ପ୍ରଭାବ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ବିଦ୍ୟୁତ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଉପରେ ପଡିବ।

ଚଳିତବର୍ଷ ଦେଶର ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ଲାଣ୍ଟଗୁଡିକରେ କୋଇଲା ଅଭାବ ଜନିତ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଛି। ଏଥିଯୋଗୁ ପ୍ଲାଣ୍ଟରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଉତ୍ପାଦନ ଘୋର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ବିଦେଶରୁ ୭୬ ନିୟୁତ ଟନ୍ କୋଇଲା ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ କୋଲ ଇଣ୍ଡିଆ ଲିମିଟେଡ୍ (ସିଆଇଏଲ୍‌) ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଷ୍ଟେସନ ଯୋଗାଣ ପାଇଁ ୧୫ ନିୟୁତ ଟନ୍ ଆମଦାନୀ କରିବ। ଏଥିସହିତ ବୃହତ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦକ ଏନ୍‌ଟିପିସି ଲିମିଟେଡ୍ ଏବଂ ଦାମୋଦର ଭ୍ୟାଲି କର୍ପୋରେସନ୍ (ଡିଭିସି) ୨୩ ନିୟୁତ ଟନ୍ କୋଇଲା ଆମଦାନୀ କରିବ। ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନକାରୀ କମ୍ପାନୀ ମଧ୍ୟରେ (ଜେନକୋସ୍) ଏବଂ ସ୍ବାଧୀନ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦକ (ଆଇପିପି) ଚଳିତବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୩୮ ନିୟୁତ ଟନ୍ କୋଇଲା ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ଯୋଜନା କରିଛନ୍ତି।

ଦ୍ୱିତୀୟ କୋଭିଡ୍-୧୯ ଲହର ସମୟରେ ଦେଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଜୁନ୍ ୯ରେ ଦେଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାହିଦା ରେକର୍ଡ ୨୧୧ ଗିଗାୱାଟ୍‌ ରହିଥିବାବେଳେ ମୌସୁମୀର ଅଗ୍ରଗତି ସହ ଚାହିଦା ମନ୍ଥର ହୋଇଯାଇଛି। ତେବେ ଜୁଲାଇ ୨୦ରେ ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତି ଚାହିଦା ୧୮୫.୬୫ ଗିଗାୱାଟ୍‌ ରହିଥିଲା। ତେବେ ଆଶ୍ବସ୍ତିକର କଥା ହେଉଛି କୋଲ୍‌ ଇଣ୍ଡିଆରୁ କୋଇଲା ଜୁଲାଇ ଶେଷରୁ ଆସିବା ଆରମ୍ଭ କରିବ। ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟା ଅଗଷ୍ଟ-ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ଏକ ସୂତ୍ରରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ଅକ୍ଟୋବର ୧୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ଲାଣ୍ଟକୁ କୋଇଲା ଯୋଗାଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇପାରେ। ବିଦେଶରୁ ଆମଦାନୀ ହୋଇଥିବା କୋଇଲା ସାହାଯ୍ୟରେ ସରକାର ଏହି ସମସ୍ୟାର ମୁକାବିଲା କରିବାକୁ ଆଶା ରଖିଛନ୍ତି।