ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକରେ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରୁଥିବା 'ଡାର୍କ ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣ' (Dark Patterns) ବିରୋଧରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଖାଉଟି ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଧିକରଣ (CCPA) କଡ଼ା ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି। ଏହି କ୍ରମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏଡଟେକ୍ କମ୍ପାନୀ ଫିଜିକ୍ସୱାଲା (PhysicsWallah) ଉପରେ ୫ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଏବଂ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା କମ୍ପାନୀ ମ୍ୟାକାଫି (McAfee) ଉପରେ ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଜୋରିମାନା ଲଗାଯାଇଛି। ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ଅଭିଯୋଗରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ସିସିପିଏର ମୁଖ୍ୟ କମିଶନର ନିଧି ଖରେ ଏବଂ କମିଶନର ଅନୁପମ ମିଶ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଜାରି କରାଯାଇଛି। ଉଭୟ କମ୍ପାନୀଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରୁ ଏଭଳି ବିଭ୍ରାନ୍ତିକର ଅଭ୍ୟାସ ହଟାଇବାକୁ ଏବଂ ଗ୍ରାହକମାନେ କୌଣସି ଚାପ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବ ବିନା ସଠିକ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇପାରିବେ ତାହା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।

ଫିଜିକ୍ସୱାଲା ଉପରେ କାହିଁକି ଲାଗିଲା ଜୋରିମାନା?

ସିସିପିଏର ତଦନ୍ତରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ଫିଜିକ୍ସୱାଲା ନିଜ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଡାର୍କ ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା। ଏଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ବିଭ୍ରାନ୍ତିକର ଅଭ୍ୟାସ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା:

* ବାସ୍କେଟ୍ ସ୍ନିକିଙ୍ଗ୍ (Basket Sneaking): କୋର୍ସ କିଣିବା ସମୟରେ ବିଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ବା ଚେକ୍ଆଉଟ୍ ବେଳେ ପିଡବ୍ଲୁ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ (PW Foundation) ପାଇଁ ୧୦ ଟଙ୍କାର ଦାନ ଆପେ ଆପେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏଥିପାଇଁ ଗ୍ରାହକଙ୍କଠାରୁ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ସମ୍ମତି ନିଆଯାଉନଥିଲା।

* କନଫର୍ମ ସେମିଙ୍ଗ୍ (Confirm Shaming): ଯଦି କୌଣସି ଛାତ୍ର ଏହି ଦାନ ଅର୍ଥକୁ ହଟାଇବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ପିଲାଙ୍କ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ବିବାହ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭାବପ୍ରବଣ ମେସେଜ୍ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯାହାଦ୍ୱାରା ଛାତ୍ରମାନେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଦାନ ଅର୍ଥକୁ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଥିଲେ।

* ଫୋର୍ସଡ୍ ଆକ୍ସନ୍ (Forced Action): ଯେଉଁ କୋର୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ 'ମାଗଣା' ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରାଯାଉଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ମୋବାଇଲ୍ ନମ୍ବର ଏବଂ ଇମେଲ୍ ଆଇଡି ପରି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ତଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା।

ମ୍ୟାକାଫି ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ

ସେହିପରି ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା କମ୍ପାନୀ ମ୍ୟାକାଫି (McAfee) ମଧ୍ୟ ନିଜ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତିକର ସବସ୍କ୍ରିପସନ୍ ରିନ୍ୟୁଆଲ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଆପଣାଉଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି। ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସେବା ସହିତ ଯୋଡ଼ି ରଖିବାକୁ କମ୍ପାନୀ ଅନୁଚିତ୍ ମାର୍ଗର ସାହାରା ନେଉଥିବାରୁ ଏହା ଉପରେ ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଜୋରିମାନା ଲଗାଯାଇଛି।

ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଖାଉଟି ସୁରକ୍ଷା ଅଧିନିୟମ, ୨୦୧୯, ଖାଉଟି ସୁରକ୍ଷା (ଇ-କମର୍ସ) ନିୟମ, ୨୦୨୦ ଏବଂ ଡାର୍କ ପ୍ୟାଟର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା, ୨୦୨୩ ଅଧୀନରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

କେନ୍ଦ୍ର ଖାଉଟି ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଯୋଶୀ ଅନଲାଇନ୍ ବିମାନ ଟିକେଟ୍ ବୁକିଂ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ବାତିଲ (କ୍ୟାନ୍ସଲେସନ୍) ଚାର୍ଜକୁ ନେଇ କଡ଼ା ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ଶନିବାର ଦିନ ସେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଗ୍ରାହକ ବ୍ୟାପାର ବିଭାଗ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଗ୍ରାହକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଧିକରଣ (CCPA) କୁ ଅନଲାଇନ୍ ଟିକେଟ୍ ବୁକିଂ ପୋର୍ଟାଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଉଥିବା ଏହି ଅତ୍ୟଧିକ ଦେୟର ଖୋଳତାଡ଼ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି।

ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

ମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଯୋଶୀ ନିଜର ଏକ୍ସ (X) ଆକାଉଣ୍ଟରେ ପୋଷ୍ଟ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ବୁକିଂ ସମୟରେ ଯାହା ଉଲ୍ଲେଖ ଥାଏ ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ବାତିଲ୍ ଦେୟ ଆଦାୟ କରିବା ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସକୁ କ୍ଷୁଣ୍ଣ କରୁଛି। ସେ ବିଭାଗକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ କୌଣସି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଏୟାରଲାଇନ୍ସ ଚାର୍ଜ ଠାରୁ ଅଧିକ ବା ନିୟମ ବାହାରେ ମନଇଚ୍ଛା ଟଙ୍କା କାଟୁଛି କି ନାହିଁ, ତାହାର ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ଯାଞ୍ଚ ହେବ।

କଠୋର ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନର ଚେତାବନୀ

ଯଦି କୌଣସି ଅନଲାଇନ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଗ୍ରାହକ ଅଧିକାରର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବାର ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଖାଉଟି ସୁରକ୍ଷା ଆଇନ, ୨୦୧୯ ଅଧୀନରେ 'ଅନୁଚିତ୍ ବାଣିଜ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ' ବା ଅନଫେୟାର ଟ୍ରେଡ୍ ପ୍ରାକ୍ଟିସେସ୍ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯିବ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଖାଉଟିମାନଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ରକ୍ଷା ତଥା ଉଚିତ୍ ବ୍ୟବହାର ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ CCPA ଆବଶ୍ୟକୀୟ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ, ବିଶେଷକରି 'କ୍ଲାସ୍-ଆକ୍ସନ୍' ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବ।

କେଉଁଠୁ ଆସିଲା ଅଭିଯୋଗ?

ଭାରତୀୟ ଜନତା ଯୁବ ମୋର୍ଚ୍ଚା (BJYM) ର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସମ୍ପାଦକ ତେଜିନ୍ଦର ବଗ୍ଗା ଏହି ସମସ୍ୟାକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିବା ପରେ ସରକାର ଏହି ତତ୍ପରତା ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ସେ ନିକଟରେ ମୁମ୍ବାଇ ବଦଳରେ ଭୁଲବଶତଃ ନଭି ମୁମ୍ବାଇ ପାଇଁ ଟିକେଟ୍ ବୁକ୍ କରିଦେଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନଲାଇନ୍ ପୋର୍ଟାଲ୍ ଆଗୋଡା (Agoda) ମାଧ୍ୟମରେ ଟିକେଟ୍ ବାତିଲ୍ କଲେ, ସେତେବେଳେ କମ୍ପାନୀ ତାଙ୍କଠାରୁ ୪,୭୬୪ ଟଙ୍କା କ୍ୟାନ୍ସଲେସନ୍ ଫି ଭାବେ କାଟି ନେଇଥିଲା ଏବଂ ମାତ୍ର ୧,୫୭୧ ଟଙ୍କା ରିଫଣ୍ଡ୍ ଦେଇଥିଲା। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ସେ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଏୟାରଲାଇନ୍ସ ଆକାସା ଏୟାର (Akasa Air) ର ୱେବସାଇଟ୍ ଯାଞ୍ଚ କଲେ, ସେଠାରେ ବାତିଲ୍ ଚାର୍ଜ ମାତ୍ର ୨୯୯ ଟଙ୍କା ଥିବାବେଳେ ରିଫଣ୍ଡ୍ ପରିମାଣ ୬,୦୭୬ ଟଙ୍କା ଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ :  ଏଣିକି ଦେଶରେ କୌଣସି ହୋଟେଲ କିମ୍ବା ରେସ୍ତୋରାଁ ସ୍ବତଃପ୍ରବୃତ୍ତ ଭାବେ କିମ୍ବା ଭୁଲବଶତଃ ଖାଦ୍ୟ ବିଲ୍ ଉପରେ ସେବା ଶୁଳ୍କ (ସର୍ଭିସ ଚାର୍ଜ) ଆଦାୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି କେନ୍ଦ୍ର ଉପଭୋକ୍ତା ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରାଳୟ କହିଛି। କେନ୍ଦ୍ର ଉପଭୋକ୍ତା ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଧିକରଣ (ସିସିପିଏ) ପକ୍ଷରୁ ସୋମବାର ଏ ନେଇ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ଜାରି କରାଯାଇଛି। କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଶୁଳ୍କ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ସେବା ଶୁଳ୍କ ଆଦାୟ କରାଯାଇପାରିବନାହିଁ ବୋଲି ମାର୍ଗଦର୍ଶିକାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି।

ଏହାଦ୍ବାରା କୌଣସି ହୋଟେଲ କିମ୍ବା ରେସ୍ତୋରାଁ ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କୁ ସେବା ଶୁଳ୍କ ପଇଠ କରିବା ଲାଗି ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେନାହିଁ। କୌଣସି ହୋଟେଲ କିମ୍ବା ରେସ୍ତୋରାଁ ମାର୍ଗଦର୍ଶିକା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରୁଥିଲେ ଏ ନେଇ ଉପଭୋକ୍ତା ଜାତୀୟ ହେଲ୍ପଲାଇନ (ଏନସିଏଚ)ରେ ୧୯୧୫କୁ କଲ୍ କିମ୍ବା ଏନସିଏଚ୍ ମୋବାଇଲ ଆପ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ କରାଯାଇପାରିବ।

ଏହାଛଡା ଉପଭୋକ୍ତା ଅନୁଚିତ ବ୍ୟବସାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପଦ୍ଧତି ବିରୋଧରେ ଉପଭୋକ୍ତା ଆୟୋଗରେ ଅଭିଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବୀ ଢଙ୍ଗରେ ଅଭିଯୋଗ ସମାଧାନ ଲାଗି ଇ-ଦାଖଲ ପୋର୍ଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ଏଥିସହିତ ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ସିସିପିଏ ଦ୍ବାରା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଲାଗି ଉପଭୋକ୍ତା ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ସିସିପିଏକୁ ଇ-ମେଲ ଜରିଆରେ ରେ ଅଭିଯୋଗ ପଠାଯାଇପାରିବ।

ଏହାଛଡା ଉପଭୋକ୍ତା ଅନୁଚିତ ବ୍ୟବସାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପଦ୍ଧତି ବିରୋଧରେ ଉପଭୋକ୍ତା ଆୟୋଗରେ ଅଭିଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବୀ ଢଙ୍ଗରେ ଅଭିଯୋଗ ସମାଧାନ ଲାଗି ଇ-ଦାଖଲ ପୋର୍ଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ଏଥିସହିତ ଯାଞ୍ଚ ଏବଂ ସିସିପିଏ ଦ୍ବାରା ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଲାଗି ଉପଭୋକ୍ତା ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଭିଯୋଗ ଦାଖଲ କରିପାରିବେ। ସିସିପିଏକୁ ଇ-ମେଲ ଜରିଆରେ ରେ ଅଭିଯୋଗ ପଠାଯାଇପାରିବ।