ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦକୁ ନେଇ ବିଜେଡି ରାଜ୍ୟସଭା ସାଂସଦ ଡକ୍ଟର ସସ୍ମିତ ପାତ୍ର ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କୁ ଏକ ଜରୁରୀ ଚିଠି ଲେଖିଛନ୍ତି। ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ମାମଲାର ମନ୍ଥର ଗତିକୁ ନେଇ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ଗୁରୁତର ଅସନ୍ତୋଷ ବ୍ୟକ୍ତ କରିବା ପରେ ସାଂସଦ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି।

ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲଙ୍କ କଡ଼ା ଟିପ୍ପଣୀ ଓ 'ଶେଷ ସୁଯୋଗ'

ଗତ ଏପ୍ରିଲ ୨୦, ୨୦୨୬ ତାରିଖରେ ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ନିଜ ଆଦେଶରେ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ମାମଲାରେ ବିଳମ୍ବକୁ ନେଇ ତୀବ୍ର ନିରାଶା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ବାରମ୍ବାର ସମୟ ମାଗିବା ଏବଂ କୌଣସି ଠୋସ୍ ସମାଧାନ ନ ବାହାରିବା ଯୋଗୁଁ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ କ୍ଷୋଭ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହାସହ ବାର୍ଷିକ ଜଳ ଉପଲବ୍ଧତା (ମିଲିୟନ୍ ଏକର ଫୁଟ୍ ବା MAF) ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏପ୍ରିଲ ୮ ତାରିଖ ବୈଠକର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ଉଭୟ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଛତିଶଗଡ଼କୁ 'ଶେଷ ସୁଯୋଗ' ଦେଇଛନ୍ତି।

ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସସ୍ମିତ ପାତ୍ରଙ୍କ ଅନୁରୋଧ

ନିଜର ଏକ ୪ ପୃଷ୍ଠା ସମ୍ବଳିତ ବିସ୍ତୃତ ଚିଠିରେ ଡକ୍ଟର ସସ୍ମିତ ପାତ୍ର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁରନ୍ତ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଏହା କେବଳ ଏକ ଆଇନଗତ ମାମଲା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ରାଜ୍ୟର ଜଳସେଚନ, ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ, ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ସହ ସିଧାସଳଖ ଜଡ଼ିତ। ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲଙ୍କ ଏଭଳି ମନ୍ତବ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ସ୍ବାର୍ଥ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପାରେ ବୋଲି ସେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି।

ତେଣୁ ଜଳ ସମ୍ପଦ ବିଭାଗ, ଆଇନ ବିଭାଗ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବିଭାଗର ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଜରୁରୀ ବୈଠକ ଡାକି ଓଡ଼ିଶାର ପକ୍ଷକୁ ମଜବୁତ କରିବାକୁ ସେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାରଙ୍କ ସହ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନା କରିବା ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଓଡ଼ିଶାର ବୈଷୟିକ ତଥା ଆଇନଗତ ଦିଗକୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ସାଂସଦ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି।

ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦର ସମାଧାନ ଦିଗରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି। ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର କାର୍ଯ୍ୟକାଳକୁ ଆଉ ୯ ମାସ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି। କେନ୍ଦ୍ର ଜଳ ଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଏ ନେଇ ଏକ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।

ପୂର୍ବରୁ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୩, ୨୦୨୬ରେ ଶେଷ ହେବାର ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ନୂତନ ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଅବଧିକୁ ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୩ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି।

କାହିଁକି ବଢ଼ିଲା ଅବଧି?

ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲରେ ଦୀର୍ଘ ୯ ମାସ ଧରି ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦ ଖାଲି ପଡ଼ିଥିଲା। ଫଳରେ କୌଣସି ଶୁଣାଣି ବା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରି ନଥିଲା। ଏହି ସମୟର କ୍ଷତିପୂରଣ ପାଇଁ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ଅବଧିକୁ ସମାନ ୯ ମାସ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାର କେନ୍ଦ୍ର ନିକଟରେ ମିଳିତ ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ। ଉଭୟ ରାଜ୍ୟର ଅନୁରୋଧକୁ ରକ୍ଷା କରି କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି।

୨୦୨୭ ଜାନୁଆରୀ ସୁଦ୍ଧା ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ

କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଗେଜେଟ୍ ନୋଟିଫିକେସନ୍ ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ଦ୍ଧିତ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଏପ୍ରିଲ୍ ୧୪, ୨୦୨୬ରୁ ଲାଗୁ ହୋଇଛି। ଏହି ନୂତନ ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଶୁଣାଣି ଶେଷ କରିବା ସହ ନିଜର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ ଏବଂ ରାୟ ୧୩ ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୭ ସୁଦ୍ଧା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିବେ। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦର ଏକ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଏବଂ ଆଇନଗତ ସମାଧାନ ବାହାରିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।

ବିବାଦର ପୃଷ୍ଠଭୂମି

ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ମହାନଦୀର ଉପରମୁଣ୍ଡରେ ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାର ବେଆଇନ ଭାବେ ଏକାଧିକ ବ୍ୟାରେଜ୍ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବାରୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଜଳପ୍ରବାହ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାକୁ ବିରୋଧ କରି ଓଡ଼ିଶା ସରକାର କେନ୍ଦ୍ରର ଦ୍ୱାରସ୍ଥ ହେବା ପରେ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୮ରେ ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ସଦସ୍ୟମାନେ କିଛି ଦିନ ତଳେ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟର ମହାନଦୀ ଅବବାହିକା ଅଞ୍ଚଳ ପରିଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାରି ରହିଥିବା ବେଳେ ବର୍ଦ୍ଧିତ ସମୟ ଏହାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସହାୟକ ହେବ।

ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ଛତିଶଗଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଦୀର୍ଘ ଦିନର ଜଳ ବିବାଦର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଗଠିତ ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ (MWDT)ର ଏକ ଟିମ୍ ଗୁରୁବାର ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତରେ ଆସିଛନ୍ତି। ତେବେ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ଏହି ଗସ୍ତକୁ ‘ମହାନଦୀ ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ’ (MBA) ପକ୍ଷରୁ ତୀବ୍ର ବିରୋଧ କରାଯାଇଛି। ସଙ୍ଗଠନ ଅଭିଯୋଗ କରିଛି ଯେ, ଏହି ଗସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କର କୌଣସି ଲାଭ ହେବ ନାହିଁ ଏବଂ ଏହା କେବଳ ରାଜ୍ୟ ରାଜକୋଷର ଅର୍ଥ ଅପଚୟ।

‘ପିକନିକ୍’ ବୋଲି କହିଲା ସଙ୍ଗଠନ

ମହାନଦୀ ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆବାହକ ସୁଦର୍ଶନ ଦାସ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ସଦସ୍ୟମାନେ ନିଜ ପରିବାର ସହ ଓଡ଼ିଶାକୁ ବୁଲିବା ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ୫ ଦିନିଆ ଗସ୍ତରେ ଟିମ୍ ହୀରାକୁଦ ଡ୍ୟାମ୍ ପରିଦର୍ଶନ କରିବା ସହ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର, କୋଣାର୍କ, ଏବଂ ଚିଲିକା ଭଳି ପର୍ଯ୍ୟଟନ ସ୍ଥଳୀ ବୁଲିବାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ରହିଛି। ସୁଦର୍ଶନ ଦାସ ଏହାକୁ ସମାଧାନର ପ୍ରୟାସ ଅପେକ୍ଷା ଏକ "ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଯାତ୍ରା" ବା ପିକନିକ୍ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି।

ପୂର୍ବ ଗସ୍ତରୁ ମିଳିନି ସୁଫଳ

ସଙ୍ଗଠନ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ୨୦୨୩ ମେ ମାସରେ ମଧ୍ୟ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ଏକ ଟିମ୍ ଓଡ଼ିଶା ଗସ୍ତରେ ଆସିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୫ କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ସୁଫଳ ମିଳିନଥିଲା। ଛତିଶଗଡ଼ ପକ୍ଷରୁ ଅଣ-ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ମହାନଦୀକୁ ପାଣି ଛଡ଼ାଯାଉ ନାହିଁ, ଯାହା ଫଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ଜୀବନଜୀବିକା ଓ ପରିବେଶ ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଛି। ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଅନ୍ତରୀଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେବାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି।

ରାଜ୍ୟବ୍ୟାପୀ ବିକ୍ଷୋଭ

ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ଏହି ଗସ୍ତକୁ ବିରୋଧ କରି ଭୁବନେଶ୍ୱର, କଟକ, ସମ୍ବଲପୁର, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା, କୋଣାର୍କ ଏବଂ ପାରାଦୀପ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ମହାନଦୀ ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ ପକ୍ଷରୁ ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଛି। ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି ଯେ, ତୁରନ୍ତ ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାରଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପାଣି ଛାଡିବାକୁ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ମହାନଦୀ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷିଛନ୍ତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ । ମହାନଦୀକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଆନ୍ତରିକତା ନାହିଁ କି ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ନାହିଁ । ଏହାକୁ ବିଜେପି ସରକାର ଆଦୌ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ନେଉ ନାହାନ୍ତି । ଖାଲି କୁମ୍ଭୀର କାନ୍ଦଣା କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି । ଏପରି କହି ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ତଥା ବିଜେଡି ସଭାପତି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ । 

ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲରେ ମହାନଦୀ ବିବାଦ ନେଇ ଆଜି ହୋଇଥିବା ଶୁଣାଣିକୁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ଆଡଭୋକେଟ୍ ଜେନେରାଲ୍ ଆସିଲେ ନାହିଁ। ମହାନଦୀର ସୁରକ୍ଷାଠାରୁ ଏମିତି କ'ଣ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ରହିଲା, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ଶୁଣାଣିରେ ଓଡ଼ିଶାର ପକ୍ଷ ରଖିବାକୁ ସେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ ନାହିଁ? ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ଶୁଣାଣିକୁ ନେଇ ଅନେକ ଆଶା ବାନ୍ଧି ବସିଥିବା ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କୁ ମିଳିଲା କ'ଣ? ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼ୁଛି, ମହାନଦୀକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ବିଜେପି ସରକାରଙ୍କ କୌଣସି ଆନ୍ତରିକତା ତଥା ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ନାହିଁ। ଏହାକୁ ସରକାର ଆଦୌ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ନେଉ ନାହାନ୍ତି। ଖାଲି କୁମ୍ଭୀରକାନ୍ଦଣା କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି। ମହାନଦୀ ଆମ ମା', ଓଡ଼ିଶାର ଜୀବନରେଖା। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଚାଷୀ, ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀ ତଥା ଅଗଣିତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଜୀବନର ସ୍ରୋତ। ଏହାର ସୁରକ୍ଷାରେ ସାଲିସକୁ ଓଡ଼ିଶାବାସୀ କଦାପି ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ। ମହାନଦୀକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ନେଇ ବିଜୁ ଜନତା ଦଳର ଲଢ଼େଇ ଆହୁରି ଜୋରଦାର ହେବ ବୋଲି ଚେତେଇ ଦେଇଛନ୍ତି ବିରୋଧୀ ଦଳ ନେତା ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ମହାନଦୀ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବର୍ଷିଲେ ବରିଷ୍ଠ ବିଜେଡି ବିଧାୟକ ଅରୁଣ ସାହୁ । ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦକୁ ନେଇ ସରକାର କିଛି ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ ନାହିଁ । ଲୋକେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାତିଲେଣି । ବର୍ତମାନ ଟ୍ରିପଲ ଇଂଜିନ ସରକାର ଚାଲିଛି l ସବୁଠି ବିଜେପି ସରକାର । ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ଏ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରନ୍ତୁ । ଆମେ ସରକାରଙ୍କୁ ଚେତାବନୀ ଦେଉଛୁ ମହାନଦୀ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ନକଲେ ଆଗକୁ ଜୋରଦାର ଲଢେଇ ହେବ । ବିଜେପି ସରକାର ଆସିବା ପରେ ଛତିଶଗଡ ଓଡିଶାକୁ ବାଲିବନ୍ଧ କରି ପାଣି ଅଟକାଇଛି । ଆଗକୁ ଲୋକେ ଏହା ବିରୋଧରେ ଜୋରଦାର ଲଢେଇ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେଣି । କାଲି ଏହାର ପ୍ରତିଫଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ଅରୁଣ ।

ଭୁବନେଶ୍ବର: ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦକୁ ନେଇ ପୁଣିଥରେ ରାଜ୍ୟ ରାଜନୀତି ସରଗରମ ହୋଇଛି। ଓଡ଼ିଶାର ଜୀବନରେଖା ମହାନଦୀର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଜଳ ସଂକଟର ସମାଧାନ ନେଇ ବରିଷ୍ଠ ବିଜେଡି ନେତା ପ୍ରସନ୍ନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି। ମହାନଦୀ ସଂକଟର ସମାଧାନ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଆଭିମୁଖ୍ୟ କ’ଣ, ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବାକୁ ସେ ଦାବି କରିଛନ୍ତି।

ଛତିଶଗଡ଼ର ମନମାନି ଓ କେନ୍ଦ୍ରର ନୀରବତା

ଶ୍ରୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ମହାନଦୀ ଓଡ଼ିଶାର ଜୀବନ ସ୍ରୋତ। କିନ୍ତୁ ଗତ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ହେଲା ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାର ବେଆଇନ ଭାବେ ମହାନଦୀ ଉପର ମୁଣ୍ଡରେ ବ୍ୟାରେଜ ପରେ ବ୍ୟାରେଜ ନିର୍ମାଣ କରି ଚାଲିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାର ବିନା ସହମତିରେ ଏବଂ ଆନ୍ତଃରାଜ୍ୟ ନଦୀଜଳ ଆଇନକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାର ମହାନଦୀର ଜଳସ୍ରୋତକୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଜଳସେଚନ ନାଁରେ ଶିଳ୍ପ ସଂସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ପାଣି ଯୋଗାଇ ଦିଆଯାଉଛି, ଯାହାଫଳରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମହାନଦୀ ଶୁଷ୍କ ହେବାକୁ ବସିଲାଣି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଜଳ ଆୟୋଗ (CWC) କେବଳ ନୀରବ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସାଜିଛନ୍ତି ବୋଲି ସେ ଅଭିଯୋଗ କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ଏଭଳି ସ୍ଥିତି ଲାଗିରହେ, ତେବେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହୀରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଜଳଶୂନ୍ୟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

ସମାଧାନ ନେଇ ସରକାରଙ୍କୁ ୫ ପ୍ରଶ୍ନ

କେନ୍ଦ୍ର, ଛତିଶଗଡ଼ ଓ ଓଡ଼ିଶାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୋଟିଏ ଦଳର ସରକାର ଥିବାରୁ ଲୋକେ ମହାନଦୀ ସମସ୍ୟାର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ ଆଶା କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର କେବଳ କମିଟି ଗଠନ କରି ଚୁପ୍ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ବିଜେଡି ଅଭିଯୋଗ କରିଛି। ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲରେ ମାମଲା ୭ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ପଡ଼ିରହିଥିବା ବେଳେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଆପୋଷ ସମାଧାନର ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ୫ଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଛନ୍ତି:

୧. ଆପୋଷ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଆଲୋଚନାର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ କଣ ରହିବ?

୨. ସରକାର ମହାନଦୀ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲରୁ ଓହରିଯିବେ କି?

୩. ଆପୋଷ ସମାଧାନ ପୂର୍ବରୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ବିରୋଧୀ ଦଳ ଓ ମହାନଦୀ ବଞ୍ଚାଅ ଆନ୍ଦୋଳନ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶ୍ୱାସକୁ ନେବେ କି?

୪. ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ ଛତିଶଗଡ଼ ସରକାର ଚାଲୁ ରଖିଥିବା ବେଆଇନ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ବନ୍ଦ ରଖିବେ କି?

୫. ମହାନଦୀ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଆବେଦନ କରିବେ କି?

ଭୁବନେଶ୍ବର : ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଛତିଶଗଡ଼ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶା ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନାକୁ ନେଇ ବିଜେଡିର କଟାକ୍ଷ । ବିରୋଧୀ ଦଳ ଉପନେତା ପ୍ରସନ୍ନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଗଣମାଧ୍ୟକୁ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଉଭୟ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି ତାହା ସ୍ୱାଗତଯୋଗ୍ୟ । କିନ୍ତୁ କେବଳ ଚା କପ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ନ କରି ତୁରନ୍ତ ସମାଧାନ କରାଯାଉ। ଛତିଶଗଡ଼ ପ୍ରଥମେ କାମ ବନ୍ଦ କରୁ, ତା ପରେ ଆଲୋଚନା କରୁ ବୋଲି ପ୍ରସନ୍ନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।

ବିରୋଧୀ ଦଳ ଉପନେତା ପ୍ରସନ୍ନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଆମେ ସମସ୍ତେ ମହାନଦୀ ବିବାଦର ସମାଧାନ ଚାହୁଁଛୁ। ପୂର୍ବରୁ ଅନେକ ଥର ଏ ନେଇ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଥିଲା ବେଳେ ଉଦ୍ୟମ ହୋଇଛି। ବାରମ୍ବାର କେନ୍ଦ୍ର ଓ ଛତିଶଗଡ଼ ସହ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି। ଏକାଧିକ ଥର ତ୍ରିପାଖିକ ଆଲୋଚନା ହୋଇଛି। ହେଲେ ଛତିଶଗଡ଼ର ଜିଦଖୋର ମନ ଭାବ ପାଇଁ ସମାଧାନ ହୋଇ ପାରିନି। ତେଣୁ ଯଦି ଉଭୟ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି ତାହା ସ୍ୱାଗତ ଯୋଗ୍ୟ। ହେଲେ କେବଳ ଚା କପ ଉପରେ ଆଲୋଚନା ନ କରି ଯଦି ସମାଧାନର ଇଚ୍ଛା ଅଛି ଛତିଶଗଡ଼ ନିର୍ମାଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟାରେଜ କାମ ବାକି ବନ୍ଦ କରନ୍ତୁ। ଅନେକ ବ୍ୟାରେଜ କାମ ସାରି ସାରିଲାଣି। ଅନେକ କାମ ବହୁତ ଆଗକୁ ଗଲାଣି। ଟ୍ରିପଲ ଇଞ୍ଜିନ ସରକାର କାମ ବନ୍ଦ କରି ସମାଧାନର ରାସ୍ତା ବାହାର କରନ୍ତୁ। କେବଳ ଟେବୁଲରେ ଆଲୋଚନା କରି, କାମ ଚାଲୁ ରହିଲେ ଏହାର କୌଣସି ଲାଭ ନାହିଁ।

ଯଦି ଉଭୟ ସରକାର ଫଳପ୍ରଦ ଆଲୋଚନା ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ଘଟଣାର ଆପୋଷ ସାମଧନ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ତାହାଲେ କାମ ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଦ କରି ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ। ଏମିତି କି ମାମଲା ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲରେ ଅଛି। ତେଣୁ ଉଭୟ ସରକାର ଆପୋଷ ସମାଧାନ ପାରିବ କି ନାହିଁ ସେକଥା ଦେଖନ୍ତୁ। ନୂଆ ସରକାର ସବୁବେଳେ ପୂର୍ବ ସରକାର ପୂର୍ବ ସରକାର କହି ଦୋଷ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏବେ ବିଜେପି ସରକାର ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ସମାଧାନର ରାସ୍ତା ବାହାର କରିବାକୁ ବିଜେପି ସରକାରଙ୍କୁ ଆହ୍ବନ ଦେଇଛନ୍ତି ବିରୋଧୀ ଦଳ ଉପନେତା ପ୍ରସନ୍ନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ମହାନଦୀ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଓଡିଶାବାସୀଙ୍କୁ ବଡ ଧୋକା ଦେଇଛି ବିଜେପି । ଟ୍ରିପଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ ସରକାର ଯଦି ଚାହିଁବେ ତେବେ ମହାନଦୀରେ ବିବାଦ ରହିବନି । ଟ୍ରିପଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ ସରକାର ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲକୁ ବାଦ୍ ଦେଇ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବା ଦରକାର । ଯଦି ବିଜେପି ସରକାର ତାହା ନ କରେ ତେବେ ତାହା ହେବ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କୁ ବିଜେପିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଧୋକା ବୋଲି ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି ବରିଷ୍ଠ ବିଜେଡି ନେତା ଅମର ପଟ୍ଟନାୟକ ।

ମହାନଦୀ ହେଉଛି ଓଡିଶାର ଜୀବନରେଖା । ଓଡ଼ିଶା ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ମହାନଦୀ ଦରକାର । ମହାନଦୀ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ଏ ବିବାଦରେ ତୁରନ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ । ମହାନଦୀରେ ଆବଶ୍ୟକ ମୁତାବକ ପାଣି ଆସିବା ଦରକାର ବୋଲି ଜୋର ଦେଇଛନ୍ତି ଅମର । ସେପଟେ ମହାନଦୀ ଜଳ ବିବାଦ ନେଇ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ଟାର୍ଗେଟ କରିଛନ୍ତି ବରିଷ୍ଠ ରାଜନେତା ବିଜୟ ମହାପାତ୍ର । ଏଯାଏଁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମହାନଦୀ ଜଳ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବୈଠକ କଲେ ନାହିଁ । ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଭୟଙ୍କର ଜଳ ସଂକଟ ଦେଖାଦେବ । ସରକାର ଏବେଠାରୁ ପଦକ୍ଷେପ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ । କେବଳ ଭାଷଣ ଦେଲେ ଚଳିବନି ବୋଲି ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି ବିଜୟ ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର : ମହାନଦୀକୁ ନେଇ ଛତିଶଗଡ଼, ସିଡବ୍ଲ୍ୟୁସି ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ଜଳଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାର୍ଥ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଖି ବୁଜି ଦେଇଛନ୍ତି। ମାମଲାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଗଠିତ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ କେବଳ ତାରିଖ ଗଡ଼ାଇବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବା ବେଳେ କେନ୍ଦ୍ର ଜଳଶକ୍ତି ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ଓଡ଼ିଶାର ଜୀବନରେଖା ପ୍ରତି ଏକରକମ ଆଖିବୁଜି ଦେଇଛନ୍ତି। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ନିଜ ଉଦ୍ୟମରେ ମହାନଦୀର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି। ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ମହାନଦୀ ସମତେ ଅନ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କର ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ୧୧ ହଜାର ୭୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟବରାଦ କରିବା ନିମନ୍ତେ ଏକ ଯୋଜନା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଯୋଜନା ମୁଖ୍ୟତଃ ସବୁ ନଦୀଗର୍ଭରେ ଜଳାଶୟ ନିର୍ମାଣ କରାଯିବ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼ିଛି।

ଗତ ଏପ୍ରିଲ ଏପ୍ରିଲ ୩୦ ତାରିଖରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବାକୁ ଥିବା ମହାନଦୀ ଜଳବିବାଦର ଶୁଣାଣି ବନ୍ଦ ରହିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶୁଣାଣି ଆସନ୍ତା ୧୪ ତାରିଖକୁ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି। ଏହାପୂର୍ବରୁ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲରେ ଜଳବିବାଦକୁ ନେଇ ୨୬ଟି ଶୁଣାଣି ସରିଲାଣି। ଓଡ଼ିଶାର ୬୦ ପ୍ରତିଶତ ଜୀବନ, ଜୀବିକାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଏବଂ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ମହାନଦୀର ଜଳଧାରାକୁ ନେଇ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଯେପରି ବେପରୁଆ ମନୋଭାବ ପୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ସାଧାରଣରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଛତିଶଗଡ଼ ଉପରମୁଣ୍ଡରେ ମନଇଚ୍ଛା ନିର୍ମାଣ କରିଚାଲିଥିବା ବେଳେ ତଳମୁଣ୍ଡରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଅଣମୌସୁମୀ ସମୟରେ ଜଳପ୍ରବାହ କମୁଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ ମହାନଦୀ ଅବବାହିକାରେ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ସହ ଜଳ ସେଚନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍‍ ଉତ୍ପାଦନ, ଶିଳ୍ପ ଭିତ୍ତିକ ଜଳ ଯୋଗାଣ ଓ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣରେ ଏବେଠାରୁ ଅସୁବିଧା ଦେଖାଯିବା ସହ ଜୈବବିବିଧତା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତର ଭାବେ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।

ଏନେଇ ବାରମ୍ବାର ଓଡ଼ିଶା ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ବିଭିନ୍ନ ଫୋରମରେ ନିଜ ଉଦ୍‍ବେଗ ପ୍ରକାଶ କରି ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦାବି ପ୍ରତି କର୍ଣ୍ଣପାତ କରାଯାଉ ନାହିଁ। ଓଡ଼ିଶାର ନଦୀ କୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଶତାଧିକ ଗ୍ରାମରେ ପାନୀୟଜଳ ସମସ୍ୟା ଏବେ ବି ଦେଖା ଦେଉଛି। ବିଶେଷ କରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନରେ ଏହା ଅସହ୍ୟ ହେଉଛି। ତେଣୁ ପାନୀୟ ଜଳ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନ ପାଇଁ ନଦୀରେ ବ୍ୟାରେଜ ନିର୍ମାଣ କରାଯିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି। ସରକାରୀ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଥିବା ବ୍ଲୁ ପ୍ରିଣ୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ବ୍ୟାରେଜ ଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ଅଣମୌସୁମୀ ଋତୁରେ ପାଣିକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ନିମନ୍ତେ ନଦୀ ଶଯ୍ୟାରେ କୃତିମ ଜଳାଶୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ଏପରିକି ନଦୀକୂଳିଆ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଜଣେ କେହି ଯେପରି ଜଳକ୍ଲିଷ୍ଟ ନ ରହିବେ ସେଥିପାଇଁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ କଡା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ବ୍ୟାରେଜର ତଳ ମୁଣ୍ଡର ପାଣିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଉପର ମୁଣ୍ଡରେ ୫ରୁ ୧୫ କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷ ସାରା ଯେପରି ପାଣି ଉପଲବ୍ଧ ହେବ ତାହ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ବିଗତ ବର୍ଷରେ ଏହି ଯୋଜନାରେ ୩୦ଟି ବ୍ୟାରେଜ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରାଯାଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ୮ଟି ବ୍ୟାରେଜର ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାରେଜ ଗୁଡିକର ଟେଣ୍ଡର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ୨୦୨୨-୨୩ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷରେ ୧୬ଟି ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣକୁ ଅନୁମୋଦନ ମିଳିସାରିଛି। ଯଦି କନ୍ଧମାଳ ଜିଲ୍ଲାରେ ଖଡାଗୋ ବ୍ୟାରେଜ, ନବରଙ୍ଗପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ ତେଲ୍‍ ସମନ୍ୱିତ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରକଳ୍ପ, କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଲୋୟର ଉଦନ୍ତୀ ବ୍ୟାରେଜ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଲାଙ୍ଗୀରରେ ପ୍ରସ୍ତାବିତ କଟାଙ୍ଗୀ ଜଳସେଚନ ପ୍ରକକୁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତେ ତେବେ ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୃହତ୍‍ ଯୋଗଦାନ ରଖିପାରନ୍ତା ବୋଲି ମତପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।