ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ ଗବେଷଣା ତଥା ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଆଜି ଏକ ଐତିହାସିକ ଦିନ। ଶନିବାର ଦିନ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘରୋଇ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ ଅର୍ବିଟାଲ୍ ରକେଟ୍ 'ବିକ୍ରମ-୧' (Vikram-1) ସଫଳତାର ସହ ଉତକ୍ଷେପଣ ହୋଇଛି। ଏହି ସଫଳତା ସହିତ ଘରୋଇ ଅର୍ବିଟାଲ୍ ଉତକ୍ଷେପଣ କ୍ଷମତା ଥିବା ବିଶ୍ୱର ତୃତୀୟ ଦେଶ ଭାବରେ ଭାରତ ନିଜର ସ୍ଥାନ ପକ୍କା କରିଛି। ହାଇଦ୍ରାବାଦ ସ୍ଥିତ ମହାକାଶ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ସ୍କାଏରୁଟ୍ ଏରୋସ୍ପେସ୍ (Skyroot Aerospace) ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ରକେଟ୍ ଭାରତର ବାଣିଜ୍ୟିକ ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୂତନ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭ କରିଛି।

ଐତିହାସିକ 'ମିଶନ୍ ଆଗମନ'

ଏହି ଉତକ୍ଷେପଣକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ 'ମିଶନ୍ ଆଗମନ' ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି। ଶନିବାର ମଧ୍ୟାହ୍ନ ୧୨:୦୫ ମିନିଟରେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରୀହରିକୋଟା ସ୍ଥିତ ଇସ୍ରୋର ସତୀଶ ଧୱନ ମହାକାଶ କେନ୍ଦ୍ରରୁ ଏହି ରକେଟ୍ ସଫଳତାର ସହ ଉଡ଼ାଣ ଭରିଥିଲା। ଉତକ୍ଷେପଣର ପ୍ରାୟ ଘଣ୍ଟାଏ ପରେ ସ୍କାଏରୁଟ୍ ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ରକେଟ୍ ତାର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସଫଳତାର ସହ ଶେଷ କରି ପେଲୋଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାୟ ୪୫୦ କିଲୋମିଟର ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ କକ୍ଷପଥରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କରିଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଏହାକୁ "ଭାରତର ମହାକାଶ ଯାତ୍ରାର ଏକ ଐତିହାସିକ ନୂତନ ସୀମା" ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ରକେଟ୍ 'ବିକ୍ରମ-୧'ର ବିଶେଷତ୍ୱ

ଭାରତୀୟ ମହାକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ଜନକ ବିକ୍ରମ ସାରାଭାଇଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ବିକ୍ରମ-୧ ହେଉଛି ଏକ ୨୪-ମିଟର ଲମ୍ବ ଏବଂ ଚାରି-ପର୍ଯ୍ୟାୟ (four-stage) ବିଶିଷ୍ଟ ରକେଟ୍। ଏହାର ତିନୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ କଠିନ ଇନ୍ଧନ (solid propulsion) ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟଟି ତରଳ ଇନ୍ଧନ ବ୍ୟବହାର କରିଥାଏ। ଏହାର ଢାଞ୍ଚା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ କାର୍ବନ କମ୍ପୋଜିଟ୍‌ରେ ନିର୍ମିତ, ଯାହାକି ଇସ୍ପାତ ଠାରୁ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ହାଲୁକା। ରକେଟ୍‌ଟି ସର୍ବାଧିକ ୩୫୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଜନର ଉପଗ୍ରହକୁ ଲୋ ଆର୍ଥ ଅର୍ବିଟ୍ (LEO) କୁ ନେବାର କ୍ଷମତା ରଖିଛି। ସ୍କାଏରୁଟ୍‌ର ସିଇଓ ପବନ କୁମାର ଚନ୍ଦନା କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ୧୦୦% ଭାରତରେ ଡିଜାଇନ୍ ଏବଂ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି।

ପେଲୋଡ୍ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାମଗ୍ରୀ

ପ୍ରଥମ ଉଡ଼ାଣରେ ବିକ୍ରମ-୧ କେବଳ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ପରୀକ୍ଷଣ କରିନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ସାଥିରେ ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପେଲୋଡ୍ ନେଇ ମହାକାଶକୁ ଯାଇଛି। ଏଥିରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ଏକ ପୋଷ୍ଟକାର୍ଡ, ଏବଂ ମହାନ୍ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସାର୍ ସି.ଭି. ରମଣ, ଡକ୍ଟର ବିକ୍ରମ ସାରାଭାଇ ଏବଂ ଡକ୍ଟର ଏ.ପି.ଜେ. ଅବଦୁଲ କଲାମଙ୍କ କ୍ଷୁଦ୍ର କଳାକୃତି ବା ମାଇକ୍ରୋ ସ୍କଲ୍‌ପଚର୍ (micro-sculpture) ସାମିଲ ଥିଲା। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଗ୍ରାହା ସ୍ପେସ୍, କସ୍‌ମୋସର୍ଭ, ଡି-କ୍ୟୁବ୍‌ଡ୍ ପରି ବିଭିନ୍ନ କମ୍ପାନୀର ବୈଷୟିକ ଉପକରଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ମିଶନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ମହାକାଶକୁ ପଠାଯାଇଛି।

ଘରୋଇ ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଡ଼ ଲମ୍ଫ

ଏହି ଉତକ୍ଷେପଣ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ୨୦୨୦ ମସିହାର ମହାକାଶ କ୍ଷେତ୍ର ସଂସ୍କାର ନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି। ଇନ୍-ସ୍ପେସ୍ (IN-SPACe) ର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୦ ମସିହା ପୂର୍ବରୁ ଭାରତରେ ମାତ୍ର ୫-୬ଟି ମହାକାଶ ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ ଥିବାବେଳେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୪୦୦ ରୁ ଅଧିକ ହୋଇସାରିଲାଣି। ବିକ୍ରମ-୧ ର ଏହି ସଫଳତା ଆଗାମୀ ଦିନରେ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ଶସ୍ତା ତଥା ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ଉପଗ୍ରହ ଉତକ୍ଷେପଣ ସେବା ଯୋଗାଇବାରେ ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ମାର୍ଗ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରିବ।