ଆପଣମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁଭବ କରିଥିବେ ଯେ, ପାଟି ଭିତରେ ଘା' (ଅଲସର) ହେଲେ କିମ୍ବା ଦାନ୍ତ ମଝିରେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ଫସିଗଲେ, ଆମ ଜିଭ ବାରମ୍ବାର ସେହି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥାଏ। ଘା’ରେ ଜିଭ ବାଜିଲେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ନିଜକୁ ଅଟକାଇ ପାରୁନାହିଁ। ଅନେକ ଲୋକ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଏହା କେବଳ ଏକ ଖରାପ ଅଭ୍ୟାସ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ପଛରେ ବିଜ୍ଞାନ ଲୁଚି ରହିଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ଏହା କେବଳ ଏକ ଅଭ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜିଭ, ସ୍ନାୟୁ ଏବଂ ମସ୍ତିଷ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତାଳମେଳର ପରିଣାମ ଅଟେ।

ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସ୍ନାୟୁ ଏବଂ ମସ୍ତିଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ

ମାନବ ଶରୀରରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଜିଭ ଅନ୍ୟତମ। ଏଥିରେ ହଜାର ହଜାର ସ୍ନାୟୁ (nerve endings) ରହିଥାଏ। ପାଟିର ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଲେ, ଯେପରିକି ଘା' ହେବା, କଟିଯିବା କିମ୍ବା ଦାନ୍ତରେ କିଛି ଫସିଯିବା, ଏହି ସ୍ନାୟୁଗୁଡ଼ିକ ତୁରନ୍ତ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ସଙ୍କେତ ପଠାଇଥାନ୍ତି। ମସ୍ତିଷ୍କ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଏକ ବାହ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ବା ଅସ୍ୱାଭାବିକତା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ ଏବଂ ଏହାର ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ଜିଭକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥାଏ।

ଶରୀରର ପ୍ରାକୃତିକ ସଫେଇ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ଜୀବବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଜିଭ ଆମ ପାଟିର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ଲିନର୍ ବା ସଫେଇ କର୍ମଚାରୀ ଭାବରେ କାମ କରେ। ଦାନ୍ତରେ ଖାଦ୍ୟ ଫସି ରହିଲେ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏହାକୁ ପାଟିର ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପ୍ରତି ଏକ ବିପଦ ବୋଲି ଭାବିଥାଏ। ତେଣୁ ସେହି ବାହ୍ୟ ପଦାର୍ଥକୁ ବାହାର କରିବା ପାଇଁ ମସ୍ତିଷ୍କ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ଜିଭକୁ ସେହି ଦିଗକୁ ପଠାଇଥାଏ। ଏହା ଆମ ଶରୀରର ଏକ ଅବଚେତନ (subconscious) ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଅଟେ।

ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ସଙ୍କେତର ଚକ୍ର

ପାଟିରେ ଘା’ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥିତିରେ, ଜିଭ ସେଠାରେ ଲାଗିବା ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଜିଭ ଘା’କୁ ଛୁଏଁ, ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ସଙ୍କେତ ଯାଏ। ଏହି ସଙ୍କେତ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଅଧିକ ସତର୍କ କରିଦିଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ କ୍ଷତ ଏବେ ବି ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ମସ୍ତିଷ୍କ ପୁଣିଥରେ ଜିଭକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଏକ ନିରନ୍ତର ଚକ୍ର (feedback loop) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ଯେଉଁ କାରଣରୁ ବାରମ୍ବାର ଇଚ୍ଛା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜିଭ ସେହି କ୍ଷତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଥାଏ।

ତେଣୁ, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଥର ଯେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଜିଭ ବାରମ୍ବାର ଘା’ କିମ୍ବା ଫସିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପାଖକୁ ଯାଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଏକ ଅଭ୍ୟାସ ବୋଲି ଭାବନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହା ହେଉଛି ଆପଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏବଂ ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ରର ଏକ ଉନ୍ନତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା।