ଭାରତୀୟ ରିଜର୍ଭ ବ୍ୟାଙ୍କ (RBI) ଦେଶରେ ପଲିମର ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କରିବାକୁ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପୁରୁଣା ଯୋଜନାକୁ ପୁଣି ଥରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ନିକଟରେ ପାଟନା ଏବଂ ମୁମ୍ବାଇରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଆରବିଆଇର ବୋର୍ଡ ବୈଠକରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ଖୁବଶୀଘ୍ର ଦେଶରେ ପଲିମର ନୋଟର ଏକ ପାଇଲଟ୍ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।

କାହିଁକି ଆସିବ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍?

କାଗଜ ନୋଟ୍ ତୁଳନାରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ତିଷ୍ଠି ରହିପାରେ ଏବଂ ଏହାର ଉତ୍ପାଦନ ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ କମ୍ ଅଟେ। ଆରବିଆଇର ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୪-୨୫ (FY25) ବାର୍ଷିକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ନୋଟ୍ ଛପା ଖର୍ଚ୍ଚ ୫,୧୦୧.୪ କୋଟି ଟଙ୍କା ରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୬,୩୭୨.୮ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ନଷ୍ଟ ବା ଚିରି ଯାଇଥିବା ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆରବିଆଇ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ପାଲଟିଛି। ୨୦୨୪-୨୫ ବର୍ଷରେ ପ୍ରାୟ ୨୩.୮ ବିଲିୟନ ଖରାପ ନୋଟକୁ ବଜାରରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଗତ ବର୍ଷ ତୁଳନାରେ ୧୨.୩ ପ୍ରତିଶତ ଅଧିକ। ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇଥିବା ନୋଟ୍ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ୫୦୦ ଟଙ୍କିଆ ଏବଂ ୧୦୦ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍ ରହିଛି।

କ’ଣ ଏହି ପଲିମର ନୋଟ୍?

ପଲିମର ବ୍ୟାଙ୍କ ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ସାମଗ୍ରୀ ବା ବାଇ-ଆକ୍ସିଆଲି ଓରିଏଣ୍ଟେଡ୍ ପଲିପ୍ରୋପାଇଲିନ୍ (BOPP) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହି ନୋଟ୍ ଗୁଡ଼ିକରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଜାଲ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼େ। ଏହାସହ ଏହି ନୋଟ୍ ଜଳ ଏବଂ ଆର୍ଦ୍ରତା ନିରୋଧୀ ହୋଇଥିବାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚିରି ନଥାଏ କିମ୍ବା ଖରାପ ହୋଇନଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଏଟିଏମ୍ ମେସିନରେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇପାରିବ।

ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟର ବ୍ୟବହାର

ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୬୦ଟି ଦେଶରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବା ପଲିମର କରେନ୍ସିର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। ୧୯୮୮ ମସିହାରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଦେଶ ଭାବରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟ୍ ପ୍ରଚଳନ କରିଥିଲା ଏବଂ ୧୯୯୬ ସୁଦ୍ଧା ସେଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କାଗଜ ନୋଟ୍ ବଦଳରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ନୋଟର ବ୍ୟବହାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସିଙ୍ଗାପୁର, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, କାନାଡା ଏବଂ ମାଲେସିଆ ଭଳି ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଆପଣାଇଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟର ବ୍ୟବହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ବଜାରରେ ନଗଦ ଟଙ୍କାର ଚାହିଦାକୁ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ ଆରବିଆଇ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ଯାଉଛି।