ଇରାନର ପୂର୍ବତନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା ଆୟାତୁଲ୍ଲା ଅଲି ଖାମେନେଇଙ୍କ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରରେ ପ୍ରାୟ ୧୩ଟି ଦେଶ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିନାହାଁନ୍ତି କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଦଳର ସ୍ତରକୁ ହ୍ରାସ କରିଛନ୍ତି। ଇରାନୀ ମିଡିଆ ଦାବି କରିଛି ଯେ ଏହା ପଛରେ ଆମେରିକାର କୂଟନୈତିକ ଚାପ ରହିଛି। ଆମେରିକାର ଏକ ବୃହତ୍ କୂଟନୈତିକ ଅଭିଯାନ କାରଣରୁ ଅନେକ ଦେଶ ତେହେରାନରେ ଆୟୋଜିତ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଇରାନର ନ୍ୟୁଜ୍ ଏଜେନ୍ସି ଦାବି କରିଛି।

ଆମେରିକାର କୂଟନୈତିକ ଚାପ

ଇରାନର ସରକାରୀ ନ୍ୟୁଜ୍ ଏଜେନ୍ସି ତସନିମ (Tasnim) ଏକ ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଇଛି ଯେ, ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର ପୂର୍ବରୁ ଆମେରିକା ଏକ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ କୂଟନୈତିକ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଜୁନ୍ ୨୬ ତାରିଖରେ ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ମାର୍କୋ ରୁବିଓ (Marco Rubio) ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଥିବା ଆମେରିକୀୟ ଦୂତାବାସ ଏବଂ କୂଟନୈତିକ ମିଶନଗୁଡ଼ିକୁ ଗୋପନୀୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏଥିରେ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ଯେଉଁ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରରେ ସାମିଲ ହେବେ, ତାହାକୁ ଆମେରିକା ଏକ "ଅମିତ୍ର ସୁଲଭ ଆଚରଣ" ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବ, ଯାହାର ପ୍ରଭାବ ଆମେରିକା ସହ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିପାରେ।

ସହାୟତା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଧମକ

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ କେତେକ ଦେଶକୁ ବିକାଶମୂଳକ ସହାୟତା ବନ୍ଦ କରିଦେବାର ଧମକ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ବିଶେଷକରି ଆଫ୍ରିକାର ଅନେକ ଦେଶରେ ଥିବା ଆମେରିକୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତମାନେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଯଦି ସେମାନେ ତେହେରାନରେ ହେବାକୁ ଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଭାଗ ନିଅନ୍ତି, ତେବେ ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ ମିଳୁଥିବା ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ କାଟ୍ କରାଯାଇପାରେ। ଏହାଛଡ଼ା ମାର୍କୋ ରୁବିଓ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଅତି କମରେ ୫ଟି ଆରବ ଦେଶର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନା କରିଥିବା ଦୁଇ ଜଣ ଅଜ୍ଞାତ ଆରବ କୂଟନୀତିଜ୍ଞ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି।

୧୩ ଦେଶଙ୍କ ଓହରିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି

ଆମେରିକାର ଏହି ଚାପ ଫଳରେ ଅତିକମରେ ୧୩ଟି ଦେଶ ଏହି ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାରରୁ ଓହରି ଯାଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ସୀମିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ତାଲିକାରେ ପୂର୍ବ ୟୁରୋପର ୩ଟି ଦେଶ, ଆଫ୍ରିକାର ୫ଟି ଦେଶ, ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗରୀୟ ୨ଟି ଆରବ ଦେଶ ଏବଂ ପୂର୍ବ ଏସିଆର ୨ଟି ବଡ ଦେଶ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି। ସୂତ୍ରରୁ ପ୍ରକାଶ ଯେ, କେତେକ ଦେଶ କୂଟନୈତିକ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିର କାରଣ ଦର୍ଶାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ କେତେକ ଦେଶ ନିମ୍ନ ସ୍ତରର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ପଠାଇବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇରାନ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ।

ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ (Donald Trump) ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ୨୦୨୭ ମସିହା ଆରମ୍ଭରେ ଭାରତ ଗସ୍ତରେ ଆସିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି। ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ସର୍ଜିଓ ଗୋର୍ (Sergio Gor) ଏବଂ ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ମାର୍କୋ ରୁବିଓ (Marco Rubio) ଏହି ବହୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତ ଗସ୍ତ ନେଇ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି। ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏହି ଗସ୍ତର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିବା ଜଣାପଡିଛି।

ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ନଜର

ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୃହତ୍ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି (Trade Deal) ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବାର ଦୃଢ଼ ଆଶା କରାଯାଉଛି। କେବଳ ବାଣିଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶକ୍ତି, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଭୟ ଦେଶ ନିଜର ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବେ। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ସମ୍ପ୍ରତି ଫ୍ରାନ୍ସରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଜି-୭ (G7) ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ (Narendra Modi) ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା, ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚାରବିମର୍ଶ କରାଯାଇଥିଲା।

କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ

ଭାରତରେ ଦୀର୍ଘ ୬ ମାସ ବିତାଇବା ପରେ ନିକଟରେ ୱାଶିଂଟନ୍ ଫେରିଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ସର୍ଜିଓ ଗୋର୍ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଏହି ଭାରତ ଗସ୍ତ ପାଇଁ କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଜୋରସୋରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି। ଆମେରିକା ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ମାର୍କୋ ରୁବିଓ ମଧ୍ୟ ଗଣମାଧ୍ୟମକୁ ସୂଚନା ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ୨୦୨୭ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କୁ ଭାରତ ପଠାଇବା ପାଇଁ ଆଶାବାଦୀ ଅଛି। ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଟ୍ରମ୍ପ ନିଜର ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ ୨୦୨୦ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଭାରତ ଆସି ଅହମ୍ମଦାବାଦରେ ଆୟୋଜିତ ବିଶାଳ 'ନମସ୍ତେ ଟ୍ରମ୍ପ (Namaste Trump)' କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେବା ପରେ ଏହା ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଭାରତ ଗସ୍ତ ହେବ।

ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ରାଜନୀତିରେ ପୁଣି ଏକ ନୂଆ ଚର୍ଚ୍ଚା ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି। ନିକଟରେ ଦେଇଥିବା ଏକ ସାକ୍ଷାତକାରରେ ସେ ସଙ୍କେତ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ଭେନେଜୁଏଲା ଭଳି କ୍ୟୁବା ବିରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକା ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ। 'ଆକ୍ସିଓସ୍' (Axios) କୁ ଦେଇଥିବା ଏହି ସାକ୍ଷାତକାରରେ ଟ୍ରମ୍ପ କହିଛନ୍ତି ଯେ, କ୍ୟୁବା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ସମ୍ଭବ ଏବଂ ଏହା ଖୁବଶୀଘ୍ର ଘଟିପାରେ।

କ୍ୟୁବା ଏବଂ ଭେନେଜୁଏଲା ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା

ଟ୍ରମ୍ପ କ୍ୟୁବା ଏବଂ ଭେନେଜୁଏଲାର ସ୍ଥିତିକୁ ତୁଳନା କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ତାଙ୍କ ମତରେ, "ଭେନେଜୁଏଲା ନିକଟରେ ତେଲ ଅଛି, କିନ୍ତୁ କ୍ୟୁବା ନିକଟରେ ତେଲ ନାହିଁ। ତେବେ କ୍ୟୁବାରେ ବହୁତ ଭଲ ପ୍ରପର୍ଟି ବା ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଚମତ୍କାର ସମୁଦ୍ର କୂଳ ରହିଛି।" ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ପରେ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ମହଲରେ ତୀବ୍ର ବିତର୍କ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି।

ଆମେରିକାର ପଡ଼ୋଶୀ କ୍ୟୁବା

ଟ୍ରମ୍ପ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ କ୍ୟୁବା ଆମେରିକାର ବହୁତ ନିକଟତର। ସେ କହିଛନ୍ତି, "ଭେନେଜୁଏଲା ପାଖରେ ଅଛି ଏବଂ କ୍ୟୁବା ଆମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଡ଼ୋଶୀ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଇରାନ ବହୁତ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ।" ତାଙ୍କର ଏହି ବୟାନକୁ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନର ସ୍ପଷ୍ଟ ଇସାରା ବୋଲି ମାନୁଛନ୍ତି।

ବଢ଼ୁଛି ତିକ୍ତତା ଏବଂ ପ୍ରସ୍ତୁତି

ଗତ କିଛି ମାସ ଧରି ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ଏବଂ କ୍ୟୁବା ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକା ପ୍ରଶାସନ କ୍ୟୁବାର ସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ଅନେକ ସାମରିକ ବିକଳ୍ପ ଉପରେ ବିଚାର କରୁଛି। ଯଦିଓ ଆମେରିକୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନ କୌଣସି ତୁରନ୍ତ ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣର ଯୋଜନା ନାହିଁ, ତଥାପି ସମ୍ଭାବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଉପରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଛି। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଟ୍ରମ୍ପ ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ମାର୍କୋ ରୁବିଓ ଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ରୁବିଓ କ୍ୟୁବା ମାମଲାରେ ଏକ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବେ।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିବା କ୍ୱାଡ୍ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ତରୀୟ ବୈଠକ (Quad Foreign Ministers' Meeting) ରେ ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଡ. ଏସ୍. ଜୟଶଙ୍କର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ବିଶ୍ୱ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସ୍ଥିରତାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଇଞ୍ଜିନ୍ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ବିକାଶ ଆଣିବା ପାଇଁ ଏକ "ବିଶ୍ୱସନୀୟ ତଥା ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହଭାଗୀତା"ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ବୋଲି ସେ ଦୃଢ଼ୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ କ୍ୱାଡ୍ ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା ପାଇଁ ମିଳିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଆହ୍ୱାନର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟମ

ବୈଠକର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭାଷଣରେ ଏସ୍. ଜୟଶଙ୍କର କହିଥିଲେ ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା, କନେକ୍ଟିଭିଟି ସମସ୍ୟା, ସମ୍ବଳର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଅଭାବ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଆହ୍ୱାନ ଦେଖାଦେଉଛି। ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ସମାଧାନ ପାଇଁ ନୂତନ ଏବଂ ଅଧିକ ସହଭାଗୀତାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ରଣନୈତିକ ବିଶ୍ୱାସ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବୃହତ୍ ସହଯୋଗାତ୍ମକ ମନୋଭାବ ପୋଷଣ କରିବା ଉପରେ ସେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରିଥିଲେ।

ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ନୂତନ ପଦକ୍ଷେପ

ଚଳିତ ବର୍ଷର ଏହି ପ୍ରଥମ ବୈଠକରେ ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ମାର୍କୋ ରୁବିଓ (Marco Rubio), ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ପେନି ୱଙ୍ଗ୍ (Penny Wong) ଏବଂ ଜାପାନର ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୋସିମିତ୍ସୁ ମୋତେଗି (Toshimitsu Motegi) ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ବୈଠକରେ କ୍ୱାଡ୍ (QUAD) ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏକ ନୂତନ 'ଇଣ୍ଡୋ-ପାସିଫିକ୍ ମେରିଟାଇମ୍ ସର୍ଭିଲାନ୍ସ କୋଅପରେସନ୍ ଇନିସିଏଟିଭ୍' ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି। ଏହାବ୍ୟତୀତ ମିଳିତ ବୈଠକରେ କ୍ରିଟିକାଲ୍ ମିନେରାଲ୍ସ, ସମୁଦ୍ର ତଳ କେବୁଲ୍, ଏବଂ ବନ୍ଦର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ଏକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପ୍ୟାନେଲ୍ ଗଠନ କରିବା ନେଇ ସହମତି ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। କ୍ୱାଡ୍ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ଭାରତ-ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସର୍ବଦା ମୁକ୍ତ, ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ନିରାପଦ ରଖିବା ଦିଗରେ ନିଜର ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ଦୋହରାଇଛନ୍ତି।