ବାଂଲାଦେଶର ନବନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ତାରେକ ରହମାନଙ୍କ ଚୀନ ଗସ୍ତକୁ ନେଇ ଦେଶର ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଖଲିଲୁର ରହମାନ କ୍ଷୋଭ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ନିକଟରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଏହି ଗସ୍ତରୁ ବାଂଲାଦେଶକୁ କି ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ମିଳିଛି ବୋଲି ଜଣେ ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, କୌଣସି ଦେଶର ଶାସନମୁଖ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ 'ଭିକଥାଳ' ବା ଖାତା କଲମ ଧରି ଯାଇନଥାନ୍ତି। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କର ନୂଆ ଦିଗ ସ୍ଥିର କରିବା ଥିଲା ଏହି ଗସ୍ତର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।

ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ

ଶନିବାର ଢାକାସ୍ଥିତ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଜଣେ ସାମ୍ବାଦିକ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଚୀନ ଗସ୍ତରୁ ମିଳିଥିବା 'ତତ୍କାଳ ନଗଦ ଲାଭ' ସମ୍ପର୍କରେ ପଚାରିବାରୁ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଖଲିଲୁର ରହମାନ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ, 'ଦୟାକରି ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହା ଆମକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କୌଣସି ଭିକଥାଳ (Begging Bowl) ଧରି ଚୀନ ଯାଇନଥିଲେ। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କର ପରିସର ଏବଂ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କୁ ସାମାନ୍ୟ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଚୀନ ଗସ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ରାଜିନାମା

ନିକଟରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ୧୩ଶ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ବିପୁଳ ବିଜୟ ପରେ ତାରେକ ରହମାନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ନିଜର ପ୍ରଥମ ବିଦେଶ ଗସ୍ତରେ ସେ ଜୁନ ୨୧ରେ ମାଲେସିଆ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଚୀନ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଜୁନ ୨୬ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ଏହି ଗସ୍ତ କାଳରେ ସେ ଚୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗ ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଲି କିଆଙ୍ଗଙ୍କ ସହିତ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ଅବସରରେ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାୟ ୧୭ଟି ବୁଝାମଣାପତ୍ର (MoU) ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଛି।

ନୂଆ ଦିଗରେ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କ

ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ ବାଂଲାଦେଶ-ଚୀନ ସମ୍ପର୍କ ଏକ ନୂଆ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଭୟ ଦେଶର ନାଗରିକଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଏକ 'କମ୍ପ୍ରିହେନ୍ସିଭ୍ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ କୋଅପରେଟିଭ୍ ପାର୍ଟନରସିପ୍' ଗଠନ ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି। ବିଶେଷ କରି ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଚୀନ-ମିଆଁମାର-ବାଂଲାଦେଶ ଅର୍ଥନୈତିକ କରିଡର, ତିସ୍ତା ନଦୀ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶର ମୋଙ୍ଗଲା ଓ ଚଟ୍ଟଗ୍ରାମ ବନ୍ଦରର ବିକାଶ ନେଇ ବେଜିଂ ନିଜର ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଯଦିଓ ଏହି ଆର୍ଥିକ କରିଡର ଉପରେ ବାଂଲାଦେଶ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇନାହିଁ, ତଥାପି ଏହି ଗସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ଭୂ-ରାଜନୀତିରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।

ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ (Donald Trump) ଙ୍କ ୩ ଦିନିଆ ଚୀନ୍ ଗସ୍ତ ଶେଷ ହୋଇଛି। ତେବେ ସ୍ୱଦେଶ ଫେରିବା ସମୟରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ତଥ୍ୟ ଚୋରି ଏବଂ ଗୁଇନ୍ଦାଗିରିର ଆଶଙ୍କା କରି ଆମେରିକୀୟ ପ୍ରତିନିଧିମଣ୍ଡଳୀ (US Delegation) ଏୟାର ଫୋର୍ସ ୱାନ୍ (Air Force One) ବିମାନରେ ଚଢ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ଚୀନ୍ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଉପହାର ଏବଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ସାମଗ୍ରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବା ସହ ଡଷ୍ଟବିନ୍‌ରେ ଫିଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି।

ଡଷ୍ଟବିନ୍‌ରେ ଚୀନ୍‌ର ଉପହାର

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକା ଫେରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଟିମ୍ ଚୀନ୍ ଆୟୋଜକଙ୍କଠାରୁ ମିଳିଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଏକତ୍ରିତ କରିଥିଲେ। ଏଥିରେ ହ୍ୱାଇଟ୍ ହାଉସ୍ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣର ଫୋନ୍ (Burner Phones), ପ୍ରତିନିଧିମଣ୍ଡଳୀ ପିନ୍, ପ୍ରେସ୍ କ୍ରେଡେନ୍ସିଆଲ୍ (ପରିଚୟ ପତ୍ର) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ସାମିଲ ଥିଲା। ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ସବୁ ସାମଗ୍ରୀକୁ ବିମାନରେ ନେବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସିଡ଼ି ପାଖରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଡଷ୍ଟବିନ୍‌ରେ ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ କରିଦିଆଯାଇଥିଲା।

'ବିମାନରେ ଚୀନ୍‌ର କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀ ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ'

ଆମେରିକୀୟ ପ୍ରେସ୍ ଟିମ୍ ସହ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା 'ନ୍ୟୁୟର୍କ ପୋଷ୍ଟ'ର ସାମ୍ବାଦିକା ଏମିଲି ଗୁଡିନ୍ (Emily Goodin) ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଏକ୍ସ (X) ରେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ପୋଷ୍ଟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ, "ଆମକୁ ବିମାନ ଭିତରକୁ ଚୀନ୍ ସହ ଜଡିତ କୌଣସି ସାମଗ୍ରୀ ନେବାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ। ଆମେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଆମେରିକା ଅଭିମୁଖେ ଉଡ଼ାଣ ଭରିବାକୁ ଯାଉଛୁ।" ତେବେ ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ନଷ୍ଟ କରିବା ଘଟଣାକୁ ନେଇ ହ୍ୱାଇଟ୍ ହାଉସ୍ କିମ୍ବା ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ବୟାନ ଜାରି କରାଯାଇନାହିଁ।

କଡ଼ା ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରୋଟୋକଲ୍

କୁଟନୈତିକ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ଏହା କୌଣସି ହଠାତ୍ ନିଆଯାଇଥିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ। ବରଂ ଏହା ଆମେରିକାର 'ହାଇ-ଲେଭେଲ କାଉଣ୍ଟର-ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ' (High-level Counter-intelligence) ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ରଣନୀତିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ। ଯେତେବେଳେ ଆମେରିକୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ଗୁଇନ୍ଦାଗିରିର ଆଶଙ୍କା ଥିବା କୌଣସି ଦେଶ ଗସ୍ତରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଟ୍ରାକିଂ, ବଗିଂ କିମ୍ବା ଡାଟା ହ୍ୟାକିଂକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସେଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଉପକରଣ ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ସାମଗ୍ରୀକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଆଯାଏ।

୯ ବର୍ଷ ପରେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଚୀନ୍ ଗସ୍ତ

ପ୍ରାୟ ୯ ବର୍ଷ ପରେ ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଚୀନ୍ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅବସରରେ ସେ ଚୀନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗ୍ (Xi Jinping) ଙ୍କ ସହ ପ୍ରମୁଖ ବୈଠକ କରିଥିଲେ। ଉଭୟ ନେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅସନ୍ତୁଳନ, ବୈଷୟିକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା, ତାଇୱାନ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଏବଂ ଇରାନ ବିବାଦ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ବାହାରକୁ ଏହି ଗସ୍ତ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଫେରିବା ବେଳେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିବା ଏହି କଡ଼ା ସୁରକ୍ଷା ପଦକ୍ଷେପରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଏବେ ବି ଅବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ମତଭେଦ ବଜାୟ ରହିଛି।