ଚାଣକ୍ୟ ନୀତି ହେଉଛି ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଚାଣକ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ, ଯାହା ମଣିଷକୁ ଉତ୍ତମ ଜୀବନଶୈଳୀ, ରାଜନୀତି, ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ନୈତିକତାର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ, ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଅଟେ। ଯଦି ଆପଣ ଜୀବନରେ ସୁଖ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଚାଣକ୍ୟଙ୍କ ଏହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ବେଶ୍ ଲାଭଦାୟକ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପାରିବ। ଚାଣକ୍ୟ ନୀତିରେ ଅନେକ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି, ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ହେଉଛି ହଂସ। ହଂସ ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଏପରି କିଛି ପ୍ରକୃତି ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଜୀବନରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆପଣାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ସ୍ୱାର୍ଥପର ଲୋକଙ୍କୁ କିପରି ଚିହ୍ନିବେ?

ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଚାଣକ୍ୟ ଏକ ଶ୍ଳୋକରେ କହିଛନ୍ତି- 'ଯତ୍ରୋଦକଂ ତତ୍ର ବସନ୍ତି ହଂସାଃ ତଥୈବ ଶୁଷ୍କଂ ପରିବର୍ଜୟନ୍ତି। ନ ହଂସତୁଲ୍ୟେନ ନରେଣ ଭାବ୍ୟଂ ପୁନସ୍ତ୍ୟଜନ୍ତଃ ପୁନରାଶ୍ରୟନ୍ତେ ॥' ଏହି ଶ୍ଳୋକ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାଣକ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଏବଂ ମଣିଷର ସ୍ୱଭାବକୁ ନେଇ ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି। ଚାଣକ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଯେପରି ହଂସ କେବଳ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ରହିଥାଏ ଯେଉଁଠାରେ ପାଣି ଥାଏ ଏବଂ ପାଣି ଶୁଖିଗଲେ ସେହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଠିକ୍ ସେହିପରି ସମାଜରେ କିଛି ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ଲାଭ ପାଇଁ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିଥାନ୍ତି। ଜୀବନରେ ଏଭଳି ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ସର୍ବଦା ସାବଧାନ ରହିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଭଲ ସମୟରେ ହିଁ ଆପଣଙ୍କ ସାଥ୍ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଖରେ ଟଙ୍କା, ସଫଳତା କିମ୍ବା କ୍ଷମତା ଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲୋକମାନେ ପାଖରେ ରହିଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଖରାପ ସମୟ ଆସିଲେ ଏମାନେ ସମ୍ପର୍କ ଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ଦୂରେଇ ଯାଆନ୍ତି।

ଖରାପ ସମୟରେ ଜଣାପଡ଼ନ୍ତି ପ୍ରକୃତ ସମ୍ପର୍କୀୟ

ଏହି ନୀତି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥାଏ ଯେ ମଣିଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ସ୍ୱାର୍ଥପର ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ କିମ୍ବା ନିଜର ସଫଳତା ପାଇଁ ଅହଂକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କଠିନ ସମୟରେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସମ୍ପର୍କର ପରିଚୟ ମିଳିଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଉଭୟ ସମୟରେ ସାଥ୍ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସାଙ୍ଗ ବା ସମ୍ପର୍କୀୟ କୁହାଯାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ଏହି ଶ୍ଳୋକ ସମ୍ପର୍କରେ ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ନିଷ୍ଠାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାଏ। ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ବାରମ୍ବାର ନିଜର ଲାଭ ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼େ ଏବଂ ଭାଙ୍ଗେ, ତେବେ ସେ କେବେହେଲେ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସେ କେବେ କାହାର ବିଶ୍ୱାସ ଜିତିପାରିବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଜୀବନରେ ସର୍ବଦା ଏପରି ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଥିରେ ଭରସା, ଆପଣାପଣ ଏବଂ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବନା ରହିଥିବ।

ଆସନ୍ତା ମେ ୧ ତାରିଖ, ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ଚଳିତ ବର୍ଷର ବୁଦ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ବୈଶାଖ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନଟିକୁ ପାଳନ କରାଯାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ବୈଶାଖୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ପୌରାଣିକ ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଦିନଟି ଭଗବାନ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ କାରଣ ଏହି ତିଥିରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା ବୁଦ୍ଧଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷ ଶିକ୍ଷା, ଯାହା ଆମକୁ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝାଇଥାଏ।

ନିଜର ମୂଲ୍ୟ କିପରି ଚିହ୍ନିବେ?

ପ୍ରାୟତଃ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ନିଜର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟର କଥାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧ ନିଜର ଏକ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାର ସଠିକ୍ ଉତ୍ତର ଦେଇଛନ୍ତି। କାହାଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ଥରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ମଣିଷ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ କ'ଣ?" ବୁଦ୍ଧ ହସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚମକୁଥିବା ରତ୍ନ (ପଥର) ଦେଇ କହିଲେ, "ଯାଅ ବଜାରରୁ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ବୁଝି ଆସ, କିନ୍ତୁ ମନେରଖିବ, ଏହାକୁ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବିକ୍ରି କରିବ ନାହିଁ।"

ବଜାରରେ ପଥରର ମୂଲ୍ୟ

ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ପ୍ରଥମେ ଜଣେ କମଳା ବିକ୍ରେତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ପଥରଟି ଦେଖାଇ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ପଚାରିଲେ। ବିକ୍ରେତା ଜଣକ ସେହି ଚମକୁଥିବା ପଥରଟିକୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହା ବଦଳରେ ତୁମକୁ ୧୨ଟି କମଳା ଦେଇପାରିବି।" ଏହାପରେ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଜଣେ ପରିବା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହା ବଦଳରେ ଏକ ବସ୍ତା ଆଳୁ ଦେଇପାରିବି।"

ଆହୁରି ଆଗକୁ ଯାଇ ସେ ଜଣେ ସୁନାରୀଙ୍କୁ ସେହି ପଥରଟି ଦେଖାଇଲେ। ସୁନାରୀ ଜଣକ ସେହି ରତ୍ନକୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହା ପାଇଁ ୫୦ ହଜାର ଟଙ୍କା ଦେବି।" ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ମନା କରିବାରୁ ସେ ସୁନାରୀ ଲକ୍ଷେ ଟଙ୍କା ଦେବାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲେ। ଶେଷରେ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ସହରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହୀରା ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ହୀରା ବ୍ୟବସାୟୀ ଜଣକ ସେହି ରତ୍ନକୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଏକ ଲାଲ କପଡା ବିଛାଇ ତାହାକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଏହା ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ। ମୋର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପତ୍ତି ବିକ୍ରି କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଇହେବ ନାହିଁ।"

ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଶିକ୍ଷା

ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଆସିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ବୁଦ୍ଧ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ ବୁଝାଇଲେ, "ମଣିଷ ଜୀବନର ମୂଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଏହି ପଥର ପରି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଜ୍ଞାନ, ସାମର୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ବୁଝାମଣା ଅନୁଯାୟୀ ତୁମର ମୂଲ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଯଦି କେହି ତୁମକୁ କମ୍ ଆକଳନ କରନ୍ତି, ତେବେ ନିରାଶ ହୁଅ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁନିଆରେ ତୁମେ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ଏବଂ ତୁମର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ କେବଳ ତୁମେ ନିଜେ ହିଁ ଜାଣିପାରିବ।"

ବୁଦ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ୨୦୨୬ ଅବସରରେ ଏହି କାହାଣୀ ଆମକୁ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଏ ଯେ, ଆମର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ କେବେହେଲେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମତାମତ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ। ବରଂ ଏହା ଆମ ନିଜର ପରିଚୟ, ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ସକାରାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ସେଥିପାଇଁ ସର୍ବଦା ନିଜ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତୁ।