ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ତୈଳ ଯୋଗାଣରେ ବାଧା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି। ରୁଷିଆରୁ ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ଆସୁଥିବା ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଉପରେ ଥିବା କଟକଣା କୋହଳ ଅବଧିକୁ ଆମେରିକା ଆଉ ୩୦ ଦିନ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ନୂତନ ଘୋଷଣା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ରିହାତିର ଅବଧି ଜୁନ ୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳବତ୍ତର ରହିବ। ଆମେରିକା-ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଅଶାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ବଜାର ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଛି।

ଆମେରିକାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

ଆମେରିକାର ଟ୍ରେଜେରୀ ସେକ୍ରେଟାରୀ (ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀ) ସ୍କଟ୍ ବେସେଣ୍ଟ୍ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ 'ଏକ୍ସ'ରେ ସୂଚନା ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ରିହାତି କେବଳ ସେହି ତୈଳ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହେବ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୁଦ୍ରରେ ଜାହାଜରେ ରହିଛି। ସେ କହିଛନ୍ତି, "ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ସାଧାରଣ ଲାଇସେନ୍ସ ବିଶ୍ୱର ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ବଜାରକୁ ସ୍ଥିର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଏହା ସହିତ ଶକ୍ତି ସଙ୍କଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଖରେ ତୈଳ ପହଞ୍ଚିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେବ।" ଏହାଦ୍ୱାରା ଶସ୍ତା ତୈଳ ମହଜୁଦ କରିବାର ଚୀନର କ୍ଷମତାକୁ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ କରାଯାଇପାରିବ ବୋଲି ସେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଭାରତ ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ?

ଭାରତ ଭଳି ବୃହତ୍ ତୈଳ ଆମଦାନୀକାରୀ ଦେଶ ପାଇଁ ଆମେରିକାର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ବେଶ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ:

ଯୋଗାଣରେ ନାହିଁ ବାଧା: ରିହାତି ଅବଧି ବୃଦ୍ଧି ହେବା ଫଳରେ ରୁଷିଆରୁ ବାହାରି ସାରିଥିବା ଏବଂ ବାଟରେ ଥିବା ତୈଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ବିନା କୌଣସି ଆଇନଗତ ସମସ୍ୟାରେ ଭାରତରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଦେଶରେ ତୈଳ ଅଭାବର ଆଶଙ୍କା ଦୂର ହୋଇଛି।

ରିହାତି ମୂଲ୍ୟରେ ତୈଳ ମିଳିବ: ରୁଷିଆ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ପାଇଁ ରିହାତି ମୂଲ୍ୟରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସ ପାଲଟିଛି। ନୂତନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଫଳରେ ଭାରତୀୟ ରିଫାଇନାରୀ ଗୁଡ଼ିକ କମ୍ ଆଇନଗତ ବିପଦ ସହିତ ବର୍ତ୍ତମାନର ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରବାହକୁ ବଜାୟ ରଖିପାରିବେ।

ଅସ୍ଥିର ବାତାବରଣ: ବାରମ୍ବାର କେବଳ ୩୦ ଦିନ ପାଇଁ ଅବଧି ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଉଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସମାଧାନ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଚୁକ୍ତି କରିବା ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ହେଉଛି।

ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା: ଅବଶ୍ୟ, ଭାରତୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆମେରିକାର କଟକଣା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ନିଜର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟିକ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ରୁଷିଆରୁ ତୈଳ କ୍ରୟ ଜାରି ରଖିବ।

ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ଚାଲିଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ଏବଂ ଇରାନ ଦ୍ୱାରା ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ବନ୍ଦ ହେବା କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱରେ ତୈଳ ଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେରିକାର ଏହି ରିହାତି ଭାରତକୁ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

ଋଷ ଏବଂ ଇରାନରୁ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଉପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ରିହାତିକୁ ଆମେରିକା ଶେଷ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଫଳରେ ଭାରତର ତୈଳ ଆମଦାନୀ ରଣନୀତିରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଭାରତ ନିଜର ଆମଦାନୀ ପୋର୍ଟଫୋଲିଓକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ତୈଳ କ୍ରୟ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ବିକଳ୍ପ ସନ୍ଧାନ କରୁଛି।

ଆମେରିକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ସମୟସୀମା

ଆମେରିକାର ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍କଟ ବେସେଣ୍ଟ (Scott Bessent) ଏପ୍ରିଲ ୧୫ରେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଋଷ ଏବଂ ଇରାନ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଉପରେ ଲାଗୁ ହୋଇଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକର ରିହାତିକୁ ଆଉ ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବ ନାହିଁ। ହ୍ୱାଇଟ୍ ହାଉସରେ ଏକ ପ୍ରେସ ବ୍ରିଫିଙ୍ଗରେ ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ସାଧାରଣ ଲାଇସେନ୍ସକୁ ନବୀକରଣ କରାଯିବ ନାହିଁ। ଏହି ରିହାତି କେବଳ ସେହି କାର୍ଗୋ ଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଥିଲା ଯାହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୧ ପୂର୍ବରୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଥିଲା। ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୨ ପୂର୍ବରୁ ଲୋଡ୍ ହୋଇଥିବା ଋଷର କାର୍ଗୋ ପାଇଁ ୩୦ ଦିନିଆ ସାଧାରଣ ଲାଇସେନ୍ସ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ଇରାନ ତୈଳ ଉପରେ ମିଳୁଥିବା ରିହାତି ଏପ୍ରିଲ ୧୯ ରେ ଶେଷ ହେବ।

ଭାରତର ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

ଏହି ସୀମିତ ରିହାତି ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ତୈଳ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଋଷରୁ ପ୍ରଚୁର ମାତ୍ରାରେ ତୈଳ କ୍ରୟ କରିଥିଲେ। ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୬ ରେ ଭାରତର ଋଷ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ୯ ମାସର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାୟ ୧.୯୬ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲ୍ (mbpd) ତୈଳ ଆମଦାନୀ କରିଥିଲା, ଯାହାକି ଫେବୃଆରୀ ତୁଳନାରେ ୫୩ ପ୍ରତିଶତ ଅଧିକ। କିନ୍ତୁ ଆମେରିକାର ନୂଆ କଟକଣା ଯୋଗୁଁ ଏବେ ଶସ୍ତା ଋଷ ତୈଳ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼ିବ।

ଭାରତ ପାଖରେ କେଉଁ ବିକଳ୍ପ ରହିଛି?

ଏବେ ଭାରତ ସରକାର ଉପସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳ (Gulf region) ଏବଂ ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ବାହାରେ ଥିବା ତୈଳ ଯୋଗାଣକାରୀ ଦେଶମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରୁଛନ୍ତି। ନୂଆ ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାଜିଲ, କଲମ୍ବିଆ ଏବଂ ଇକ୍ୱେଡର ଭାରତୀୟ ରିଫାଇନାରୀ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗାଣକାରୀ ପାଲଟିଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ଗୁୟାନା (Guyana) ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ନୂଆ ତୈଳ ରପ୍ତାନିକାରୀ ଦେଶ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା ଦେଶ ଯଥା ନାଇଜେରିଆ ଏବଂ ଆଙ୍ଗୋଲା ରୁ ମଧ୍ୟ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ବଢ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି। ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଭାରତ ସିଧାସଳଖ ଭାବରେ ଆମେରିକାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ କିଣିପାରେ।

ଇରାନରୁ ତେଲ କିଣିବାକୁ ନେଇ ଆମେରିକା ଏବଂ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଆମେରିକାର ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍କଟ୍ ବେସେଣ୍ଟ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ୱାଶିଂଟନ୍ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବି ଚୀନ୍‌କୁ ଇରାନରୁ ତେଲ କିଣିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେବ ନାହିଁ। ବର୍ତ୍ତମାନର ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ବେଜିଂର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ସେ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ସମାଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି।

ଚୀନ୍ ଏକ ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ଅଂଶୀଦାର

ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଇ ସ୍କଟ୍ ବେସେଣ୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଚୀନ୍ ବ୍ୟାପକ ମାତ୍ରାରେ ତେଲ ମହଜୁଦ କରୁଛି। ଫଳରେ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ତୈଳ ଦର ପ୍ରାୟ ୫୦ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା ବ୍ୟାହତ ହୋଇଛି। ସେ ଚୀନ୍‌କୁ ଏକ ଅବିଶ୍ୱସନୀୟ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅଂଶୀଦାର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଅତୀତର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, କୋଭିଡ-୧୯ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମହଜୁଦ କରିବା ଏବଂ ବିରଳ ମୃତ୍ତିକା (rare earth) ରପ୍ତାନି ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଇବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଚୀନ୍ ନିଜର ଅବିଶ୍ୱସନୀୟତାର ପ୍ରମାଣ ଦେଇସାରିଛି।

ଇରାନ ତେଲ ଉପରେ କଡ଼ା କଟକଣା

ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ତେଲ ଯୋଗାଣ ହେଉଥିବା ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଚୀନ୍ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ଯିବାକୁ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଆମେରିକା ଚେତାବନୀ ଦେଇଛି। ବେସେଣ୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଚୀନ୍ ଅନ୍ୟ ଦେଶରୁ ତେଲ କିଣିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଇରାନରୁ ନୁହେଁ। ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଚୀନ୍ ଏହାର ବାର୍ଷିକ ଆବଶ୍ୟକତାର ୮ ପ୍ରତିଶତ ତେଲ ଇରାନରୁ କିଣିଥାଏ, ଯାହାକି ଇରାନର ମୋଟ ତେଲ ରପ୍ତାନିର ୯୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ଅଟେ।

ପ୍ରଭାବିତ ହେବ ନାହିଁ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଗସ୍ତ

ଏହି ବିବାଦ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଗାମୀ ମେ' ମାସ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ବେଜିଂ ଗସ୍ତ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ ବୋଲି ବେସେଣ୍ଟ ସୂଚାଇଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଏବଂ ଚୀନ୍ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟଗତ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି ଏବଂ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରାଯିବ। ତେବେ ଇରାନର ତେଲ କିଣିବାକୁ ନେଇ ଆମେରିକାର ଏହି ଧମକ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ କି ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ, ତାହା ଦେଖିବାକୁ ବାକି ରହିଲା।