ଓଡ଼ିଆ ନବବର୍ଷ ତଥା ମହାବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବା ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ। ଏହି ଦିନଠାରୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ପ୍ରକୋପ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାରୁ, ଜଳଛତ୍ର ଖୋଲିବା ସହ ଘରେ ଘରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୀତିନୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ। ବିଶେଷ କରି ଘରର ଆଗରେ ଥିବା ତୁଳସୀ ଚଉରା ଉପରେ ଏକ ମାଟି ପାତ୍ର ବା ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି ବାନ୍ଧିବାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା ରହିଛି।

ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି କ'ଣ?

ବୈଶାଖ ମାସର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୌଦ୍ରତାପରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଗଛ ଉପରେ ଛାମୁଣ୍ଡିଆ କରି ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ହାଣ୍ଡି ବା ଠେକି ଝୁଲାଯାଏ। ଏହି ଠେକିର ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ଛୋଟ କଣା କରାଯାଇ ସେଥିରେ କୁଶ କିମ୍ବା ଦୁବ ଖୋସାଯାଇଥାଏ। ଠେକି ଭିତରେ ପଣା କିମ୍ବା ଶୀତଳ ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁଳସୀ ଗଛ ମୂଳରେ ଠୋପା ଠୋପା ହୋଇ ପାଣି ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହାକୁ ହିଁ ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି କୁହାଯାଏ।

ପରମ୍ପରା ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମହତ୍ତ୍ୱ

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମାନିଆସିଛନ୍ତି। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହରେ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ଗଛ ଯେପରି ଶୁଖି ନଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥାଏ। ଏହା ସହିତ ଏହା ପୃଥିବୀ ମାତା ବା ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଏବଂ ଜୀବଜଗତକୁ ଜଳ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଏବଂ ବୃକ୍ଷଲତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ପାଣି ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ପରମ୍ପରା, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ। ମାସକ ଯାକ ଏହି ଠେକିରେ ପାଣି ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଧରିତ୍ରୀକୁ ଶୀତଳ ରଖିବାର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ।