ଭାରତର ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି (CJI) ଡି.ୱାଇ. ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଦାୟିତ୍ୱ ମିଳିଛି। ୟୁକ୍ରେନର ରାଷ୍ଟ୍ରାୟତ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କ ଓଶଚାଡବ୍ୟାଙ୍କ (Oschadbank) ଦ୍ୱାରା ଦାୟର କରାଯାଇଥିବା ଏକ ବିନିଯୋଗ ଚୁକ୍ତି ବିବାଦରେ ରୁଷ (Russia) ନିଜର ମଧ୍ୟସ୍ଥକାରୀ ବା ଆର୍ବିଟ୍ରେଟର ଭାବରେ ଡି.ୱାଇ. ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛି। ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଆର୍ବିଟ୍ରେସନ୍ ରିଭ୍ୟୁର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ରୁଷ ଏବଂ ୟୁକ୍ରେନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ କାରଣରୁ ହୋଇଥିବା କ୍ଷତିକୁ ନେଇ ଏହି ମାମଲା ଦାୟର କରାଯାଇଛି।

ତିନି ଜଣିଆ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣାଣି

ଏହି ବିବାଦର ଶୁଣାଣି ଏକ ତିନି ଜଣିଆ ଆର୍ବିଟ୍ରାଲ୍ ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲ୍ ଦ୍ୱାରା କରାଯିବ। ଉଭୟ ପକ୍ଷର ସହମତିରେ କୋଷ୍ଟାରିକାର ପୂର୍ବତନ ବାଣିଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ମଧ୍ୟସ୍ଥକାରୀ ଦ୍ୟାଲା ହିମେନେଜ୍ (Dyalá Jiménez) ଏହି ଟ୍ରିବ୍ୟୁନାଲର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତା କରିବେ। ୟୁକ୍ରେନର ଓଶଚାଡବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସିଙ୍ଗାପୁର ଜାତୀୟ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରଫେସର ତଥା ଗ୍ରୀକ୍ ମଧ୍ୟସ୍ଥକାରୀ ଷ୍ଟାଭ୍ରୋସ୍ ବ୍ରେକୋଲାକିସ୍ (Stavros Brekoulakis)ଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ରୁଷ ପକ୍ଷରୁ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ମନୋନୀତ କରାଯାଇଛି। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ମାମଲାରେ ରୁଷର ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଚୂଡ଼ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ।

କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର କ୍ଷତିପୂରଣ ଦାବି

ଏହି ବିବାଦ ୧୯୯୮ ମସିହାରେ ୟୁକ୍ରେନ ଏବଂ ରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବିନିଯୋଗ ଚୁକ୍ତି ଅଧୀନରେ ରହିଛି। ୨୦୨୨ ମସିହାରେ ରୁଷର ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ୟୁକ୍ରେନର ଡୋନେସ୍କ, ଲୁହାଂସ୍କ, ଖେରସନ୍ ଏବଂ ଜାପୋରିଜିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାଙ୍କର ବିପୁଳ ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟର କ୍ଷତି ଘଟିଥିଲା। ଏହି କ୍ଷତି ବାବଦକୁ ଓଶଚାଡବ୍ୟାଙ୍କ ଶହ ଶହ ନିୟୁତ ଡଲାରର କ୍ଷତିପୂରଣ ଦାବି କରିଛି। ଜୁଲାଇ ୨୦୨୫ରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ରୁଷକୁ ଏକ ନୋଟିସ୍ ପଠାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର କୌଣସି ଉତ୍ତର ନମିଳିବାରୁ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏହି ମଧ୍ୟସ୍ଥତା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇରେ ଭାରତର ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତିଙ୍କ ସମ୍ପୃକ୍ତି ଏବେ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି।

ଇରାନରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଏବେ ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ନେଇଛି। ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ପକ୍ଷରୁ ମିଳିତ ଭାବେ ଇରାନର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଜୋରଦାର କରାଯାଇଛି। ବିଶେଷ କରି ସେଠାରେ ଥିବା ବ୍ରିଜ୍, ଷ୍ଟିଲ୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ଏବଂ ମେଡିକାଲ୍ ସାଇଟ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରି ଲଗାତାର ବୋମାମାଡ଼ କରାଯାଉଥିବାରୁ ଏହା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନର ଉଲ୍ଲଂଘନ ବୋଲି ବର୍ତ୍ତମାନ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି। ନିକଟରେ ତେହେରାନରେ ଥିବା ଏକ ମେଡିକାଲ୍ ରିସର୍ଚ୍ଚ ସେଣ୍ଟର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହେବା ପରେ ଜେନେଭା କନଭେନସନ୍ (Geneva Convention) ର ନିୟମକୁ ନେଇ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନବାଚୀ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

କ'ଣ ଏହି ଜେନେଭା କନଭେନସନ୍?

ଜେନେଭା କନଭେନସନ୍ ହେଉଛି କିଛି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତିନାମାର ଏକ ସମୂହ, ଯାହା ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ମାନବାଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଏହାର ଇତିହାସ ୧୮୫୯ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଇଟାଲୀରେ ଲଢ଼ାଯାଇଥିବା ବ୍ୟାଟେଲ୍ ଅଫ୍ ସଲଫେରିନୋ (Battle of Solferino) ରେ ହଜାର ହଜାର ସୈନିକ ଆହତ ହୋଇ ମଇଦାନରେ ତଡ଼ପି ତଡ଼ପି ପଡ଼ି ରହିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମାନବିକତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିବା ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା। ତେବେ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଜଣେ ସୁଇସ୍ ବ୍ୟବସାୟୀ ହେନେରୀ ଡୁନାଣ୍ଟ (Henry Dunant) ଏହି ହୃଦୟବିଦାରକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ଆହତମାନଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା ଯୋଗାଇବା ସହ 'ଏ ମେମୋରୀ ଅଫ୍ ସଲଫେରିନୋ' ନାମକ ଏକ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ସୈନିକ ଏବଂ ପୀଡ଼ିତଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ନିୟମାବଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ସେ ଦୁନିଆର ସମସ୍ତ ଦେଶକୁ ଏହି ପୁସ୍ତକ ମାଧ୍ୟମରେ ନିବେଦନ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତି ଏବଂ ଏହାର ସମ୍ପ୍ରସାରଣ

ଏହି ଘଟଣା ପରେ ୧୮୬୪ ମସିହାରେ ସୁଇଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଜେନେଭା ସହରରେ ଫ୍ରାନ୍ସ, ଅଷ୍ଟ୍ରିଆ, ପ୍ରୁସିଆ ଏବଂ ଇଟାଲୀ ସମେତ ମୋଟ ୧୨ଟି ଦେଶ ଏକାଠି ବସି ପ୍ରଥମ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଜେନେଭା କନଭେନସନ୍ କୁହାଗଲା। ଏଥିରେ ବିନା କୌଣସି ଭେଦଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆହତ ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା ଯୋଗାଇବା ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା। ଏହା ପରେ ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଏହି କନଭେନସନ୍‌କୁ ବିସ୍ତାର କରାଯାଇ ୪ଟି ପ୍ରମୁଖ ବୁଝାମଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା। ଏଥିରେ କେବଳ ଆହତ ସୈନିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମୁଦ୍ରରେ ଫସିଥିବା ସୈନିକ, ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀ ଏବଂ ସାଧାରଣ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ କରାଗଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଦେଶ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ କିପରି ହେଉଛି ନିୟମର ଉଲ୍ଲଂଘନ?

ବର୍ତ୍ତମାନର ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ଦ୍ୱାରା ଇରାନର ହସ୍ପିଟାଲ, ମେଡିକାଲ୍ ସାଇଟ୍ ଏବଂ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉପରେ ହେଉଥିବା ବୋମାମାଡ଼ ଏହି ମାନବୀୟ ନିୟମର ସିଧାସଳଖ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଛି ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ କିମ୍ବା ଚିକିତ୍ସା କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଟାର୍ଗେଟ୍ କରିବା ଜେନେଭା କନଭେନସନ୍ ଅନୁସାରେ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଅପରାଧ ଏବଂ ଏହାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଅପରାଧ (War Crime) ବିବେଚନା କରାଯାଇଥାଏ। ତେଣୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେରିକାର ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଆଇନ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।