ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ତିକ୍ତତା ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେବାରେ ଲାଗିଛି। ମଙ୍ଗଳବାର ଦିନ ଇରାନର ପ୍ରମୁଖ ତୈଳ କେନ୍ଦ୍ର ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପ (Kharg Island) ଉପରେ ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ ଏକ ନୂଆ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଇଛି। ଇରାନର ଗଣମାଧ୍ୟମ ମେହର ନ୍ୟୁଜ୍ ଏହି ଘଟଣାର ପୁଷ୍ଟି କରିଥିବା ବେଳେ ଆକ୍ରମଣ ସ୍ଥଳରୁ ଧୂଆଁ ବାହାରୁଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଡେଡଲାଇନ୍ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ବଜାରରେ ବ୍ୟାପକ ଆତଙ୍କ ଖେଳାଇ ଦେଇଛି।

ଇରାନର 'କ୍ରାଉନ୍ ଜୁଏଲ୍' ଉପରେ ନଜର

ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଛୋଟ ତଥା ରଣନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପକୁ ଇରାନର 'କ୍ରାଉନ୍ ଜୁଏଲ୍' (Crown Jewel) ବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରତ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କାରଣ ଇରାନର ମୋଟ ତୈଳ ରପ୍ତାନିର ପ୍ରାୟ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ କେବଳ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ। ଇରାନର ଉପକୂଳଭାଗ ଅପେକ୍ଷାକୃତ କମ୍ ଗଭୀର ହୋଇଥିବାରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ତୈଳ ଟ୍ୟାଙ୍କର ଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏହି ଦ୍ୱୀପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ। ଏହା କୁଏତ୍ ଏବଂ ସାଉଦି ଆରବରେ ଥିବା ଆମେରିକାର ସାମରିକ ଘାଟି ନିକଟରେ ଥିବାରୁ କୌଣସି ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ସମୟରେ ଏହା ସହଜରେ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛି।

ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଚେତାବନୀ ଓ ଡେଡଲାଇନ୍

ଗତ କିଛି ସମୟ ଧରି ଇରାନ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିବାରୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଶକ୍ତି ବଜାରରେ ତୀବ୍ର ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଦେଇଛି। ଏହାକୁ ନେଇ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପ ଇରାନକୁ ଏକ ସତର୍କବାଣୀ ଦେଇଥିଲେ। ଯଦି ଖୁବଶୀଘ୍ର କୌଣସି ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି ନହୁଏ ଏବଂ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ତୁରନ୍ତ ଖୋଲା ନଯାଏ, ତେବେ ଆମେରିକା ଇରାନର ପାୱାର୍ ପ୍ଲାଣ୍ଟ୍, ତୈଳ କୂପ ଏବଂ ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ନଷ୍ଟ କରିଦେବ ବୋଲି ସେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲେ। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଗତ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୩ ତାରିଖରେ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକା ଏହି ଦ୍ୱୀପର ପ୍ରାୟ ୯୦ଟି ସାମରିକ ଘାଟି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ସେତେବେଳେ ତୈଳ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲା।

ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ଓ ଆଶଙ୍କା

ଆମେରିକାର ଏହି ନୂତନ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍, ଇରାନର ତୈଳ ରପ୍ତାନିକୁ ବନ୍ଦ କରି ତାର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବା ଏବଂ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀରୁ ନିଜର ଦବଦବା କମାଇବା ପାଇଁ ଏକ କୂଟନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ଚାପ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦେଉଛନ୍ତି। ତେବେ ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପରେ ଏପରି କ୍ରମାଗତ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଇରାନର ତୈଳ ରାଜସ୍ୱ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ତୈଳ ବାଣିଜ୍ୟ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯାଉଥିବାରୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଇନ୍ଧନ ଦରକୁ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରିପାରେ।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା (US) ରଣନୀତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ନିକଟରେ ଥିବା ଇରାନର କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଘାଟି ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ଆକ୍ରମଣ କରିଛି। ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଆମେରିକା ନିଜ ଅସ୍ତ୍ରାଗାରରେ ଥିବା ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାରମ୍ପରିକ ବୋମାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ୫,୦୦୦ ପାଉଣ୍ଡର 'ବଙ୍କର-ବଷ୍ଟର' (Bunker-buster) ବୋମା ବ୍ୟବହାର କରିଛି।

ଇରାନର ଅଣ୍ଡରଗ୍ରାଉଣ୍ଡ୍ ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକୁ ଟାର୍ଗେଟ କରି ଏହି ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଜାହାଜ-ବିରୋଧୀ କ୍ରୁଜ୍ ମିସାଇଲ୍ ରଖାଯାଇଥିଲା। ୟୁଏସ୍ ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ କମାଣ୍ଡ (CENTCOM) ର ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ମିସାଇଲଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜଳପଥ ଦେଇ ଯାତାୟାତ କରୁଥିବା ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା। ଖାସ୍ କରି ଯେତେବେଳେ ଇରାନ ମାଇନ୍ସ, ଡ୍ରୋନ୍ ଏବଂ ଜାହାଜ ବ୍ୟବହାର କରି ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଅବରୋଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲା। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ଏକ ପଞ୍ଚମାଂଶ ତୈଳ ପରିବହନ ହୋଇଥାଏ।

ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିବା ୫,୦୦୦ ପାଉଣ୍ଡର ବୋମା ହେଉଛି ଜିବିୟୁ-୭୨ ଆଡଭାନ୍ସଡ୍ ୫କେ ପେନିଟ୍ରେଟର (GBU-72 Advanced 5K Penetrator)। ପ୍ରଥମେ ୨୦୨୧ ମସିହାରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିବା ଏହି ବୋମାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ କଠିନ ଏବଂ ବହୁତ ଗଭୀରରେ ପୋତାଯାଇଥିବା ଟାର୍ଗେଟ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗୋଟିଏ ବୋମାର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୨ ଲକ୍ଷ ୮୮ ହଜାର ଡଲାର୍ ($288,000)। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଇରାନର ପରମାଣୁ ଘାଟି ଉପରେ ହୋଇଥିବା ଆକ୍ରମଣରେ ବ୍ୟବହୃତ ୩୦,୦୦୦ ପାଉଣ୍ଡର ଜିବିୟୁ-୫୭ (GBU-57) ଠାରୁ ଏହା କମ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସଠିକତା ଏବଂ ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ବଙ୍କର ଭେଦ କରିବାର କ୍ଷମତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ଅଟେ। ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ମଡେଲିଂ ଏବଂ ସିମୁଲେସନ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ବିକଶିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ବିସ୍ଫୋରଣ ପୂର୍ବରୁ ରିଇନଫୋର୍ସଡ୍ କଂକ୍ରିଟ୍ କିମ୍ବା ଗଭୀର ଭୂଗର୍ଭସ୍ଥ ବଙ୍କର ଭିତରକୁ ପଶିଯାଇଥାଏ। ଏହାକୁ ଫ୍ଲୋରିଡା ସ୍ଥିତ ଏଗଲିନ୍ ବାୟୁସେନା ଘାଟି (Eglin Air Force Base) ରେ ମଧ୍ୟ ସଫଳତାର ସହ ପରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିଲା।

ଆମେରିକାର ଏହି ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଏପରି ସମୟରେ ଆସିଛି ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା ତୀବ୍ର ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ନିକଟରେ ଇସ୍ରାଏଲର ଏକ ଏୟାର ଷ୍ଟ୍ରାଇକରେ ସୁରକ୍ଷା ମୁଖ୍ୟ ଅଲି ଲାରିଜାନି (Ali Larijani) ଙ୍କ ନିହତ ହେବା ପରେ ଇରାନୀୟ ସୈନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବାକୁ ଧମକ ଦେଇଥିଲେ। ଇରାନର ସେନା ମୁଖ୍ୟ ଆମିର ହାତାମି (Amir Hatami) ଏହାର ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଏବଂ ଅନୁତାପଜନକ ଜବାବ ଦେବାକୁ ଚେତାବନୀ ଦେବା ସହ ରିଭୋଲ୍ୟୁସନାରୀ ଗାର୍ଡମାନେ ମଧ୍ୟ ଇସ୍ରାଏଲ ଉପରକୁ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ମାଡ଼ କରିଥିଲେ।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଉପସାଗରୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏକାଧିକ ଡ୍ରୋନ୍ ଏବଂ ମିସାଇଲ୍ ଆକ୍ରମଣର ସାମ୍ନା କରିଛନ୍ତି। ସାଉଦି ଆରବ, କୁଏତ୍, ଏବଂ କତାର ନିଜ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ବାଲିଷ୍ଟିକ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଡ୍ରୋନ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ଇଣ୍ଟରସେପ୍ଟ କରି ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ସୂଚନା ମିଳିଛି। ସେହିପରି ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ୟୁଏଇରେ ଥିବା ଏହାର ଆଞ୍ଚଳିକ ସାମରିକ ମୁଖ୍ୟାଳୟ ନିକଟରେ ଏକ ଇରାନୀୟ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପଡ଼ିଥିଲା।