ଆମେରିକା-ଇରାନ-ଇସ୍ରାଏଲ ବିବାଦ (US-Iran-Israel conflict) ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଇନ୍ଧନ ସଙ୍କଟର ପ୍ରଭାବ ଏବେ ସିଧାସଳଖ ଭାରତୀୟ ବଜାର ଉପରେ ପଡ଼ିଛି। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏବଂ ତୈଳ ବିପଣନ କମ୍ପାନୀ (OMCs) ଗୁଡ଼ିକ ପକ୍ଷରୁ ମଇ ୧, ୨୦୨୬ ଠାରୁ ୧୯ କେଜିଆ ବ୍ୟବସାୟିକ (Commercial) ଏଲପିଜି ସିଲିଣ୍ଡର ମୂଲ୍ୟରେ ଐତିହାସିକ ୯୯୩ ଟଙ୍କା ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଇଛି। ଏହି ବୃଦ୍ଧି ପରେ ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଗୋଟିଏ ବ୍ୟବସାୟିକ ସିଲିଣ୍ଡରର ମୂଲ୍ୟ ପୂର୍ବର ୨୦୭୮.୫୦ ଟଙ୍କାରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୩୦୭୧.୫୦ ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଛି।

ଘରୋଇ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତି

ଏତେ ବଡ଼ ଧରଣର ଦର ବୃଦ୍ଧି ସତ୍ତ୍ୱେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ମିଳିଛି। ୧୪.୨ କେଜିଆ ଘରୋଇ ଏଲପିଜି ସିଲିଣ୍ଡରର ମୂଲ୍ୟରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇ ନାହିଁ। ଦିଲ୍ଲୀରେ ଘରୋଇ ସିଲିଣ୍ଡର ମୂଲ୍ୟ ପୂର୍ବଭଳି ୯୧୩ ଟଙ୍କା ସ୍ଥିର ରହିଛି ବୋଲି ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଅଏଲ୍ (Indian Oil) ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସାଧାରଣ ଲୋକ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ପେଟ୍ରୋଲ, ଡିଜେଲ ଏବଂ ଘରୋଇ ବିମାନ ଉଡ଼ାଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଏଟିଏଫ୍ (ATF) ଦର ମଧ୍ୟ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେଶର ୩୩ କୋଟି ଘରୋଇ ଗ୍ରାହକ ଏହି ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଦର ବୃଦ୍ଧିର ପ୍ରଭାବରୁ ବର୍ତ୍ତି ପାରିଛନ୍ତି।

ହୋଟେଲ ଓ ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟ ଶିଳ୍ପ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

କମର୍ସିଆଲ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ସିଲିଣ୍ଡର ମୂଲ୍ୟ ଏକାଥରକେ ୯୯୩ ଟଙ୍କା ବଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ହୋଟେଲ, ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟବସାୟୀଙ୍କ ଉପରେ ଏହାର ଗଭୀର ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ପଡ଼ିବ। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗତ ତିନି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ହେଉଛି କ୍ରମାଗତ ତୃତୀୟ ବୃଦ୍ଧି। ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅସ୍ଥିରତା କାରଣରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟବସାୟିକ ଗ୍ୟାସ୍ ଦରରେ ସମୁଦାୟ ୧୩୦୩ ଟଙ୍କା ବୃଦ୍ଧି ଘଟିସାରିଲାଣି। ଏହା ଫଳରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ବାହାରେ ଖାଦ୍ୟପେୟ ତଥା କ୍ୟାଟରିଂ ସେବା ମହଙ୍ଗା ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦେଇଛି।

ଦର ବୃଦ୍ଧିର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ

ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଅବରୋଧ କାରଣରୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ (Crude Oil) ଦରରେ ଅହେତୁକ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି। ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ତୈଳ ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ପରିବହନ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ହୋଇଥାଏ। ଭାରତ ନିଜ ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରାୟ ୮୮ ପ୍ରତିଶତ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଆମଦାନୀ କରୁଥିବାରୁ, ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବାଧା ଉପୁଜିବା କାରଣରୁ ତୈଳ ବିପଣନ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବସାୟିକ ଏଲପିଜି ଗ୍ୟାସ୍ ଦର ବଢ଼ାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ସଙ୍କଟ ଏବଂ ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ କୂଟନୀତିର ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏସ୍ ଜୟଶଙ୍କର ଏବଂ ତାଙ୍କ ଇରାନ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଆବାସ ଆରାଗଚିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନା ପରେ ଇରାନର ଅବରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଭାରତୀୟ ତୈଳ ଟ୍ୟାଙ୍କରଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ମାର୍ଗ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି। ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଉପରେ କଟକଣା ଏବଂ ଆକ୍ରମଣ ମଧ୍ୟରେ ଏହାକୁ ଜୟଶଙ୍କରଙ୍କ ଏକ ବଡ଼ ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି। 

ଏହି ଆଲୋଚନା ପରେ, ଦୁଇଟି ଭାରତୀୟ ଟ୍ୟାଙ୍କର, ପୁଷ୍ପକ ଏବଂ ପରିମଲ, ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ସୂଚନା ମିଳିଛି। ଏହାବ୍ୟତୀତ, ଜଣେ ଭାରତୀୟ କ୍ୟାପଟେନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସାଉଦି ଆରବରୁ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ବହନ କରୁଥିବା ଏକ ଲାଇବେରିଆ ପତାକାଧାରୀ ଟ୍ୟାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦିନ ପୂର୍ବେ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଅତିକ୍ରମ କରି ମୁମ୍ବାଇ ବନ୍ଦରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲର ଇରାନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ଯାତାୟାତ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏହା ଭାରତ ଅଭିମୁଖେ ଆସିଥିବା ପ୍ରଥମ ସୁରକ୍ଷିତ ଟ୍ୟାଙ୍କର ଅଟେ।

ଚାଲିଥିବା ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏହି ରାସ୍ତା ଦେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତାୟାତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। କାରଣ ଭାରତର ପ୍ରାୟ ୪୦-୫୦% ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଏବଂ ୫୦%ରୁ ଅଧିକ ଏଲଏନଜି (LNG) ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଆସିଥାଏ। ସାଉଦି ଆରବ, ଇରାକ୍, ୟୁଏଇ, କାତାର ଏବଂ କୁଏତ୍ ଭଳି ଉପସାଗରୀୟ ଦେଶରୁ ତୈଳ ଯୋଗାଣରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହ ଭାରତରେ ଇନ୍ଧନ ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ିବାର ଆଶଙ୍କା ଥିଲା, ଯାହା ଏବେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଦୂର ହୋଇଛି।

କିଛି ଜାହାଜର ସୁରକ୍ଷିତ ଯାତାୟାତ ସତ୍ତ୍ୱେ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଜାହାଜ ଏବେ ବି ଏହି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଜଳପଥ ନିକଟରେ ରହିଛନ୍ତି। ନୌଚାଳନା ମହାନିର୍ଦ୍ଦେଶାଳୟର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଅଞ୍ଚଳରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେବା ଦିନଠାରୁ ୨୮ଟି ଭାରତୀୟ ପତାକାଧାରୀ ଜାହାଜ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଆଖପାଖରେ ରହିଛନ୍ତି। ତେବେ ଉତ୍ତେଜନା ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଥିବା ୮ଟି ଜାହାଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରାଯାଇଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ୭ଟି ଜାହାଜ ଯଥା- ଦେଶ ମହିମା, ଦେଶ ଅଭିମାନ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ କମଳ, ବିଶ୍ୱ ପ୍ରେରଣା, ଜଗ ବିରାଟ, ଜଗ ଲୋକେଶ ଏବଂ ଏଲଏନଜିସି ଅସୀମ ଆରବ ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାବେଳେ ଜଗ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଙ୍ଗୋଲା ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା ଜାରି ରଖିଛି।

୨୦୨୬ ମାର୍ଚ୍ଚ ଆରମ୍ଭରୁ ଇରାନ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀରେ ବ୍ୟାବସାୟିକ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଏକାଧିକ ଆକ୍ରମଣ କରିଛି। ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୦ ଏବଂ ୧୧ ମଧ୍ୟରେ ଇସ୍ରାଏଲର ଏକ୍ସପ୍ରେସ୍ ରୋମ ଏବଂ ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡର କଣ୍ଟେନର ଜାହାଜ ମୟୂରୀ ନାରୀ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ୩ ଜଣ କର୍ମଚାରୀ ନିଖୋଜ ଅଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦% ତୈଳ ଯୋଗାଣ କରୁଥିବା ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ଏବେ ବଡ଼ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଛି। ଏହାର ଜବାବରେ ଆମେରିକା ନୌସେନା ମଧ୍ୟ ଇରାନର ୧୬ଟି ମାଇନ୍ ବିଛାଉଥିବା ଡଙ୍ଗାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥିବା ରିପୋର୍ଟ ମିଳିଛି।