ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ହୃଦରୋଗ ବା କାର୍ଡିଓଭାସ୍କୁଲାର ରୋଗ (CVD) ଏବେ ସମଗ୍ର ମାନବ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ପାଲଟିଛି। ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO) ର ସଦ୍ୟତମ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ରୋଗରେ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରାୟ ୧.୯୮ କୋଟି (19.8 million) ଲୋକ ନିଜର ପ୍ରାଣ ହରାଉଛନ୍ତି। ଏହା ବିଶ୍ୱର ସମୁଦାୟ ମୃତ୍ୟୁ ହାରର ପ୍ରାୟ ୩୨ ପ୍ରତିଶତ ଅଟେ। ଏହି ଭୟାବହ ତଥ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି ଡବ୍ଲ୍ୟୁଏଚ୍‌ଓ (WHO) ହୃଦରୋଗକୁ ତମାମ ବିଶ୍ୱର 'ଏକ ନମ୍ବର କିଲର' ବା ମୁଖ୍ୟ ମାରଣାନ୍ତକ ରୋଗ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛି। ତେବେ ଠିକ୍ ସମୟରେ ସଠିକ୍ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ ଏଥିରୁ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇପାରିବ ବୋଲି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି।

ହୃଦରୋଗର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ

ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ରିଉମାଟିକ୍ ହୃଦରୋଗ (Rheumatic heart disease) ଏବଂ ରିଉମାଟିକ୍ ଫିଭରର ଅନେକ ପ୍ରାଥମିକ ଲକ୍ଷଣ ରହିଛି। ବିଶେଷ କରି ନିଶ୍ୱାସ ନେବାରେ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ ହେବା, ଅତ୍ୟଧିକ ଥକ୍କାପଣ, ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନ ଅନିୟମିତ ହେବା, ଛାତିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା ଅବା ଅଚେତ ହେବା ଆଦି ହେଉଛି ରିଉମାଟିକ୍ ହୃଦରୋଗର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ। ସେହିପରି କ୍ରମାଗତ ଜ୍ୱର ହେବା, ଗଣ୍ଠି ଫୁଲିବା ସହ ବିନ୍ଧା ହେବା, ବାନ୍ତି ଲାଗିବା ଏବଂ ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା ଆଦି ରିଉମାଟିକ୍ ଫିଭରର ଲକ୍ଷଣ। ଏଭଳି ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଲେ ଅବହେଳା ନକରି ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରୀ ସହାୟତା ନେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ପ୍ରତିକାର ଓ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ

ଜୀବନଶୈଳୀ ଏବଂ ପରିବେଶଜନିତ ବିପଦ କାରଣଗୁଡିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ହୃଦରୋଗରୁ ରକ୍ଷା ପାଇହେବ ବୋଲି WHO ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛି। ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ, ରକ୍ତରେ ଶର୍କରା ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି, ଅଧିକ ଓଜନ ଏବଂ ମେଦବହୁଳତା ଭଳି ସମସ୍ୟା ହୃଦରୋଗର ଆଶଙ୍କାକୁ ବହୁଗୁଣିତ କରିଥାଏ। ତେଣୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣାଇବା ଆବଶ୍ୟକ:

* ତମାଖୁ ସେବନରୁ ନିବୃତ୍ତ: ହୃଦରୋଗର ଆଶଙ୍କା କମାଇବା ପାଇଁ ଯେକୌଣସି ପ୍ରକାର ତମାଖୁ ସେବନ ତୁରନ୍ତ ବନ୍ଦ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

* ଖାଦ୍ୟରେ ଲୁଣର ମାତ୍ରା ହ୍ରାସ: ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଖାଦ୍ୟରେ ଲୁଣର ବ୍ୟବହାର ଯଥାସମ୍ଭବ କମ୍ କରନ୍ତୁ।

* ଫଳ ଓ ପନିପରିବା ଖାଆନ୍ତୁ: ସୁସ୍ଥ ରହିବା ପାଇଁ ନିଜ ଖାଦ୍ୟରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ସତେଜ ଫଳ ଏବଂ ସବୁଜ ପନିପରିବା ସାମିଲ କରନ୍ତୁ।

* ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ: ଶାରୀରିକ ସୁସ୍ଥତା ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ନିୟମିତ ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାୟାମ କିମ୍ବା ଯୋଗ କରନ୍ତୁ।

* ମଦ୍ୟପାନ ବର୍ଜନ: ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ ଶରୀର ଏବଂ ହୃତପିଣ୍ଡ ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ, ତେଣୁ ଏଥିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂରେଇ ରୁହନ୍ତୁ।

କ୍ଲିନିକାଲ୍ ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗତ ପଦକ୍ଷେପ

କେବଳ ଜୀବନଶୈଳୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ପରିଚାଳନା ମଧ୍ୟ ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି WHO ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି। ରକ୍ତଚାପ, ବ୍ଲଡ ସୁଗାର, ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଲିପିଡ୍ ସ୍ତରକୁ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ଯାଞ୍ଚ୍ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହାଦ୍ୱାରା ଭବିଷ୍ୟତର ଆଶଙ୍କାକୁ ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇ ପାରିବ। ହାଇପରଟେନସନ୍, ଡାଇବେଟିସ୍ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ କୋଲେଷ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ଆଦି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ଆସ୍ପିରିନ୍ (Aspirin), ବିଟା-ବ୍ଲକର୍ସ, ଏବଂ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ବ୍ଲକର୍ସ ଭଳି ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ଔଷଧ ସଠିକ୍ ସମୟରେ ଖାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।

ହାର୍ଟ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ (Heart Foundation) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରାୟ ୨୫ ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ (Heart Attack) କାରଣରୁ ହେଉଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତି ୮୦ ମିନିଟ୍‌ରେ ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ ଯୋଗୁଁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାଣ ହରାଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ହାରାହାରି ଦିନକୁ ୧୯ ଜଣଙ୍କର ଜୀବନ ଏହି ରୋଗରେ ଯାଉଛି। ତେବେ ଏହି ମାରାତ୍ମକ ରୋଗରୁ ନିଜକୁ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବେ? ବୋର୍ଡ-ସାର୍ଟିଫାଏଡ୍ ହୃଦରୋଗ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସକ ଡାକ୍ତର ଜେରେମୀ ଲଣ୍ଡନ (Dr Jeremy London) ଜୁଲାଇ ୧୬ ତାରିଖରେ ଇନଷ୍ଟାଗ୍ରାମ୍‌ରେ ଏକ ସଚେତନତା ଭିଡିଓ ସେୟାର କରିଛନ୍ତି। "୬୦ ସେକେଣ୍ଡ କିମ୍ବା ତା'ଠାରୁ କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ହାର୍ଟ ଆଟାକ୍ କିପରି ରୋକିବେ," ଶୀର୍ଷକ ଥିବା ଏହି ଭିଡିଓରେ ସେ ୫ଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଶୈଳୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି।

ହୃଦରୋଗରୁ ବର୍ତ୍ତିବାର ୫ଟି ପ୍ରମୁଖ ଉପାୟ

ଡାକ୍ତର ଲଣ୍ଡନଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଡିଓଭାସ୍କୁଲାର୍ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବଜାୟ ରଖିବା କୌଣସି ଗୋଟିଏ ସମାଧାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ନାହିଁ। ନିମ୍ନଲିଖିତ ୫ଟି ଦିଗ ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ସେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି:

୧. ଧୂମପାନରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିବୃତ୍ତ (Smoking): ଡାକ୍ତର ଲଣ୍ଡନଙ୍କ ମତରେ ଧୂମପାନ ଠାରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସିଗାରେଟ୍, ଭେପିଂ (vaping) କିମ୍ବା ମାରିଜୁଆନା (marijuana) ଭଳି କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଧୂମପାନ ଅଭ୍ୟାସ ହୃଦୟ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଦଜନକ ବୋଲି ସେ ସତର୍କ କରାଇଛନ୍ତି।

୨. ନିୟମିତ ରକ୍ତଚାପ ଯାଞ୍ଚ (Regular Blood Pressure Check): ଆପଣଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ନିୟମିତ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ। ଘରେ ନିୟମିତ ରକ୍ତଚାପ ମାପିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏହା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀର ଭିତର ଆସ୍ତରଣକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ।

୩. କୋଲେଷ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ସ୍ତରର ଟ୍ରାକିଂ (Tracking Cholesterol Markers): ହୃଦୟକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଶରୀରରେ ଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୋଲେଷ୍ଟ୍ରୋଲ୍ ମାର୍କର ବା ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ପରିଚାଳନା ଓ ଟ୍ରାକିଂ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।

୪. ସ୍ଥିର ରକ୍ତ ଶର୍କରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ (Stable Blood Glucose Levels): ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ଶର୍କରା ସ୍ତର (Blood Glucose) ସ୍ଥିର ରହିଲେ ହୃଦ୍‌ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ଯଥେଷ୍ଟ କମିଯାଏ ବୋଲି ଡାକ୍ତର ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

୫. ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ (Social Connections): କେବଳ ଶାରୀରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ସୁଦୃଢ଼ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ହେଉଛି ହୃଦ୍‌ରୋଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା। ପରିବାର ଏବଂ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କ ସହ ଉତ୍ତମ ସମ୍ପର୍କ ବଜାୟ ରଖିବା ହୃଦୟକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ।

ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ଡାଇବେଟିସ୍, ଫ୍ୟାଟି ଲିଭର୍ ଏବଂ ହୃଦରୋଗ ପାଇଁ କେବଳ ଶରୀରର ଓଜନ ବା Body Weight କୁ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଉଥିଲା। ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଏ ଯେ ଓଜନ କମାଇଲେ ଏହି ସମସ୍ୟାଗୁଡିକର ସମାଧାନ ହୋଇଯିବ। କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ଗବେଷଣାରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ, ଏହା ପଛରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ରହିଛି, ଯାହା ହେଉଛି ‘କ୍ରନିକ୍ ଇନଫ୍ଲାମେସନ୍’ ବା ଶରୀର ଭିତରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପ୍ରଦାହ। ଏହା ଏକ ନୀରବ ଘାତକ ଭଳି କାମ କରେ, ଯାହା ବାହାରକୁ ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶରୀରର ଚର୍ବି ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ।

ଲିଭର୍, ବ୍ଲଡ୍ ସୁଗାର୍ ଏବଂ ହାର୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ

ଡାକ୍ତରୀ ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଡାଇବେଟିସ୍, ଫ୍ୟାଟି ଲିଭର୍ ଏବଂ ହୃଦରୋଗ ପରସ୍ପର ସହ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଜଡିତ। ଯେତେବେଳେ ଶରୀର ଆବଶ୍ୟକତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶର୍କରା ଓ କ୍ୟାଲୋରୀ ଗ୍ରହଣ କରେ, Liver (ଯକୃତ) ଏହାକୁ ଚର୍ବିରେ ପରିଣତ କରେ। ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ଚର୍ବି ଯକୃତ କୋଷରେ ଜମା ହୋଇ Fatty Liver ରୂପ ନିଏ। ଏକ ଫ୍ୟାଟି ଲିଭର୍ କେବଳ ଚର୍ବି ଜମା କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ଶରୀରରେ ଇନଫ୍ଲାମେସନ୍ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ରାସାୟନିକ ସଙ୍କେତ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଥାଏ। ଫଳରେ ଇନସୁଲିନ୍ ଠିକ୍ ଭାବେ କାମ କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ରକ୍ତରେ ଶର୍କରା ବଢିବା ସହ ଧମନୀ ଗୁଡିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ହୃଦରୋଗ ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଖାଦ୍ୟପେୟ ଓ ଜୀବନଶୈଳୀର ପ୍ରଭାବ

ଆମର ଖାଦ୍ୟପେୟ ଇନଫ୍ଲାମେସନ୍ ସ୍ତରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ। ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ଖାଦ୍ୟ, ଚିନି, ମଇଦା ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ମିଠା ପାନୀୟ ଶରୀରରେ ଇନଫ୍ଲାମେସନ୍ ବଢାଇଥାଏ। ଅପରପକ୍ଷରେ, ସବୁଜ ପନିପରିବା, ଡାଲି ଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ, ବାଦାମ ଏବଂ ସୁସ୍ଥ ଚର୍ବି (Healthy Fats) ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, କେବଳ ମୋଟାପଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଯେ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ ତାହା ନୁହେଁ। ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ଓଜନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ Metabolic Health ସମସ୍ୟାର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି।

ସୁସ୍ଥ ରହିବାର ସହଜ ଉପାୟ

କେବଳ ଓଜନ କମାଇବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ନ ଦେଇ ଜୀବନଶୈଳୀରେ କିଛି ଛୋଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ଜରୁରୀ। ଏଥିପାଇଁ ଖାଦ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ମାନର Protein (ଯେପରିକି ଡାଲି, ଅଣ୍ଡା, ସୋୟାବିନ୍) ସାମିଲ କରନ୍ତୁ। ମଇଦା ଓ ଚିନି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ କମ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଫାଇବର ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ। ଏହା ସହିତ ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ, ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନିଦ୍ରା ଏବଂ ମାନସିକ ଚାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ମେଟାବୋଲିଜିମ୍ ସୁସ୍ଥ ରହିପାରିବ।