ଆଜି (୧୪ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୬) ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ମେଷ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବା ମହାବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁଯାୟୀ, ଆଜିର ଦିନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ମୀନ ରାଶିରୁ ବାହାରି ମେଷ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନଠାରୁ ଖରମାସ ଶେଷ ହୋଇ ବିବାହ, ବ୍ରତ ଆଦି ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଏହି ଦିନଟିକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହାକୁ ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି କୁହାଯାଉଥିବା ବେଳେ ଉତ୍ତର ଭାରତର ବିହାର, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ ଓ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଆଦି ରାଜ୍ୟରେ ଏହାକୁ ସତୁଆ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବା ସତୁଆନ୍ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନଠାରୁ ପ୍ରବଳ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବାରୁ, ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ଶରୀରକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖିବା ପାଇଁ ସତ୍ତୁ (ଛତୁଆ) ଖାଇବାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା ରହିଛି।

ସତୁଆ ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ପରମ୍ପରା

ସତୁଆ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ହେଉଛି ଖରାଦିନର ଆଗମନ ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇବାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପର୍ବ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ମେଷ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବା ସହ ଲୁ' (ଗରମ ପବନ) ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗରମରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଉପାୟ ବାହାର କରିଥିଲେ, ଯାହା ହେଉଛି ସତ୍ତୁ (ଭଜା ଚଣା ଗୁଣ୍ଡ) ର ସେବନ। ଏହି ଦିନ ସତ୍ତୁ ସହିତ ଗୁଡ଼, କଞ୍ଚା ଆମ୍ବ, ଲେମ୍ବୁ ଓ କଳା ଲୁଣ ମିଶାଇ ଖିଆଯାଏ। ଏହାବ୍ୟତୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ସତ୍ତୁ, ପାଣି ଭର୍ତ୍ତି ମାଟି କଳସ, ଛତା ଏବଂ ଋତୁକାଳୀନ ଫଳ ଦାନ କରିବାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ଏଭଳି ଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପିତୃପୁରୁଷ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ସହ ଘରେ ସୁଖ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ।

'ସତ୍ତୁ' ବା ଛତୁଆ: ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ସଞ୍ଜୀବନୀ

ଖରାଦିନେ ଶରୀର ପାଇଁ ସତ୍ତୁ କୌଣସି ଅମୃତଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ 'ଦେଶୀ ସୁପରଫୁଡ୍' ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏଥିରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ପ୍ରୋଟିନ୍, ଫାଇବର, ଆଇରନ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜରୁରୀ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ଭରି ରହିଥାଏ।

* ହିଟ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ରୁ ରକ୍ଷା: ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ନିୟମିତ ସତ୍ତୁ ସର୍ବତ ପିଇବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋଲାଇଟ୍ ବାଲାନ୍ସ ଠିକ୍ ରହିଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଅଂଶୁଘାତ (Heat Stroke) ତଥା ଡିହାଇଡ୍ରେସନ୍ ରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ।

* ରକ୍ତଚାପ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ହଜମ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି: ଏହା ଖରାଦିନେ ବଢ଼ୁଥିବା ରକ୍ତଚାପକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସହ ପେଟକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖିଥାଏ। ଏଥିରେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଫାଇବର ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ ଏବଂ ଭୋକ ବଢ଼ାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ସତୁଆ ସଂକ୍ରାନ୍ତି କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ବରଂ ବଦଳୁଥିବା ପାଗ ସହିତ ଆମ ଶରୀରକୁ ଖାପ ଖୁଆଇବା ପାଇଁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜୀବନଶୈଳୀର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ।

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପର୍ବପର୍ବାଣିର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ରଙ୍ଗର ପର୍ବ ହୋଲି ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ପର୍ବ କେବଳ ରଙ୍ଗ ଖେଳିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପଛରେ ଅନେକ ପୌରାଣିକ ତଥା ସାମାଜିକ କାରଣ ରହିଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ସାରା ଦେଶରେ ବହୁ ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

ପୌରାଣିକ କଥାବସ୍ତୁ: ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦ

ହୋଲି ପାଳନର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପଙ୍କ କାହାଣୀ। ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ଅସୁର ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ନିଜକୁ ଭଗବାନ ମାନୁଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଚାହୁଁଥିଲେ। ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ଏଥିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ ସେ ନିଜ ଭଉଣୀ ହୋଲିକାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇଥିଲେ। ହୋଲିକାଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଏଭଳି ବସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ପିନ୍ଧିଲେ ନିଆଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ହୋଲିକା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କୋଳରେ ଧରି ନିଆଁରେ ବସିଥିଲେ, ମାତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ରକ୍ଷା ପାଇଗଲେ ଏବଂ ହୋଲିକା ସେହି ନିଆଁରେ ଜଳି ପାଉଁଶ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଘଟଣାର ସ୍ମୃତିରେ ହୋଲି ପୂର୍ବ ରାତିରେ ହୋଲିକା ଦହନ କରାଯାଏ।

ଋତୁଭିତ୍ତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଗୁରୁତ୍ୱ

ହୋଲିକୁ ବସନ୍ତ ଋତୁର ଆଗମନ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ଶୀତ ଋତୁର ସମାପ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରକୃତି ନୂଆ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ଚାଷୀମାନେ ନୂଆ ଶସ୍ୟ ଅମଳ କରିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, ଏହି ପର୍ବ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭେଦଭାବ ଓ ତିକ୍ତତାକୁ ଦୂର କରି ଭାଇଚାରା ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ରଙ୍ଗ ଲଗାଇ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ଭୁଲି ବନ୍ଧୁତାର ହାତ ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି।

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧାଙ୍କ ପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ହୋଲିକୁ ପାଳନ କରାଯାଏ। ବିଶେଷ କରି ମଥୁରା ଓ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଏହି ପର୍ବର ଏକ ନିଆରା ପରମ୍ପରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସାରାଂଶରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ହୋଲି ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ, ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ସତ୍ୟର ବିଜୟର ଏକ ମହାନ ପର୍ବ।