ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଆଜି ରାକ୍ଷୀ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା । ଏହି ଦିନ ଭଉଣୀ, ଭାଇ ହାତରେ ରାକ୍ଷୀ ବାନ୍ଧିଥାଏ ଓ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥାଏ, ବଦଳରେ ଭାଇ, ତା’ର ଭଉଣୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେଇଥାଏ । ଭାଇ ଓ ଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କକୁ କେବଳ କିଛି ଶବ୍ଦ ମାଧ୍ୟମରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇନପାରେ। ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଏହି ଅନନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିବା ବେଳେ ଭାରତରେ ଏଥିପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପର୍ବ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ଆମେ ଦେଶବାସୀ ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ ବୋଲି କହିଥାଉ। ହିନ୍ଦୁ ପଞ୍ଜିକା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ (ସାଧାରଣତଃ ଇଂରାଜୀ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ) ଏହି ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହା ଭାଇ ଓ ଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ପ୍ରେମ ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ।

ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏହି ପର୍ବର ନାମରେ ହିଁ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ଲୁଚି ରହିଛି। 'ରକ୍ଷା' ଅର୍ଥାତ୍ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ 'ବନ୍ଧନ' ଅର୍ଥାତ୍ ବାନ୍ଧିବା। ଉଭୟ ମିଶି ଏହା ସୁରକ୍ଷାର ଏକ ପବିତ୍ର ଗଣ୍ଠି ଭାବରେ ପରିଚିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଦିନ ଭଉଣୀ ନିଜ ଭାଇର ହାତରେ ଏକ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର ସୂତା ବା ରାକ୍ଷୀ ବାନ୍ଧିଥାଏ ଏବଂ ତାର ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମୃଦ୍ଧି କାମନା କରିଥାଏ। ଏହାର ପ୍ରତିବଦଳରେ ଭାଇ ନିଜ ଭଉଣୀକୁ ଉପହାର ଦେବା ସହ ସବୁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇଥାଏ। ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ଏହି ପର୍ବ କେବଳ ରକ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଜାତି, ଧର୍ମ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମାଜର ସବୁ ବର୍ଗର ଲୋକମାନେ ଏହି ପର୍ବକୁ ଆନନ୍ଦର ସହ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି।

ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ରୀତିନୀତି ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଯତ୍ନ ଏବଂ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ପ୍ରେମର ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଉତ୍ସବ। ସମ୍ପର୍କ ଜୈବିକ ହେଉ କିମ୍ବା ଆତ୍ମାର, ଏହି ଦିନଟି ଭାଇ ଓ ଭଉଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସ୍ନେହ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସକୁ ପବିତ୍ର ସୂତା, ମିଠା ଓ ହୃଦୟର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମାଧ୍ୟମରେ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିଥାଏ।

ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ପର୍ବପର୍ବାଣିର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ରଙ୍ଗର ପର୍ବ ହୋଲି ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ପର୍ବ କେବଳ ରଙ୍ଗ ଖେଳିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପଛରେ ଅନେକ ପୌରାଣିକ ତଥା ସାମାଜିକ କାରଣ ରହିଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ସାରା ଦେଶରେ ବହୁ ଆଡ଼ମ୍ବରରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

ପୌରାଣିକ କଥାବସ୍ତୁ: ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦ

ହୋଲି ପାଳନର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତା ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପଙ୍କ କାହାଣୀ। ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ଅସୁର ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ନିଜକୁ ଭଗବାନ ମାନୁଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଚାହୁଁଥିଲେ। ମାତ୍ର ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ ଥିଲେ। ଏଥିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଶେଷରେ ସେ ନିଜ ଭଉଣୀ ହୋଲିକାଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ନେଇଥିଲେ। ହୋଲିକାଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଏଭଳି ବସ୍ତ୍ର ଥିଲା, ଯାହାକୁ ପିନ୍ଧିଲେ ନିଆଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ହୋଲିକା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କୋଳରେ ଧରି ନିଆଁରେ ବସିଥିଲେ, ମାତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ରକ୍ଷା ପାଇଗଲେ ଏବଂ ହୋଲିକା ସେହି ନିଆଁରେ ଜଳି ପାଉଁଶ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଘଟଣାର ସ୍ମୃତିରେ ହୋଲି ପୂର୍ବ ରାତିରେ ହୋଲିକା ଦହନ କରାଯାଏ।

ଋତୁଭିତ୍ତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଗୁରୁତ୍ୱ

ହୋଲିକୁ ବସନ୍ତ ଋତୁର ଆଗମନ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ଶୀତ ଋତୁର ସମାପ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରକୃତି ନୂଆ ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ଚାଷୀମାନେ ନୂଆ ଶସ୍ୟ ଅମଳ କରିଥାନ୍ତି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ଉତ୍ସବ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, ଏହି ପର୍ବ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଭେଦଭାବ ଓ ତିକ୍ତତାକୁ ଦୂର କରି ଭାଇଚାରା ବୃଦ୍ଧି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ରଙ୍ଗ ଲଗାଇ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ଭୁଲି ବନ୍ଧୁତାର ହାତ ବଢ଼ାଇଥାନ୍ତି।

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧାଙ୍କ ପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ହୋଲିକୁ ପାଳନ କରାଯାଏ। ବିଶେଷ କରି ମଥୁରା ଓ ବୃନ୍ଦାବନରେ ଏହି ପର୍ବର ଏକ ନିଆରା ପରମ୍ପରା ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ସାରାଂଶରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ହୋଲି ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ, ଉତ୍ସାହ ଏବଂ ସତ୍ୟର ବିଜୟର ଏକ ମହାନ ପର୍ବ।