ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କଟକ ବାଲିଯାତ୍ରାକୁ ନେଇ ଏକ ବଡ଼ ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଚଳିତ ବର୍ଷର ଏହି ଐତିହାସିକ ତଥା ବୃହତ୍ତମ ବାଣିଜ୍ୟିକ ମେଳା ପାଇଁ ତାରିଖ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ପ୍ରାପ୍ତ ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଆସନ୍ତା ନଭେମ୍ବର ୨୪ ତାରିଖରୁ ଏହି ମହାମେଳା ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଓଡ଼ିଶାର କଳା, ସଂସ୍କୃତି ତଥା ଗୌରବମୟ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ସ୍ମୃତି ବହନ କରୁଥିବା ଏହି ଉତ୍ସବକୁ ନେଇ କଟକବାସୀଙ୍କ ସମେତ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଏବଂ ଉତ୍ସାହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।

ଉପର ଓ ତଳ ପଡ଼ିଆରେ ହେବ ଆୟୋଜନ

ଚଳିତବର୍ଷ ବାଲିଯାତ୍ରା ନଭେମ୍ବର ୨୪ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଡିସେମ୍ବର ୧ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ। ବିଶେଷ କଥା ହେଉଛି, ଏଥର ଉଭୟ ଉପର ପଡ଼ିଆ ଓ ତଳ ପଡ଼ିଆରେ ବାଲିଯାତ୍ରାର ଆୟୋଜନ କରାଯିବ। ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଥିବା ବେଳେ ବ୍ୟବସାୟୀ ଏବଂ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି। ଦୁଇଟି ଯାକ ପଡ଼ିଆରେ ମେଳା ଆୟୋଜିତ ହେଲେ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ଷ୍ଟଲ୍ ଲାଗିବା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସ୍ଥାନ ମିଳିବ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଜନଗହଳିକୁ ସହଜରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରିବ ବୋଲି ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ଆଶା କରାଯାଉଛି।

ଓଡ଼ିଶାର ଐତିହ୍ୟ ଓ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତୀକ

ବାଲିଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ବ୍ୟାବସାୟିକ ମେଳା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଉତ୍କଳୀୟ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଓଡ଼ିଆ ସାଧବ ପୁଅମାନେ ବାଲି, ଜାଭା, ସୁମାତ୍ରା ଆଦି ଦ୍ୱୀପକୁ ବାଣିଜ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ସ୍ମୃତିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଉଭୟ ଉପର ଏବଂ ତଳ ପଡ଼ିଆରେ ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଦୋକାନ ବସିବା ସହିତ ରାଜ୍ୟ ତଥା ରାଜ୍ୟ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ନିଜର ପସରା ମେଲାଇବେ। ଏହାବ୍ୟତୀତ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିବ। ଏହି ମହାମେଳାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ, ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିବା ପାଇଁ କଟକ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ଖୁବ୍‌ଶୀଘ୍ର ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।

ପୁରୀ: ଆସନ୍ତାକାଲି ଅର୍ଥାତ୍ ଅଗଷ୍ଟ ୧୨ ତାରିଖ ବୁଧବାର ଦିନ ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚିତାଲାଗି ନୀତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ । ଏଥିପାଇଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ୫ ଘଣ୍ଟା ବନ୍ଦ ରହିବ ଦର୍ଶନ । ଶ୍ରାବଣ କୃଷ୍ଣ ଅମାବାସ୍ୟା ତିଥିରେ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟା ନୀତି ସୁଚାରୁରୂପେ ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଛି ବୋଲି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ (SJTA) ପକ୍ଷରୁ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରଥମ ଭୋଗମଣ୍ଡପ ନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ଦିନ ୨ଟାରୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ୭ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବସାଧାରଣ ଦର୍ଶନକୁ ସାମୟିକ ଭାବେ ବନ୍ଦ ରଖାଯିବ ବୋଲି ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି। ସନ୍ଧ୍ୟା ୭ଟା ପରେ ଭକ୍ତମାନେ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିପାରିବେ। 

ଚିତାଲାଗି ଅମାବାସ୍ୟାକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଚିତୌ ଅମାବାସ୍ୟା ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯାହାକି ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପାରମ୍ପରିକ ପର୍ବ। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ରତ୍ନବେଦୀରେ ବିରାଜମାନ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ପ୍ରଭୁ ବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଶ୍ରୀମୁଖରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନଖଚିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଚିତା ଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ। ବାର୍ଷିକ ରଥଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଶ୍ରୀଜୀଉଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି ଚିତାଗୁଡ଼ିକୁ କାଢି ନିଆଯାଇଥିବା ବେଳେ, ଆଜିର ଦିନରେ ଏହାକୁ ପୁନର୍ବାର ପରିଧାନ କରାଯାଏ। 

ବଲାଙ୍ଗୀର: ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଗଣପର୍ବ ନୂଆଖାଇ ପାଇଁ ଲଗ୍ନ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଛି। ବଲାଙ୍ଗିର ଜିଲ୍ଲାରେ ଆସନ୍ତା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୫ ତାରିଖରେ ଏହି ମହାନ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ପର୍ବ ମହାସମାରୋହରେ ପାଳନ କରାଯିବ। ପାଟଣା ମହାରାଜାଙ୍କ ଶୈଳଶ୍ରୀ ପ୍ୟାଲେସ ପକ୍ଷରୁ ଏହି ଶୁଭ ଲଗ୍ନ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ସ୍ଥିରୀକୃତ ଲଗ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ, ସକାଳ ୯ଟା ୩୬ ମିନିଟ୍‌ରୁ ୧୦ଟା ୧୦ ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତ ବେଳାରେ ଇଷ୍ଟଦେବୀଙ୍କଠାରେ ନବାନ୍ନ ଲାଗି କରାଯିବ। 

ରାଜପୁରୋହିତ ସନ୍ତୋଷ କୁମାର ଦାଶ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ନିଜ ନିଜର ଇଷ୍ଟଦେବୀ ଓ ଗ୍ରାମଦେବତୀଙ୍କୁ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ଉତ୍ପାଦିତ ଶସ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବେ। ଲଗ୍ନ ଧାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ପରେ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ସବର ମାହୋଲ ଖେଳିଯାଇଛି।

ନୂଆଖାଇ କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ଏହା କୃଷିଭିତ୍ତିକ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତାର ପ୍ରତୀକ। ଏହି ଦିନ ପରିବାର ଏବଂ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ନୂଆ ଫସଲରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି। ପାରମ୍ପରିକ ରୀତିନୀତି, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଖାଦ୍ୟପେୟ ଏବଂ ମୁରବୀମାନଙ୍କୁ କରାଯାଉଥିବା 'ନୂଆଖାଇ ଜୁହାର' ମାଧ୍ୟମରେ ସାମାଜିକ ସଦ୍‌ଭାବନା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ, ଯାହା ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁଠାରୁ ଲୋକପ୍ରିୟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍ସବ ଭାବରେ ପରିଚିତ କରାଇଛି।

ପୁରୀ: ଆଜି ବାହୁଡ଼ିବେ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ । ସରଧାବାଲିରେ ଅପେକ୍ଷାରେ ତିନିରଥ । ଜନ୍ମବେଦୀ ଗୁଣ୍ଡିଚା ମନ୍ଦିରରେ ନବଦିନାତ୍ମକ ଲୀଳାଖେଳା ସାରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଭିମୁଖେ ବାହାରିବେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂରତି। ଏଥିପାଇଁ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍ସବର ମାହୋଲ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ରଥାରୂଢ଼ ହୋଇ ଚତୁଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀମଦନମୋହନ ଓ ରାମକୃଷ୍ଣ ବାହୁଡ଼ିବେ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଦେବ ଦର୍ଶନରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଅନ୍ତିମ କ୍ଷଣରେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବାସ ମିଳେ।

ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ନିର୍ଘଣ୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଦିବା ୧୨ଟାରୁ ୨ଟା ୩୦ ମଧ୍ୟରେ ବାହୁଡ଼ା ପହଣ୍ଡି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ। ଏହା ପରେ ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପରାହ୍ଣ ୨ଟା ୩୦ରୁ ୩ଟା ୩୦ ମଧ୍ୟରେ ଛେରାପହଁରା ନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯିବ। ସମସ୍ତ ନୀତିକାନ୍ତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଅପରାହ୍ଣ ୪ଟାରେ ରଥଟଣା ଆରମ୍ଭ ହେବ ବୋଲି ସୂଚନା ମିଳିଛି।

ଆଜି ଭୋର ୪ଟାରେ ମଙ୍ଗଳ ଆଳତି ସହ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଦିନର ନୀତିକାନ୍ତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ମଇଲମ, ତଡ଼ପଲାଗି, ରୋଷ ହୋମ, ଅବକାଶ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା ଏବଂ ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି। ସକାଳ ୭ଟାରୁ ୧୧ଟା ୩୦ ମଧ୍ୟରେ ଦୈତାପତି ସେବାୟତମାନେ ସେନାପଟା ଲାଗି ନୀତି କରିଛନ୍ତି। ଦିନ ୧୧ଟା ୪୫ରେ ମଙ୍ଗଳାର୍ପଣ ପରେ ଆରମ୍ଭ ହେବ ପହଣ୍ଡି। ଜଗମୋହନ ନିକଟରେ ରାଘବ ଦାସ ମଠ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ପାରମ୍ପରିକ ଟାହିଆ ଠାକୁରମାନଙ୍କୁ ଲାଗି କରାଯିବ।

ରତ୍ନବେଦୀକୁ ଫେରିବା ସମୟରେ ମହାପ୍ରଭୁ ମାଉସୀ ମା' ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଅଟକିବେ ଏବଂ ସେଠାରେ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଡ଼ପିଠା ଭୋଗ ଲାଗି ହେବ। ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରାର ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ ଅଟେ। ତାଳଧ୍ୱଜ ଓ ଦର୍ପଦଳନ ରଥ ସିଧାସଳଖ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସିଂହଦ୍ୱାର ନିକଟକୁ ଯିବାବେଳେ, ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥ ଶ୍ରୀନହର ନିକଟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ନାରାୟଣ ଭେଟ ନୀତି ପାଇଁ ଅଟକିବ।

ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ବାହୁଡ଼ା ଯାତ୍ରା ଦର୍ଶନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିବା ସହ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତି ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ବ୍ୟାପକ ସୁରକ୍ଷା, ଟ୍ରାଫିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସେବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି।

ପୁରୀ: ଆଜି ପବିତ୍ର ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା । ୧୦୮ଗରା ସୁବାଶିଷ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଗଜାନନ ବେଶରେ ଦେବେ ଦର୍ଶନ ଦେବେ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠ ଅଧିପତି । ଅଗଣିତ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନ ଲୀଳା ଏବଂ ଗଜାନନ ବେଶରେ ଦର୍ଶନ ଦେବେ। ଏହି ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବରେ ସାମିଲ ହେବା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଛି। ଏହା ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତିର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ବ।

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା ଏହି ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ସକାଳେ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ପହଣ୍ଡି ନୀତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଗର୍ଭଗୃହରୁ ପ୍ରଭୁ ସୁଦର୍ଶନ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର, ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରା ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ପାରମ୍ପରିକ ଧାଡ଼ି ପହଣ୍ଡିରେ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପକୁ ବିଜେ କରିଥିଲେ। 'ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ' ଧ୍ୱନି, ବେଦ ମନ୍ତ୍ର, ଶଙ୍ଖ ନାଦ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିସର ପ୍ରକମ୍ପିତ ହୋଇଥିଲା। ସକାଳ ପ୍ରାୟ ୭:୫୧ ସୁଦ୍ଧା ଶ୍ରୀଜୀଉମାନେ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପରେ ବିରାଜମାନ କରିଥିଲେ।

ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରାର ମୁଖ୍ୟ ହେଉଛି ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ମହାସ୍ନାନ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସୁନାକୁଅରୁ ସଂଗୃହୀତ ୧୦୮ ଗରା ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ଏହି ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଚନ୍ଦନ, ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ, ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ କରାଯାଇଥାଏ, ଯାହା ଶୁଦ୍ଧିକରଣ ଏବଂ ଆରୋଗ୍ୟର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ସ୍ନାନ ପରେ ସେବାୟତମାନେ ପିଷ୍ଟକ ଆଳତି ସମ୍ପନ୍ନ କରିଥାନ୍ତି।

ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସ୍ନାନ ନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ଦୁର୍ଲଭ ଗଜାନନ ବେଶ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ। ମହାବାହୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ଏବଂ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଅତି ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ହାତୀ ବେଶ ବା ଗଜାନନ ବେଶରେ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଏ। ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ରୂପରେ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କ ଭଳି ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି ମହାପ୍ରଭୁ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ, ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବିଘ୍ନ ବିନାଶର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି ପବିତ୍ର ବେଶ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନେ ଉତ୍କଣ୍ଠାର ସହ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି।

ରଥଯାତ୍ରା ପୂର୍ବରୁ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ବେଶ୍ ଅଧିକ। ମନ୍ଦିରର ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନାନ କାରଣରୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଣସର ଘରକୁ ନିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ୧୫ ଦିନ ଧରି ବିଶ୍ରାମ ନେବା ସହ ଗୁପ୍ତ ସେବା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବନ୍ଦ ରହେ। ରଥଯାତ୍ରାର ଠିକ୍ ଗୋଟିଏ ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ନେତ୍ରୋତ୍ସବ ବା ନବଯୌବନ ଦର୍ଶନ ଅବସରରେ ମହାପ୍ରଭୁ ପୁଣିଥରେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଓଡ଼ିଶାର ଗଣପର୍ବ ରଜକୁ ନେଇ ଏବେ ସାରା ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ସବମୁଖର ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଆଜି ହେଉଛି ଏହି ତିନି ଦିନିଆ ପର୍ବର ପ୍ରମୁଖ ଦିନ ଅର୍ଥାତ୍ ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି। ପହିଲି ରଜର ଉତ୍ସାହ ପରେ ଆଜି ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଅବସରରେ ପଲ୍ଲୀରୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଏକ ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସର ମାହୋଲ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଘରେ ଘରେ ନୂଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ସହ ପିଠାପଣାର ଆସର ଜମିଛି।

ପଲ୍ଲୀରୁ ସହର: ଦୋଳି ଓ ପିଠାରେ ମସଗୁଲ

ରଜ ପର୍ବର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ରଜ ଦୋଳି ଏବଂ ରଜ ପାନ। ଗାଁର ଆମ୍ବତୋଟା ଓ ବରଗଛ ମୂଳରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଦୋଳିରେ ଝିଅମାନେ ଝୁଲିବା ସହ ପାରମ୍ପରିକ ରଜ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି। କେବଳ ଗାଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ସହରର ବିଭିନ୍ନ ପାର୍କ ଏବଂ କ୍ଲବ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ରଜ ଉତ୍ସବର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଛି। ଘରେ ଘରେ ପୋଡ଼ ପିଠା, ଆରିଷା, ମଣ୍ଡା ଏବଂ କାକରା ଭଳି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ପିଠାର ବାସ୍ନାରେ ପରିବେଶ ମହକି ଉଠୁଛି। ଏଥିସହ ରଜ ପାନର ମଜା ନେବା ପାଇଁ ପାନ ଦୋକାନଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଭିଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।

ପରମ୍ପରା ଏବଂ ନାରୀତ୍ୱର ସମ୍ମାନ

ଏହି ପର୍ବ ମୁଖ୍ୟତଃ କୃଷି ଏବଂ ନାରୀତ୍ୱକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା। ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି ଯେ, ରଜ ସମୟରେ ଧରିତ୍ରୀ ମାତା ରଜସ୍ୱଳା ହୋଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ତିନି ଦିନ ଧରି ମାଟି ହାଣିବା, ବିଲରେ ହଳ କରିବା ଏବଂ ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲିବାକୁ ବାରଣ କରାଯାଇଛି। ଏହା କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ମାଟି ମାଆକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେବାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରୟାସ। ବର୍ଷା ଋତୁର ଆଗମନକୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ।

ଖେଳ ଓ ମନୋରଞ୍ଜନରେ ମାତିଛନ୍ତି ଲୋକେ

ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନରୁ ଟିକେ ବିରତି ନେଇ ଲୋକେ ଖେଳ ଏବଂ ମନୋରଞ୍ଜନରେ ସମୟ ବିତାଉଛନ୍ତି। ମହିଳା ଓ ଝିଅମାନେ ପୁଚି ଖେଳ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବୟସ୍କ ଏବଂ ଯୁବକମାନେ ଏକାଠି ବସି ତାସ୍, ଲୁଡୁ ଏବଂ ବାଗୁଡ଼ି ଭଳି ଦେଶୀ ଖେଳର ମଜା ନେଉଛନ୍ତି। ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଏକାଠି ହେବାର, ଭଲପାଇବା ବାଣ୍ଟିବାର ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରିବାର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରୁଛି।

ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦ ବ୍ଲକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦେଉଳପଡା ତିତିପ ଠାରେ ମହାସମାରୋହରେ ଚାଲିଛି ଭାଇଚାରାର ପର୍ବ ତଥା ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଣାଯାତ୍ରା (ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଲିଯାତ୍ରା)। ୩୫ ମୌଜା ପରିଚାଳନା କମିଟି ପକ୍ଷରୁ ଆୟୋଜିତ ଏହି ମହୋତ୍ସବର ମଙ୍ଗଳବାର ଦିନ ଶୁଭାରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଆଜି ଏହାର ୫ମ ଦିବସ ପାଳିତ ହୋଇଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚମ ଦିବସରେ ଯାତ୍ରା ପଡ଼ିଆରେ ବିଭିନ୍ନ ମନୋମୁଗ୍ଧକର ସାଂସ୍କୃତିକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ବିଶେଷକରି ଅଞ୍ଚଳର ପାରମ୍ପରିକ ସମରକଳା ପାଇକ ଆଖଡା, ଲୋକନୃତ୍ୟ ଭାରତ ଲୀଳା ଏବଂ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ କଳାକାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷିତ ନୃତ୍ୟ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ବେଶ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥିଲା। ଏହି ଯାତ୍ରା ମହୋତ୍ସବକୁ ସରସ ସୁନ୍ଦର କରିବା ପାଇଁ ବ୍ଲକ, ଜିଲ୍ଲା ତଥା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଶାସନର ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସମେତ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି।

ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦ ବିକାଶ ପରିଷଦ ତରଫରୁ ଗତବର୍ଷ ଭଳି ଚଳିତ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ 'ଟଙ୍କ ତୋରାଣି' ବିତରଣ କରାଯାଉଛି। ପରିଷଦର ସଭାପତି ନବୀନ କୁମାର ଜେନା, ସମ୍ପାଦକ କାଳୁ ଚରଣ ପଲେଇ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ପରାମର୍ଶଦାତା ସିଏ ଦିବାକର ହରିଚନ୍ଦନଙ୍କ ସମେତ ବହୁ ସଦସ୍ୟ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସହଯୋଗ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଯାତ୍ରା ପଡ଼ିଆର ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଉପରେ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ କମଳେଶ୍ବର ଦେବ ଗୋଲଡେନ କ୍ଳବର ସଦସ୍ୟମାନେ କଡା ନଜର ରଖିଛନ୍ତି।

ଯାତ୍ରା ପଡ଼ିଆରେ ଶାନ୍ତି ଶୃଙ୍ଖଳା ବଜାୟ ରଖିବା ଲାଗି କୃଷ୍ଣପ୍ରସାଦ ଥାନା ଆଇଆଇସି ବିଚିତ୍ରାନନ୍ଦ ପ୍ରଧାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବ୍ୟାପକ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ବିଶୃଙ୍ଖଳା ରୋକିବା ପାଇଁ ପଡ଼ିଆର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସିସିଟିଭି କ୍ୟାମେରା ଲଗାଯାଇଛି। ୩୫ ମୌଜା ପରିଚାଳନା କମିଟିର ସଭାପତି ସୁରେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ମାଝୀ ଏବଂ ସମ୍ପାଦକ ଦିଲ୍ଲୀପ କୁମାର ଦାଶଙ୍କ ସମେତ ୧୪୭ ଜଣ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତତ୍ତ୍ଵାବଧାନରେ ଏହି ଐତିହାସିକ ଯାତ୍ରା ପରିଚାଳିତ ହେଉଛି। ଶାନ୍ତି ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାରୁ ପରିଚାଳନା କମିଟି ପକ୍ଷରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଇଆଇସିଙ୍କୁ ବେଶ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି।

ଓଡ଼ିଶାର କଳା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାରେ ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ଫାଲଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହା କେବଳ ରଙ୍ଗର ପର୍ବ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭକ୍ତି ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ସମାଗମ। ଏହି ଦିନକୁ ବସନ୍ତ ଋତୁର ସ୍ୱାଗତ ପର୍ବ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ତେବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହି ପର୍ବ ପାଳନ କରିବା ପଛରେ ଅନେକ ପୌରାଣିକ ଓ ଐତିହାସିକ କାରଣ ରହିଛି।

ପୌରାଣିକ ମହତ୍ତ୍ୱ

ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ, ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ମୁଖ୍ୟତଃ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧାରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରେମ ଏବଂ ଲୀଳା ସହ ଜଡ଼ିତ। ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ, ଏହି ଦିନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହ ଅବିର ଓ ରଙ୍ଗ ଖେଳି ବସନ୍ତ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଏହି ଦିନ ରାଧା-କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯୁଗଳ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ ବିମାନରେ ବସାଇ ଦୋଳ ଖେଳାଯାଏ। ଏହା ଭକ୍ତ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ।

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୀତି

ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଏକ ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହି ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭାଇ ବଳଭଦ୍ର ଓ ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସହ ରତ୍ନସିଂହାସନ ଉପରେ 'ରାଜରାଜେଶ୍ୱର ବେଶ' ବା ସୁନାବେଶରେ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କର ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷାଧିକ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଦିନ ପରଠାରୁ ଓଡ଼ିଆ ପଞ୍ଜିକାର ନୂତନ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଗଣନା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।

ଦୋଳ ମେଳଣ ଓ ସାମାଜିକ ଏକତା

ଓଡ଼ିଶାର ଗାଁ ଗହଳିରେ ଦୋଳ ଯାତ୍ରା ପ୍ରାୟ ୫ ରୁ ୭ ଦିନ ଧରି ଚାଲେ। ଠାକୁରମାନେ ବିମାନରେ ବସି ଗ୍ରାମ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି ଏବଂ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମର ଠାକୁରମାନେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ଯାହାକୁ 'ମେଳଣ' କୁହାଯାଏ। ଏହି ପରମ୍ପରା ସମାଜରେ ଭାଇଚାରା ଓ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କେବଳ ପୂଜା ନୁହେଁ, ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜନଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ।