ଇସ୍‌ଲାମାବାଦରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଶାନ୍ତି ଆଲୋଚନା ବିଫଳ ହେବା ପରେ, ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି। ଗତ କିଛି ସପ୍ତାହ ଧରି ବନ୍ଦ ରହିଥିବା ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥରୁ ଇରାନ ପକ୍ଷରୁ ବିଛାଯାଇଥିବା ବାରୁଦ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ (ମାଇନ୍) ଗୁଡ଼ିକୁ ସଫା କରିବାକୁ ଆମେରିକା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି। ଏହି ଅଭିଯାନ ପାଇଁ ଆମେରିକୀୟ ନୌସେନା ନିଜର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ମାଇନସ୍ୱିପର୍ (Minesweepers) ଏବଂ ପାଣି ଭିତରେ ଚାଲିପାରୁଥିବା ଡ୍ରୋନକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ମୁତୟନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି।

ମାଇନସ୍ୱିପର୍ କ'ଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି କାମ କରେ?

ମାଇନସ୍ୱିପର୍ ହେଉଛି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଧରଣର ନୌସେନା ଜାହାଜ କିମ୍ବା ଉପକରଣ, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ କାମ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ବାରୁଦ ସୁଡ଼ଙ୍ଗ ବା ମାଇନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରିବା ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିବା। ଆମେରିକୀୟ ସେନା ପାଖରେ ବିଭିନ୍ନ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଅଣ୍ଡରୱାଟର ଡ୍ରୋନ୍ (UUV) ରହିଛି, ଯେପରିକି ନାଇଫଫିସ୍ ଡ୍ରୋନ୍ (Knifefish UUV)। ଆମେରିକା ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ କମାଣ୍ଡ (CENTCOM) ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଡ୍ରୋନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦ୍ରର ଗଭୀରତାରେ ପୋତାଯାଇଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ମାଇନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଏବଂ ବର୍ଗୀକରଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ ଅଟନ୍ତି। ମାଇନସ୍ୱିପର୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ସୋନାର (Sonar) ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରି ମାଇନ୍‌ର ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ଠାବ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ବିନା କ୍ଷତିରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି।

ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀର ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ବିବାଦ

ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଏହା ଦେଇ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ତୈଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ ପରିବହନ ହୋଇଥାଏ। ୨୮ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୬ ରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରଠାରୁ ଇରାନ ଏହି ମାର୍ଗରେ ବ୍ୟାପକ ସାମୁଦ୍ରିକ ମାଇନ୍ ବିଛାଇ ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ସମସ୍ତ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ମାଇନ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ସଠିକ୍ ଅବସ୍ଥିତି ଇରାନ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ ବୋଲି ଆମେରିକା ଦାବି କରିଛି। ଫଳରେ ଏହି ମାର୍ଗଟି ବର୍ତ୍ତମାନ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ନୂଆ ସୁରକ୍ଷିତ ମାର୍ଗ

ସମୁଦ୍ର ପଥକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆମେରିକା ନୌସେନାର ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଡେଷ୍ଟ୍ରୋୟର ଜାହାଜ, USS ଫ୍ରାଙ୍କ ଇ. ପିଟରସନ ଏବଂ USS ମାଇକେଲ ମର୍ଫି ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଗତି କରିସାରିଛନ୍ତି। ଆମେରିକା ନୌସେନା କେବଳ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ମାଇନ୍‌ଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାଇବ ନାହିଁ, ବରଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ବିନା ଭୟରେ ଯାତାୟାତ କରିପାରିବେ ସେଥିପାଇଁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ମାଇନ୍-ମୁକ୍ତ ଟ୍ରାନ୍‌ଜିଟ୍ ଲେନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ପରିବହନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ଆଣିବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।

ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଉଦ୍ଧାର ଅଭିଯାନ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଇରାନ (Iran) ସୀମା ଭିତରେ ଖସିପଡିଥିବା ଆମେରିକୀୟ ବାୟୁସେନାର F-15E ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ଇଗଲ୍ (F-15E Strike Eagle) ଯୁଦ୍ଧବିମାନର ଜଣେ କ୍ରୁ ମେମ୍ବରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାରେ ଆମେରିକୀୟ ଗୁଇନ୍ଦା ସଂସ୍ଥା ସିଆଇଏ (CIA) ଏକ ଚତୁର ରଣନୀତି ଆପଣାଇଥିଲା। ଇରାନୀ ସେନାକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ସିଆଇଏ ଏକ 'ଚକମା' ବା ଦିଗହରା (Deception) ଅଭିଯାନ ଚଳାଇଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଆମେରିକୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇପାରିଥିଲା।

ଘଟଣାର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣା

ଏପ୍ରିଲ୍ ୩ (April 3) ତାରିଖରେ ଇରାନର ଏକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ମାଡ଼ରେ ଆମେରିକାର F-15E ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ବିମାନରେ ଥିବା ଦୁଇଜଣ ଅଧିକାରୀ ପାରାଚ୍ୟୁଟ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ତଳକୁ ଡେଇଁପଡିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ପାଇଲଟଙ୍କୁ ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ହିଁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧିକାରୀ, ଯିଏକି ଜଣେ କର୍ଣ୍ଣେଲ (Colonel) ଏବଂ ୱେପନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍ ଅଫିସର ଥିଲେ, ସେ ଇରାନର ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଫସି ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଧରିବା ପାଇଁ ଇରାନ ପକ୍ଷରୁ ବଡ଼ ଧରଣର ପୁରସ୍କାର ଘୋଷଣା କରାଯିବା ସହ ହଜାର ହଜାର ସୈନ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିଲେ।

CIA ର ଚକମା ଦେବାର ରଣନୀତି

ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ CIA ଏବଂ ଆମେରିକୀୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସେନା ଏକ ମିଳିତ ଅପରେସନ୍ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଇରାନ ସେନାକୁ ଦିଗହରା କରିବା ପାଇଁ CIA ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁଜବ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲା ଯେ, ଆମେରିକା ସେନା ଉକ୍ତ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଇତିମଧ୍ୟରେ ଖୋଜି ବାହାର କରିଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥଳପଥ ଦେଇ ଦେଶ ବାହାରକୁ ନିଆଯାଉଛି। ଏହି ମିଥ୍ୟା ସୂଚନା ଯୋଗୁଁ ଇରାନୀ ସେନା ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ CIA ନିଜର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ବ୍ୟବହାର କରି ପାହାଡ଼ର ଏକ ଖାଲୁଆ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚିଥିବା ଆମେରିକୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ଟ୍ରାକ୍ କରିବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲା।

୪୦ ମାଇଲ୍ ଦୂରରୁ କ୍ୟାମେରା ନଜର ଓ ସଫଳ ଉଦ୍ଧାର

ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ (Donald Trump) ଏହି ଅଭିଯାନ ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇ କହିଥିଲେ ଯେ, ଗୁଇନ୍ଦା ଅଧିକାରୀମାନେ ପ୍ରାୟ ୪୦ ମାଇଲ୍ (40 Miles) ଦୂରରୁ ଏକ କ୍ୟାମେରା ଜରିଆରେ ଗୋଟିଏ ସନ୍ଦିଗ୍ଧ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ନଜର ରଖିଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ୪୫ ମିନିଟ୍ ଧରି ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଛିଡ଼ା ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ତାହା ନିଖୋଜ ଅଧିକାରୀ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ତୁରନ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ୍ରମେ ଉଦ୍ଧାର ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପରେସନରେ ଆମେରିକୀୟ ଡେଲ୍ଟା ଫୋର୍ସ (Delta Force) ଏବଂ ନେଭି ସିଲ୍ ଟିମ୍-୬ (Navy SEAL Team 6) ସାମିଲ ଥିଲେ। ଏକାଧିକ ଡ୍ରୋନ୍, ହେଲିକପ୍ଟର ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧବିମାନର ସହାୟତାରେ ଉକ୍ତ ଅଧିକାରୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଲା। ଆମେରିକାର ସେନା ପାଇଁ ଏହା ଅନ୍ୟତମ ବଡ଼ ତଥା ସାହସିକ ଉଦ୍ଧାର ଅଭିଯାନ ଥିଲା ବୋଲି ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି。

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ସଂଘର୍ଷକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କେନ୍ଦ୍ର ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦେଶର ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟକୁ ସତର୍କ ରହିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଛି। ଫେବୃଆରୀ ୨୮ରେ ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ଏକ ପରାମର୍ଶପତ୍ରରେ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ କହିଛି ଯେ, ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସାମରିକ ଘଟଣାବଳୀର ପ୍ରଭାବ ଭାରତର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ପଡ଼ିପାରେ। ବିଶେଷକରି ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ସଦ୍ଭାବନା ବଜାୟ ରଖିବା ଏବଂ ଆଇନଶୃଙ୍ଖଳା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି।

ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସତର୍କ କରାଇଛି ଯେ, କିଛି ଧାର୍ମିକ ସମାବେଶ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ସଭାରେ ବିଦେଶୀ ଘଟଣାକୁ ନେଇ ଇରାନ ସମର୍ଥକ କট্টରପନ୍ଥୀ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାରକମାନେ ଉତ୍ତେଜକ ଭାଷଣ ଦେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଭାବନା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇପାରେ। ତେଣୁ ଏଭଳି ବ୍ୟକ୍ତି ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉପରେ ଗୁଇନ୍ଦା ନଜର ରଖିବା ସହ ସମୟୋଚିତ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ପୋଲିସ ଓ ପ୍ରଶାସନକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ସରକାର କେବଳ ଭୌଗୋଳିକ ରାଜନୀତି ନୁହେଁ, ବରଂ ଘରୋଇ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ବିଚାର କରୁଛନ୍ତି।

ଆମେରିକା ଓ ଇସ୍ରାଏଲର ମିଳିତ ଆକ୍ରମଣରେ ଇରାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା ଆୟାତୋଲ୍ଲା ଅଲି ଖାମନେଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଜାମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ବିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି କାଶ୍ମୀର ଉପତ୍ୟକାରେ ମୋବାଇଲ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସ୍ପିଡ୍ ହ୍ରାସ କରାଯାଇଛି। ଶ୍ରୀନଗରର ଲାଲ୍ ଚୌକ ସ୍ଥିତ ଘଣ୍ଟା ଘରକୁ ବ୍ୟାରିକେଡ୍ ଦ୍ୱାରା ସିଲ୍ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ବ୍ୟାପକ ସଂଖ୍ୟାରେ ପୋଲିସ ଓ CRPF ଯବାନଙ୍କୁ ମୁତୟନ କରାଯାଇଛି। ସରକାରୀ ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଲାଲ୍ ଚୌକ, ବଡଗାମ, ବାନ୍ଦିପୋରା, ଅନନ୍ତନାଗ ଏବଂ ପୁଲୱାମା ଭଳି ସ୍ଥାନରେ ବିକ୍ଷୋଭ ଦେଖାଦେଇଥିଲା।

ଖାମନେଇଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ସଂଘର୍ଷ ତୀବ୍ର ରୂପ ନେଇଛି। ଆମେରିକା ଓ ଇସ୍ରାଏଲ ପକ୍ଷରୁ ଇରାନର ବାଲିଷ୍ଟିକ୍ ମିସାଇଲ୍ ଘାଟି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଜାରି ରହିଥିବା ବେଳେ, ଇରାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଶୋଧମୂଳକ ଭାବେ ଗଲ୍ଫ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଆମେରିକୀୟ ଘାଟି ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ଯୋଗୁଁ ରିୟାଦ ଓ ଦୁବାଇ ଭଳି ସହର ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଏୟାରଲାଇନ୍ସ ସେମାନଙ୍କର ବିମାନ ସେବା ବାତିଲ କିମ୍ବା କାଟଛାଣ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।