ୱାଶିଂଟନ୍‌: ଇରାନ ସହିତ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ମୂଲ୍ୟ ୧୦୦ ଡଲାର ଉପରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ଟ୍ରମ୍ପ୍‌ ପ୍ରଶାସନ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ରୁଷରୁ ତେଲ କିଣିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛି।ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥ଄ତିରେ ଅନେକ ରୁଷୀୟ ତୈଳ ଟ୍ୟାଙ୍କର ସମୁଦ୍ରରେ ଫସି ରହିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଆମେରିକା ଭାରତ ଉପରେ ରୁଷରୁ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ କିଣିବା ପାଇଁ କଟକଣାକୁ କୋହଳ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲା। ତଥାପି, ଭାରତୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତ କୌଣସି ଦେଶର ତେଲ କିଣିବା ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ନୁହେଁ। ଇରାନ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛି ଯେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ମୂଲ୍ୟ ୨୦୦ ଡଲାର ପହଞ୍ଚିପାରେ।

ଆମେରିକୀୟ ଟ୍ରେଜେରୀ ବିଭାଗ ଗୁରୁବାର ଏକ ଲାଇସେନ୍ସ ଜାରି କରିଛି। ଏହା ଅଧୀନରେ, ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୨ ପୂର୍ବରୁ ଜାହାଜରେ ଲୋଡ୍ ହୋଇଥିବା ରୁଷୀୟ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଏବଂ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ବିତରଣ ଏବଂ ବିକ୍ରି କରାଯାଇପାରିବ। ଏହି ଛାଡ କେବଳ ଏପ୍ରିଲ ୧୧  ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୈଧ। ଆମେରିକୀୟ ଟ୍ରେଜେରୀ ସଚିବ ସ୍କଟ୍ ବେସାଣ୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ମୂଲ୍ୟକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ଯୋଗାଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। ଆମେରିକୀୟ ଅର୍ଥ ସଚିବ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଏକ୍ସରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପ୍‌ ବିଶ୍ୱ ଶକ୍ତି ବଜାରରେ ସ୍ଥିରତା ଆଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ଏକ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ରୁଷକୁ କୌଣସି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ପ୍ରଦାନ କରିବନାହିଁ। ବେସାଣ୍ଟଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ରୁଷର ରାଜସ୍ୱର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ତୈଳ ନିଷ୍କାସନ ସମୟରେ ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିବା ଟିକସରୁ ଆସିଥାଏ, ଯେତେବେଳେ କି ଏହି ଛାଡ଼ କେବଳ ପରିବହନରେ ଥିବା ତେଲ ପାଇଁ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ। 

କାହିଁକି ମନ ବଦଳାଇଲା ଆମେରିକା
ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତୈଳ ପଥ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦେଇ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୦% ତେଲ ଏହି ପଥ ଦେଇ ଗତି କରେ। ଭାରତ ଭଳି ଦେଶ ଏହି ପଥ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କର ତେଲ ଆବଶ୍ୟକତାର ପ୍ରାୟ ଅଧା ତେଲ ଆମଦାନୀ କରିଥାଏ। ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସମୟରେ ବ୍ରେଣ୍ଟ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ମୂଲ୍ୟ ବ୍ୟାରେଲ ପିଚା ୧୨୦ ଡଲାର ପାଖାପାଖି ପହଞ୍ଚିଛି। ଇରାନ ଚେତାବନୀ ଦେଇଛି ଯେ ମୂଲ୍ୟ ୨୦୦ ଡଲାର ପହଞ୍ଚିପାରେ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ବଜାରରେ ରୁଷୀୟ ତୈଳର ଆଗମନ ଯୋଗାଣ ବୃଦ୍ଧି କରିବ, ଯାହା ଫଳରେ ମୂଲ୍ୟ ହ୍ରାସ ପାଇବ। ଯେତେବେଳେ ରୁଷ ଫେବୃଆରୀ ୨୦୨୨ରେ ୟୁକ୍ରେନ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା, ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଥିଲେ ଯେ ରୁଷ ତୈଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ ବିକ୍ରି କରି ଯୁଦ୍ଧକୁ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଉଛି। ଏହି ପାଣ୍ଠିକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ଏବଂ ୟୁରୋପ ରୁଷଠାରୁ ତୈଳ କ୍ରୟ ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ।

ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ସହିତ ଇରାନର ଯୁଦ୍ଧ (US-Iran War) ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ଏହି ସଂଘର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ବା କ୍ରୁଡ୍ ଅଏଲ୍ (Crude Oil) ଉପରେ ପଡୁଥିବା ଦେଖାଯାଉଛି। ଯୁଦ୍ଧ କାରଣରୁ ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Hormuz Strait) ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିବାରୁ ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଦେଶରେ ତୈଳ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଭାରତ ଉପରେ କ’ଣ ରହିବ ପ୍ରଭାବ?

ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ୱସ୍ତିକର ଖବର ରହିଛି। ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭାରତ ଉପରେ କୌଣସି ତତକ୍ଷଣାତ୍ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଯାଉ ନାହିଁ। ଯଦିଓ ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ରୁହେ, ତଥାପି ଭାରତ ନିଜର ଘରୋଇ ଚାହିଦା ପୂରଣ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବ। ଏଥିପାଇଁ ସରକାର ଏକ ‘ପ୍ଲାନ୍-ବି’ (Plan-B) ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖିଛନ୍ତି।

ସରକାରଙ୍କ ‘ପ୍ଲାନ୍-ବି’ କ’ଣ?

ମୋଦୀ ସରକାର ବିଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ପାଇଁ କେବଳ ଗୋଟିଏ କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକର ବିବିଧିକରଣ (Diversification) କରିଛନ୍ତି। ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଆଜି ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଛି। ଋଷିଆ, ଆମେରିକା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରୁ ତୈଳ ଆମଦାନୀ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ସଙ୍କଟ ଭାରତକୁ ବିଶେଷ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।

ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପରିମାଣର ରିଜର୍ଭ ଷ୍ଟକ୍

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତ ପାଖରେ ଯେକୌଣସି ସ୍ୱଳ୍ପମିଆଦି ବାଧାବିଘ୍ନର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବଫର୍ ଷ୍ଟକ୍ ମହଜୁଦ୍ ଅଛି।

- ଏଲପିଜି (LPG) ଓ ଏଲଏନଜି (LNG): ପ୍ରାୟ ୧୫ ଦିନର ଚାହିଦା ପୂରଣ ପାଇଁ ଷ୍ଟକ୍ ରହିଛି।

- ଅଶୋଧିତ ତୈଳ (Crude Oil): ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୪୫ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବା ଭଳି ରିଜର୍ଭ ଭାରତ ପାଖରେ ରହିଛି।

ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତୈଳ ପରିବହନ ମାର୍ଗ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହା ବନ୍ଦ ହେଲେ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ଦରଦାମ୍ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭାରତର ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏହି ସଙ୍କଟକୁ ମୁକାବିଲା କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ।

ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମକୁ ନେଇ ଜାରି ରହିଥିବା ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଇରାନ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଇରାନ ସାମରିକ ଅଭ୍ୟାସ ବା ‘ଲାଇଭ୍ ଫାୟାର ଡ୍ରିଲ୍’ ପାଇଁ ରଣନୀତିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋରମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) କୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଛି। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ତୈଳ ସଙ୍କଟ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦେଇଛି।

ହୋରମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀରେ ଇରାନର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ

ମଙ୍ଗଳବାର ଦିନ ଇରାନର ରିଭୋଲ୍ୟୁସନାରୀ ଗାର୍ଡ ଏହି ସାମରିକ ଅଭ୍ୟାସ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଇରାନ ଗଣମାଧ୍ୟମର ରିପୋର୍ଟ ମୁତାବକ, ସୁରକ୍ଷା କାରଣରୁ ଏହି ଜଳପଥକୁ କିଛି ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ବନ୍ଦ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଇରାନ ସେନା ହୋରମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଆଡକୁ ଲାଇଭ୍ ମିସାଇଲ୍ ମାଡ଼ କରି ନିଜର ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଆମେରିକା ସହ ବଢୁଥିବା ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଇରାନର ଏକ ଚେତାବନୀମୂଳକ ପଦକ୍ଷେପ।

ଆମେରିକାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ସାମରିକ ପ୍ରସ୍ତୁତି

ଇରାନର ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ପରେ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟ ନିଜର ସାମରିକ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଜୋରଦାର କରିଛି। ଆମେରିକା ନିଜର ବିଶାଳ ବିମାନବାହୀ ଯୁଦ୍ଧପୋତ USS Gerald R. Ford କୁ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟକୁ ପଠାଇଛି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ମୁତୟନ ଥିବା USS Abraham Lincoln ସହ ଯୋଗଦେବ। ଦୁଇ ଦେଶର ସେନା ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି।

୨୦% ତୈଳ ରପ୍ତାନି ଉପରେ ବିପଦ

ହୋରମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ବିଶ୍ୱର ମୋଟ ତୈଳ ରପ୍ତାନିର ପ୍ରାୟ ୨୦ ଭାଗ ଏହି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳପଥ ଦେଇ ଯାଇଥାଏ। ଯଦି ଏହି ରାସ୍ତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ରହେ, ତେବେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଦର ଆକାଶଛୁାଁ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

ଜେନେଭାରେ ଚାଲିଛି ଆଲୋଚନା

ଏପଟେ ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ଜେନେଭାରେ ଆମେରିକା ଓ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ପରମାଣୁ ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ପରୋକ୍ଷ ଆଲୋଚନା ଜାରି ରହିଛି। ତେବେ ଇରାନର ସୁପ୍ରିମ ଲିଡର ଆୟାତୋଲ୍ଲା ଅଲି ଖାମେନେଇ ଆମେରିକାକୁ କଡ଼ା ଚେତାବନୀ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଆକ୍ରମଣର ପରିଣାମ ଭୟାବହ ହେବ।