ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ତୈଳ ଯୋଗାଣରେ ବାଧା ଏବଂ ମୂଲ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି। ରୁଷିଆରୁ ସମୁଦ୍ର ପଥରେ ଆସୁଥିବା ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଉପରେ ଥିବା କଟକଣା କୋହଳ ଅବଧିକୁ ଆମେରିକା ଆଉ ୩୦ ଦିନ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ନୂତନ ଘୋଷଣା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ରିହାତିର ଅବଧି ଜୁନ ୧୭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳବତ୍ତର ରହିବ। ଆମେରିକା-ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଅଶାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ବଜାର ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଛି।

ଆମେରିକାର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

ଆମେରିକାର ଟ୍ରେଜେରୀ ସେକ୍ରେଟାରୀ (ଅର୍ଥ ମନ୍ତ୍ରୀ) ସ୍କଟ୍ ବେସେଣ୍ଟ୍ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମ 'ଏକ୍ସ'ରେ ସୂଚନା ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ରିହାତି କେବଳ ସେହି ତୈଳ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହେବ ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୁଦ୍ରରେ ଜାହାଜରେ ରହିଛି। ସେ କହିଛନ୍ତି, "ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ସାଧାରଣ ଲାଇସେନ୍ସ ବିଶ୍ୱର ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ବଜାରକୁ ସ୍ଥିର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଏହା ସହିତ ଶକ୍ତି ସଙ୍କଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପାଖରେ ତୈଳ ପହଞ୍ଚିବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେବ।" ଏହାଦ୍ୱାରା ଶସ୍ତା ତୈଳ ମହଜୁଦ କରିବାର ଚୀନର କ୍ଷମତାକୁ ମଧ୍ୟ ହ୍ରାସ କରାଯାଇପାରିବ ବୋଲି ସେ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଭାରତ ପାଇଁ ଏହାର ଅର୍ଥ କ'ଣ?

ଭାରତ ଭଳି ବୃହତ୍ ତୈଳ ଆମଦାନୀକାରୀ ଦେଶ ପାଇଁ ଆମେରିକାର ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ବେଶ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ:

ଯୋଗାଣରେ ନାହିଁ ବାଧା: ରିହାତି ଅବଧି ବୃଦ୍ଧି ହେବା ଫଳରେ ରୁଷିଆରୁ ବାହାରି ସାରିଥିବା ଏବଂ ବାଟରେ ଥିବା ତୈଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟରେ ବିନା କୌଣସି ଆଇନଗତ ସମସ୍ୟାରେ ଭାରତରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଦେଶରେ ତୈଳ ଅଭାବର ଆଶଙ୍କା ଦୂର ହୋଇଛି।

ରିହାତି ମୂଲ୍ୟରେ ତୈଳ ମିଳିବ: ରୁଷିଆ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତ ପାଇଁ ରିହାତି ମୂଲ୍ୟରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସ ପାଲଟିଛି। ନୂତନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଫଳରେ ଭାରତୀୟ ରିଫାଇନାରୀ ଗୁଡ଼ିକ କମ୍ ଆଇନଗତ ବିପଦ ସହିତ ବର୍ତ୍ତମାନର ବାଣିଜ୍ୟ ପ୍ରବାହକୁ ବଜାୟ ରଖିପାରିବେ।

ଅସ୍ଥିର ବାତାବରଣ: ବାରମ୍ବାର କେବଳ ୩୦ ଦିନ ପାଇଁ ଅବଧି ବୃଦ୍ଧି କରାଯାଉଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସମାଧାନ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଚୁକ୍ତି କରିବା ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ହେଉଛି।

ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା: ଅବଶ୍ୟ, ଭାରତୀୟ ଅଧିକାରୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆମେରିକାର କଟକଣା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତ ନିଜର ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟିକ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ରୁଷିଆରୁ ତୈଳ କ୍ରୟ ଜାରି ରଖିବ।

ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆରେ ଚାଲିଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ଏବଂ ଇରାନ ଦ୍ୱାରା ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ବନ୍ଦ ହେବା କାରଣରୁ ବିଶ୍ୱରେ ତୈଳ ଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆମେରିକାର ଏହି ରିହାତି ଭାରତକୁ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

ଇରାନର ତୈଳ ବଜାର ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଗୁରୁତର ସଙ୍କଟ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି। ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଆମେରିକା ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲଗାଯାଇଥିବା କଠୋର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ କାରଣରୁ ଇରାନର ତୈଳ ରପ୍ତାନି ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛି। ଏହା ସହିତ ହୋରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz)ରେ ନାକାବନ୍ଦୀ ଇରାନ ପାଇଁ ସମସ୍ୟାକୁ ଆହୁରି ବଢ଼ାଇ ଦେଇଛି। ବିଦେଶକୁ ତୈଳ ରପ୍ତାନି ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ଫଳରେ ଦେଶ ଭିତରେ ତୈଳ ଗଚ୍ଛିତ ରଖିବାରେ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ଦେଖାଦେଇଛି।

ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପରେ ସରିଲାଣି ଷ୍ଟୋରେଜ୍ କ୍ଷମତା

ଇରାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ତୈଳ ରପ୍ତାନି ଟର୍ମିନାଲ୍ ଖାର୍ଗ ଦ୍ୱୀପ (Kharg Island)ରେ ଏବେ ତୈଳ ରଖିବାକୁ ଜାଗା ନାହିଁ। ମିଳିଥିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଦ୍ୱୀପର ତୈଳ ଗଚ୍ଛିତ ରଖିବା କ୍ଷମତା ପ୍ରାୟତଃ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇସାରିଲାଣି। ତୈଳ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ ସରିଯିବା କାରଣରୁ ଏବେ ଇରାନ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଯଦି ଶୀଘ୍ର ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ନହୁଏ, ତେବେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଇରାନକୁ ନିଜର ତୈଳ ଉତ୍ପାଦନ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ଏବଂ ତୈଳ କୂଅଗୁଡ଼ିକୁ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।

ବିକଳ୍ପ ସାଜିଲା ୩୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା 'ନାଶା' ଟ୍ୟାଙ୍କର୍

ତୈଳ ଗଚ୍ଛିତ ରଖିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ଅଭାବରୁ ଇରାନ ଏବେ ବିକଳ୍ପ ପନ୍ଥା ଆପଣାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ଖବର ଅନୁଯାୟୀ, ଇରାନ ନିଜର ଏକ ୩୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ତୈଳ ଟ୍ୟାଙ୍କର୍କୁ ପୁଣିଥରେ ସକ୍ରିୟ କରିଛି, ଯାହାର ନାମ ହେଉଛି 'ନାଶା' (Nasha)। ଏହି ବିଶାଳ ଟ୍ୟାଙ୍କରକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଫ୍ଲୋଟିଂ ଷ୍ଟୋରେଜ୍ (ଭାସମାନ ଷ୍ଟୋରେଜ୍) ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। ତେବେ ଏହା କେବଳ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନ ହୋଇଥିବାରୁ, ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଇରାନର ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ଏହାର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଲାଗିରହିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଆମେରିକା କଟକଣାରେ କୋହଳ ପରେ ଭାରତୀୟ ତୈଳ ବିଶୋଧନାଗାର କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ୱସ୍ତି ମିଳିଛି। ଦେଶର ଅଗ୍ରଣୀ କମ୍ପାନୀ ରିଲାଏନ୍ସ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍ (Reliance Industries) ଇରାନଠାରୁ ବଡ଼ ଧରଣର ଅଶୋଧିତ ତୈଳ କ୍ରୟ କରିଛି। ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, କମ୍ପାନୀ ପକ୍ଷରୁ ଇରାନରୁ ୫୦ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲ୍ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ କିଣାଯାଇଛି।

ଆମେରିକା କଟକଣା କୋହଳର ପ୍ରଭାବ

ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି କଡ଼ା ଆମେରିକୀୟ କଟକଣା କାରଣରୁ ଭାରତୀୟ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଇରାନରୁ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲେ। ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଭୌଗୋଳିକ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଏବଂ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ସଂଘର୍ଷ କାରଣରୁ ଆମେରିକା ନିଜର ନିୟମକୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ କୋହଳ କରିଛି। ଏହାର ଫାଇଦା ଉଠାଇ ରିଲାଏନ୍ସ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍ ପୁଣିଥରେ ଇରାନରୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଆରମ୍ଭ କରିଛି।

ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ଓ ବଜାର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ତୈଳ ଦର ଅସ୍ଥିର ରହିଥିବା ବେଳେ ଇରାନରୁ ରିହାତି ମୂଲ୍ୟରେ ମିଳୁଥିବା ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଭାରତ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଭଦାୟକ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହେବ। ଏହି ୫୦ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲ୍ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଦ୍ୱାରା ଦେଶର ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ହେବା ସହ ଆମଦାନୀ ଖର୍ଚ୍ଚ ହ୍ରାସ ପାଇବ। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଘରୋଇ ବଜାରରେ ଇନ୍ଧନ ଦରକୁ ସ୍ଥିର ରଖିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ଏବଂ ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବ।

ଭାରତ ରୁଷିଆରୁ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ହ୍ରାସ କରିବା ପରେ ଚୀନ୍ ଏହାର ଭରପୂର ଫାଇଦା ଉଠାଇଛି। ୨୦୨୬ ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଚୀନ୍‌ର ରୁଷିଆ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଏକ ନୂତନ ରେକର୍ଡ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଚୀନ୍ ଏହି ମାସରେ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୨ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲରୁ ଅଧିକ ତୈଳ ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଯାହାକି ଏକ ଐତିହାସିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା ଅଟେ।

ଭାରତର ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ଆମେରିକାର ଚାପ

ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡିକର କଟକଣା ଏବଂ ଆମେରିକା ସହ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ରୁଷିଆରୁ ତୈଳ କ୍ରୟ କମାଇ ଦେଇଛି। ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଫେବୃଆରୀରେ ଭାରତର ରୁଷିଆ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୧.୧୫୯ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲକୁ ଖସି ଆସିବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି। ଭାରତ ପଛକୁ ହଟିବା ଫଳରେ ରୁଷିଆର ଶସ୍ତା ତୈଳ ବଜାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଚୀନ୍‌ର ରିଫାଇନେରୀଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ କ୍ରୟ କରୁଛନ୍ତି।

ଶସ୍ତା ତୈଳ କିଣୁଛି ଚୀନ୍

ଚୀନ୍‌ର ସ୍ୱାଧୀନ ରିଫାଇନେରୀ ବା 'ଟିପଟ୍ସ' (Teapots) ଏହି ସୁଯୋଗର ସଦୁପଯୋଗ କରି ରୁଷିଆରୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ରିହାତି ମୂଲ୍ୟର ତୈଳ କିଣୁଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ରୁଷିଆର ତୈଳ ବ୍ରେଣ୍ଟ ମୂଲ୍ୟ ତୁଳନାରେ ବ୍ୟାରେଲ ପିଛା ୯ରୁ ୧୧ ଡଲାର ଶସ୍ତାରେ ମିଳୁଛି। ଏହି କାରଣରୁ ଚୀନ୍ ନିଜର ଆମଦାନୀ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି ଏବଂ ରୁଷିଆ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ ଗ୍ରାହକ ପାଲଟିଛି।

ଆମେରିକାର ଅସହାୟତା

ୟୁରେସିଆ ଗ୍ରୁପ୍‌ର ସଭାପତି ଇୟାନ୍ ବ୍ରେମର୍ (Ian Bremmer) ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମତ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଚୀନ୍‌ର ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆମେରିକା ଚୀନ୍ ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ କି ଭାରତ ଉପରେ ରୁଷିଆଠାରୁ ତୈଳ ନ କିଣିବାକୁ ଚାପ ପକାଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଚୀନ୍ ବିରୋଧରେ କୌଣସି ଦୃଢ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନିଆଯାଉ ନାହିଁ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।