ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ଏବେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ନେବାରେ ଲାଗିଛି। ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଏକ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସମ୍ବୋଧନର ତୁରନ୍ତ ପରେ ଇରାନ ପକ୍ଷରୁ ଇସ୍ରାଏଲ ଉପରେ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ମାଡ଼ କରାଯାଇଛି। ଆମେରିକା ଯୁଦ୍ଧରେ ନିଜ ବିଜୟ ଏବଂ ଏହା ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା ନେଇ ଦାବି କରୁଥିବା ବେଳେ, ଇରାନର ଏହି କ୍ରମାଗତ ଆକ୍ରମଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କରୁଛି ଯେ ଏହି ବିବାଦ ଶୀଘ୍ର ଥମିବାର କୌଣସି ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ। ଏହି ଘଟଣା ଯୋଗୁଁ ସମଗ୍ର ଗଲ୍ଫ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ତେଜନା ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଛି।

ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଚେତାବନୀ ଓ ଆମେରିକାର ଦାବି

ନିଜର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସମ୍ବୋଧନରେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଦାବି କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମିଳିତ ଭାବେ ଇରାନର ସାମରିକ ଶକ୍ତି, ବିଶେଷ କରି ସେମାନଙ୍କର ନୌସେନା ଏବଂ ବାୟୁସେନାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଏବେ ନିଜର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ତେବେ ଇରାନକୁ କଡ଼ା ଚେତାବନୀ ଦେଇ ଟ୍ରମ୍ପ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଆଗାମୀ ୨ ରୁ ୩ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଇରାନ ଉପରେ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣ ହେବ ଯେ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗକୁ ଫେରିଯିବେ। ଆମେରିକାର ସମସ୍ତ ସାମରିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ପୂରଣ ହେବ ବୋଲି ସେ ଦୃଢ଼ୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

ଇରାନର କଡ଼ା ଜବାବ ଓ ଇସ୍ରାଏଲର ପ୍ରତିରକ୍ଷା

ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଭାଷଣ ଶେଷ ହେବା କ୍ଷଣି ଇରାନ ଏହାର କଡ଼ା ଜବାବ ଦେଇଥିଲା। ଇସ୍ରାଏଲୀ ସେନା ଅନୁଯାୟୀ, ଇରାନ ପକ୍ଷରୁ କେତେକ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଉତକ୍ଷେପଣ କରାଯାଇଥିବା ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ବିପଦର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଇସ୍ରାଏଲ ନିଜର ଆଧୁନିକ ଏୟାର ଡିଫେନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ସକ୍ରିୟ କରିଦେଇଥିଲା ଏବଂ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ନଷ୍ଟ କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଏହା ସହିତ ଉତ୍ତର ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଇସ୍ରାଏଲର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସାଇରନ୍ ବାଜିବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯାହା ପରିସ୍ଥିତିର ଗମ୍ଭୀରତାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା।

ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଏହି ଉତ୍ତେଜନା ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ପାଲଟିଛି। ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ସମ୍ପର୍କରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଏହା ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଖୋଲିଯିବ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ତୈଳ ଯୋଗାଣର ସୁରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ତେବେ ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ ମଧ୍ୟରେ ବଢୁଥିବା ଏହି ଆକ୍ରମଣ ଓ ପ୍ରତ୍ୟାକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ବ୍ୟାରେଲ ପିଛା ୧୦୫ ଡଲାର ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ମହଙ୍ଗା ମାଡ଼ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଏବଂ ସାମରିକ ରଣନୀତିରେ 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' (Boots on the ground) ଏକ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ଶବ୍ଦ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦେଶ ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ନିଜର ସେନା ମୁତୟନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଖବରକାଗଜ ଏବଂ ଟେଲିଭିଜନରେ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ'ଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାର ଭୂମିକା କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାହା ଜାଣିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।

'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଅର୍ଥ କ'ଣ?

ସାଧାରଣ ଅର୍ଥରେ, 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ବା ବିବାଦୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥଳସେନା ବା ପଦାତିକ ବାହିନୀର ଶାରୀରିକ ଉପସ୍ଥିତି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦେଶ ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ସେମାନେ "ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ" ମୁତୟନ କରିବେ ନାହିଁ, ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେମାନେ କେବଳ ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ, ଡ୍ରୋନ୍ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍, କିମ୍ବା ସାଇବର ଯୁଦ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ଲଢ଼େଇ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବରେ ନିଜର ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପଠାଇବେ ନାହିଁ। ଆମେରିକାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଭାଗ ପେଣ୍ଟାଗନ୍ (Pentagon) ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସକ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମିଲ ଥିବା ସୈନିକ।

ଇତିହାସ ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି

ଏହି ଶବ୍ଦର ଇତିହାସ ସୈନିକମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା 'କମ୍ବାଟ୍ ବୁଟ୍' (Combat Boot) ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆମେରିକୀୟ ସୈନିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର 'ଟ୍ରେଞ୍ଚ୍ ବୁଟ୍' (Trench Boot) ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାକୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତ କରାଯାଇ ଏମ୍୧୯୪୩ କମ୍ବାଟ୍ ବୁଟ୍ (M1943 Combat Boot) ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା। ସମୟକ୍ରମେ "ବୁଟ୍ସ" ଶବ୍ଦଟି କେବଳ ଯୋତା ନୁହେଁ, ବରଂ ସେନାବାହିନୀର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଗଲା। ଏକ ସାମରିକ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ୧୯୯୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା, ବିଶେଷକରି ଗଲ୍ଫ୍ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ।

ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାର ଭୂମିକା

ଆଜିକାଲିର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ଡ୍ରୋନ୍ (Drones), କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏୟାର୍ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଦେଶ ବିନା ସ୍ଥଳସେନାରେ ଶତ୍ରୁକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାର ରଣନୀତି ଆପଣାଉଛନ୍ତି। ତଥାପି, କେବଳ ଆକାଶମାର୍ଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କରି କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜିତିହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି।

ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରୁପ୍ସ (Ground Troops) ବା ସ୍ଥଳସେନାର ଉପସ୍ଥିତି ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ ଶତ୍ରୁର ଯଥେଷ୍ଟ କ୍ଷତି କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥଳସେନାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ। ଏହାବ୍ୟତୀତ, ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଥିବା ସୈନିକମାନେ ସିଧାସଳଖ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ସଠିକ୍ ଗୁଇନ୍ଦା ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିପାରନ୍ତି। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଆଫଗାନିସ୍ତାନ, ଇରାକ୍ ଏବଂ ସିରିଆରେ ଆଇଏସ୍ଆଇଏସ୍ (ISIS) ଭଳି ଆତଙ୍କବାଦୀ ସଙ୍ଗଠନ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ସ୍ପେଶାଲ ଫୋର୍ସ ଏବଂ କମାଣ୍ଡୋମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଉପସ୍ଥିତି ବାସ୍ତବରେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

ଆମେରିକା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ରାଜନେତାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ "ନୋ ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ" (No boots on the ground) ନୀତିର ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ମିଳେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ସୈନିକମାନେ ବିପଦରେ ନାହାନ୍ତି। ତେବେ ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଗୋପନୀୟ ଭାବରେ ନିଜର ସ୍ପେଶାଲ ଅପରେସନ୍ ଫୋର୍ସ (Special Operations Forces) ବା ସାମରିକ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନଙ୍କୁ ମୁତୟନ କରିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜର ସୁବିଧା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବାରୁ, ଏହାର ଅର୍ଥ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧର ରୂପରେଖ ଯେତେ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଯେତେ ବିକଶିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତିମ ବିଜୟ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଆବଶ୍ୟକତା ସର୍ବଦା ରହିବ।

ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ପୁଣି ଥରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶଙ୍କା ଘନୀଭୂତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଇରାନ ସହ ବଢୁଥିବା ତିକ୍ତତା ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା ନିଜର ସାମରିକ ଶକ୍ତିକୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଗତ ୨୪ ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟକୁ ୫୦ରୁ ଅଧିକ ଲଢୁଆ ବିମାନ ପଠାଇଛି। ଏହି ବିମାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ F-22 Raptors, F-35 Lightning II ଏବଂ F-16 Fighting Falcons ସାମିଲ ରହିଛି। ଜେନିଭାରେ ଇରାନ ସହ ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ନେଇ ପରୋକ୍ଷ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ ଆମେରିକାର ଏହି ପଦକ୍ଷେପକୁ ଏକ ବଡ଼ ଚେତାବନୀ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଏୟାରକ୍ରାଫ୍ଟ କ୍ୟାରିୟର ମୁତୟନ

କେବଳ ଲଢୁଆ ବିମାନ ନୁହେଁ, ସମୁଦ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକା ନିଜର ଦବଦବା ବଢାଇବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏୟାରକ୍ରାଫ୍ଟ କ୍ୟାରିୟର USS Gerald R. Ford ବର୍ତ୍ତମାନ କାରିବିୟାନରୁ ବାହାରି ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ USS Abraham Lincoln ମୁତୟନ ରହିଛି। ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ୟାରିୟର ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ଏକାଠି ହେବା ଇରାନ ଉପରେ ଚାପ ପକାଇବା ପାଇଁ ଆମେରିକାର 'ମ୍ୟାକ୍ସିମମ୍ ପ୍ରେସର' ରଣନୀତିର ଏକ ଅଂଶ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।

ଇରାନ ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟିର ରଣନୀତି

ଆମେରିକାର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସୂଚନା ମୁତାବକ, ଏହି ସାମରିକ ସଜ୍ଜା ଇରାନର ପରମାଣୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ଅସ୍ଥିରତାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଫ୍ଲାଇଟ୍ ଟ୍ରାକିଂ ଡାଟା ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକାର ବିଭିନ୍ନ ବେସ୍‌ରୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ବିମାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଅଭିମୁଖେ ଉଡ଼ାଣ ଭରିଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ କିଛି ଏରିଆଲ୍ ରିଫୁଏଲିଂ ଟ୍ୟାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଛି, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅପରେସନ୍ ଚଳାଇବାର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି। ଆମେରିକା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ ଯଦି କୂଟନୈତିକ ଆଲୋଚନା ବିଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ସେମାନେ ଯେକୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି।