ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଆମେରିକା-ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ (US-Iran War) ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅଶାନ୍ତିର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ଭାରତୀୟ ସେୟାର ବଜାର ଉପରେ ପଡ଼ିଛି। ସୋମବାର, ଏପ୍ରିଲ୍ ୬, ୨୦୨୬ ରେ, ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ କମ୍ପାନୀ ତଥା ମୁକେଶ ଅମ୍ବାନୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ରିଲାଏନ୍ସ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍ (Reliance Industries) ର ସେୟାର ମୂଲ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ହ୍ରାସ ଘଟିଛି। ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ସେୟାର ବଜାରରେ ବଡ଼ ଧରଣର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି।

ସେୟାର ବଜାର ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରଭାବ

ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ବଢ଼ୁଥିବା ଉତ୍ତେଜନା କାରଣରୁ ହରମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଦେଇ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ବା କ୍ରୁଡ୍ ଅଏଲ୍ ଯୋଗାଣରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହି କାରଣରୁ ବିନିଯୋଗକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟର ବାତାବରଣ ଖେଳିଯାଇଛି। ସୋମବାର ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ୍ (BSE) ରେ ରିଲାଏନ୍ସ ସେୟାର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୪.୧୩% ଖସିଯାଇ ଗୋଟିଏ ସେୟାରର ମୂଲ୍ୟ ୧,୨୯୫ ଟଙ୍କାରେ ପହଞ୍ଚିଯାଇଛି। ଏହା ବେଞ୍ଚମାର୍କ ନିଫ୍ଟି ୫୦ (Nifty 50) ସୂଚକାଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷତି ସହିଥିବା ସେୟାର ପାଲଟିଛି, ଯାହା ଫଳରେ ସାମଗ୍ରିକ ବଜାର ୦.୭% ତଳକୁ ଖସି ଆସିଛି।

ମାର୍କେଟ କ୍ୟାପ୍‌ରେ ବ୍ୟାପକ ହ୍ରାସ

ସେୟାର ବଜାରରେ ଏହି ହ୍ରାସ ଯୋଗୁଁ କମ୍ପାନୀର ବଜାର ପୁଞ୍ଜିକରଣ ବା ମାର୍କେଟ୍ କ୍ୟାପ୍ (Market Cap) ଉପରେ ଗୁରୁତର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଛି। ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ୍ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ରିଲାଏନ୍ସ ଇଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିଜ୍ ର ମାର୍କେଟ୍ କ୍ୟାପ୍ ୧୮ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ତଳକୁ ଖସି ଆସି ପ୍ରାୟ ୧୭.୬୫ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ସୀମିତ ରହିଛି। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ନିଫ୍ଟି ୫୦ ରେ ଏଚ୍‌ଡିଏଫ୍‌ସି ବ୍ୟାଙ୍କ (HDFC Bank) ପରେ ୮.୮୭% ସହ ରିଲାଏନ୍ସ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ବାଧିକ ୱେଟେଜ୍ (Weightage) ରଖିଛି। ତେଣୁ ଏହି ଗୋଟିଏ ସେୟାରର ପତନ ସମଗ୍ର ବଜାରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି।

ରିଫାଇନିଂ ମାର୍ଜିନ୍ ଉପରେ ଚାପ

ଆମେରିକା-ଇରାନ ବିବାଦ ସାଙ୍ଗକୁ ସରକାରଙ୍କ ନୂତନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ କମ୍ପାନୀ ପାଇଁ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ପାଲଟିଛି। ସରକାର ନିକଟରେ ଡିଜେଲ୍ ଏବଂ ଆଭିଏସନ୍ ଟର୍ବାଇନ୍ ଫୁଏଲ୍ (ATF) ଉପରେ ପୁନର୍ବାର ରପ୍ତାନି ଶୁଳ୍କ (Export Duty) ଲାଗୁ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ନୂତନ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଡିଜେଲ୍ ଲିଟର ପିଛା ୨୧.୫୦ ଟଙ୍କା ଏବଂ ଏଟିଏଫ୍ ଉପରେ ୨୯.୫୦ ଟଙ୍କା ଶୁଳ୍କ ଆଦାୟ ହେବ। ଏହି କାରଣରୁ କମ୍ପାନୀର ରିଫାଇନିଂ ମାର୍ଜିନ୍ ପ୍ରଭାବିତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି, ଯାହା ସେୟାର ହ୍ରାସର ଅନ୍ୟ ଏକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ବୋଲି ବଜାର ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେରିକା (US), ଇସ୍ରାଏଲ (Israel) ଏବଂ ଇରାନ (Iran) ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ଘନୀଭୂତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଏହି ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଫରାସୀ ଭବିଷ୍ୟବକ୍ତା ମିସେଲ୍ ଡି ନାଷ୍ଟ୍ରାଡାମସ୍ (Michel de Nostredame) ଙ୍କ ଏକ ପୁରୁଣା ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଭାଇରାଲ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ୧୫୫୫ ମସିହାରେ ତାଙ୍କ ରଚିତ ପୁସ୍ତକ 'ଲେସ୍ ପ୍ରୋଫେଟିସ୍'ରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିବା "୭ ମାସର ମହାଯୁଦ୍ଧ" ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟର ଆଶଙ୍କାକୁ ଲୋକେ ବର୍ତ୍ତମାନର ପରିସ୍ଥିତି ସହ ତୁଳନା କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ବିଶ୍ୱ ଆର୍ଥିକ ବଜାର ଉପରେ କିପରି ପ୍ରଭାବ ପକାଇବ, ତାହାକୁ ନେଇ ସର୍ବତ୍ର ଚର୍ଚ୍ଚା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି।

ସୁନା, ରୂପା ଏବଂ ତୈଳ ଦର ଉପରେ ପ୍ରଭାବ

ନାଷ୍ଟ୍ରାଡାମସ୍‌ଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକାରୀମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ମହାଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଆର୍ଥିକ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଦେବ। ବର୍ତ୍ତମାନ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ (Middle East) ରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ଉତ୍ତେଜନା ଯୋଗୁଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଦର ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଏପରିକି ତୈଳ ଦର ବ୍ୟାରେଲ ପିଛା ୧୧୫ ଡଲାର ପାର୍ କରିସାରିଛି। ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତି ଭୟରେ ନିବେଶକମାନେ ସେୟାର ବଜାରରୁ ନିଜର ପୁଞ୍ଜି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି ସୁରକ୍ଷିତ ନିବେଶ ଭାବରେ ସୁନା (Gold) ଏବଂ ରୂପା (Silver) ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଉଛନ୍ତି। ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି ଯେ, ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ (Safe-haven) ପାଲଟିଥାଏ, ଫଳରେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହାର ଦର ଆକାଶଛୁଆଁ ହେବାର ଯଥେଷ୍ଟ ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।

ରବର୍ଟ କିୟୋସାକିଙ୍କ ସତର୍କବାଣୀ: ଧସିବ ସେୟାର ବଜାର

ଆର୍ଥିକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ତଥା ଲୋକପ୍ରିୟ ପୁସ୍ତକ 'ରିଚ୍ ଡାଡ୍ ପୁଅର୍ ଡାଡ୍' (Rich Dad Poor Dad) ର ଲେଖକ ରବର୍ଟ କିୟୋସାକି (Robert Kiyosaki) ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଶଙ୍କାକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିଛନ୍ତି। ନାଷ୍ଟ୍ରାଡାମସ୍ ଏବଂ ଏଡଗାର କେସି (Edgar Cayce) ଙ୍କ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀକୁ ଆଧାର କରି କିୟୋସାକି କହିଛନ୍ତି ଯେ, ୨୦୨୬ ମସିହାରେ ବିଶ୍ୱ ସେୟାର ବଜାରରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ (Crash) ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ। ସେ ନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ସତର୍କ କରାଇ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ସାଧାରଣ ଷ୍ଟକ୍, ବଣ୍ଡ୍ କିମ୍ବା ମ୍ୟୁଚୁଆଲ୍ ଫଣ୍ଡରେ ନିବେଶ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ସୁନା, ରୂପା ଏବଂ ବିଟକଏନ୍ (Bitcoin) ପରି କଠିନ ସମ୍ପତ୍ତି (Hard assets) ରେ ନିବେଶ କଲେ ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଲାଭବାନ ହୋଇପାରିବେ।

ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତ ଓ ବାସ୍ତବତା

ଯଦିଓ ନାଷ୍ଟ୍ରାଡାମସ୍‌ ନିଜ କବିତାରେ କୌଣସି ଆଧୁନିକ ଦେଶ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାରିଖ (ଯେପରିକି ଆମେରିକା, ଇସ୍ରାଏଲ ବା ୨୦୨୬) ର ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରିନାହାଁନ୍ତି, ତଥାପି ତାଙ୍କର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକେ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଘଟଣାବଳୀ ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଐତିହାସିକ ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଏହିସବୁ ଭବିଷ୍ୟବାଣୀକୁ ସନ୍ଦେହ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ ବାସ୍ତବତା ବୋଲି ମାନିବାକୁ ନାରାଜ। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସତ୍ୟ ଯେ, ଯେତେବେଳେ ବି ବିଶ୍ୱରେ ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଆର୍ଥିକ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଦିଏ, ସେତେବେଳେ ସେୟାର ବଜାରରେ ଅସ୍ଥିରତା ଲାଗି ରହିବା ସହ ସୁନା ଓ ରୂପା ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପତ୍ତିର ଚାହିଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନର ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ-ଇରାନ ବିବାଦ ଏହି ଅର୍ଥନୈତିକ ଧାରାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିବା ପରି ମନେହେଉଛି।

ବିଗତ ତିନି ଦିନର କ୍ରମାଗତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପରେ ଗୁରୁବାର ଭାରତୀୟ ସେୟାର ବଜାରରେ ବଡ଼ ଧରଣର ହ୍ରାସ ଘଟିଛି। କାରବାର ଶେଷ ବେଳକୁ ବମ୍ବେ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ (BSE) ସେନ୍‌ସେକ୍ସ ଏବଂ ନ୍ୟାସନାଲ ଷ୍ଟକ୍ ଏକ୍ସଚେଞ୍ଜ (NSE) ନିଫ୍ଟି ରେଡ୍ ମାର୍କରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଛି। ଏହି ଅଚାନକ ହ୍ରାସ ଯୋଗୁଁ ନିବେଶକମାନଙ୍କର ପ୍ରାୟ ୭ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା କ୍ଷତି ହୋଇଥିବା ଆକଳନ କରାଯାଇଛି।

କେତେ ଖସିଲା ସେନ୍‌ସେକ୍ସ ଓ ନିଫ୍ଟି?

ବଜାର ବନ୍ଦ ହେବା ବେଳକୁ ସେନ୍‌ସେକ୍ସ ୧,୨୩୬ ପଏଣ୍ଟ ହ୍ରାସ ପାଇ ୮୨,୪୯୮ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ବେଳେ, ନିଫ୍ଟି-୫୦ ୩୬୫ ପଏଣ୍ଟ ଖସି ୨୫,୪୫୪ ସ୍ତରରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଛି। ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍, ମେଟାଲ୍, ଅଟୋ ଏବଂ ଏଫଏମସିଜି (FMCG) ସେକ୍ଟରରେ ସର୍ବାଧିକ ବିକ୍ରି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା।

ବଜାର ଖସିବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ

ବଜାର ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ଏହି ହ୍ରାସ ପଛରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ବଡ଼ କାରଣ ରହିଛି:

୧. ମୁନାଫା ଅସୁଲି (Profit Booking): ଗତ ତିନି ଦିନ ଧରି ବଜାରରେ ଲଗାତାର ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିଲା। ତେଣୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ନିବେଶକମାନେ ଲାଭ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ସେୟାର ବିକ୍ରି କରିଥିଲେ।

୨. ଆମେରିକା-ଇରାନ ଉତ୍ତେଜନା: ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ବଢୁଥିବା ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଛି।

୩. ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଦର ବୃଦ୍ଧି: ଯୁଦ୍ଧ ଆଶଙ୍କା ଯୋଗୁଁ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ (Crude Oil) ଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯାହା ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ବଜାର ଉପରେ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।

ପ୍ରମୁଖ ସେୟାରର ସ୍ଥିତି

ଆଜିର କାରବାରରେ Trent, M&M, Bharat Electronics (BEL) ଏବଂ UltraTech Cement ଭଳି ବଡ଼ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ସେୟାର ମୂଲ୍ୟରେ ବଡ଼ ହ୍ରାସ ଘଟିଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, Infosys ଏବଂ TCS ଭଳି କିଛି ଆଇଟି ସେୟାର ସାମାନ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ସହ କାରବାର ଶେଷ କରିଛନ୍ତି।

ଆଜି ଭାରତୀୟ ସେୟାର ବଜାର ପାଇଁ ଏକ 'କଳା ଶୁକ୍ରବାର' ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି। ବିଶେଷ କରି ଆଇଟି (IT) ସେକ୍ଟରରେ ବଡ଼ ଧରଣର ହ୍ରାସ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଛି। ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ (AI) କୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଭୟ ଏବଂ ଆମେରିକୀୟ ବଜାରର ମାନ୍ଦାବସ୍ଥା ଯୋଗୁଁ ଆଜି ଦେଶର ପ୍ରମୁଖ ଆଇଟି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ସେୟାର ମୂଲ୍ୟରେ ଭାରୀ ପତନ ଘଟିଛି।

ଆନ୍ଥ୍ରୋପିକ୍ (Anthropic) ର ନୂଆ ଟୁଲ୍ ବଢାଇଲା ଚିନ୍ତା

ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକାର AI ଷ୍ଟାର୍ଟଅପ୍ 'ଆନ୍ଥ୍ରୋପିକ୍' (Anthropic) ଏହାର ନୂତନ AI ଟୁଲ୍ 'Claude Cowork' ଲଞ୍ଚ କରିବା ପରେ ନିବେଶକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହି ଟୁଲ୍ କର୍ପୋରେଟ୍ କାମକୁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ (automate) କରିପାରୁଥିବାରୁ ଭାରତୀୟ ଆଇଟି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ପାରମ୍ପରିକ ବ୍ୟବସାୟ ଉପରେ ଏହାର ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବାର ଆଶଙ୍କା କରାଯାଉଛି। ଏହାକୁ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ 'SaaSpocalypse' ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି।

TCS ଓ Infosys ସେୟାରରେ ବଡ଼ ଧରଣର ହ୍ରାସ

ଆଜିର କାରବାରରେ Nifty IT Index ପ୍ରାୟ ୫.୫% ତଳକୁ ଖସିଛି। ଦେଶର ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ଆଇଟି କମ୍ପାନୀ Infosys ର ସେୟାର ମୂଲ୍ୟ ୭% ରୁ ଅଧିକ ହ୍ରାସ ପାଇଥିବାବେଳେ, TCS, Wipro ଏବଂ HCLTech ଭଳି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକର ସେୟାର ମୂଲ୍ୟ ୪% ରୁ ୬% ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖସିଛି। ଏହି ପତନ ଫଳରେ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ନିବେଶକମାନେ ପ୍ରାୟ ୧.୩ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ହରାଇଥିବା ଆକଳନ କରାଯାଉଛି।

ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତ

ଜିଓଜିତ୍ ଫାଇନାନସିଆଲ୍ ସର୍ଭିସେସ୍‌ର ମୁଖ୍ୟ ନିବେଶ ରଣନୀତିକାର ଭି.କେ. ବିଜୟକୁମାରଙ୍କ ମତରେ, "AI ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଦ୍ରୁତ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ଭାରତୀୟ ଆଇଟି କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଯଦିଓ ଏହା ଏକ ସାମୟିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହୋଇପାରେ, ତଥାପି ନିବେଶକମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସତର୍କ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।"