ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀରେ (Strait of Hormuz) ପୁଣିଥରେ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଇରାନର ଇସଲାମିକ୍ ରିଭୋଲ୍ୟୁସନାରୀ ଗାର୍ଡ କର୍ପସ (IRGC) ଏକ ଭାରତୀୟ ତୈଳ ଟ୍ୟାଙ୍କରକୁ ସେଠାରୁ ଫେରାଇ ଦେଇଥିବା ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଇରାନର ଫାର୍ସ ନ୍ୟୁଜ୍ ଏଜେନ୍ସି ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତୀୟ ଜାହାଜଟି ଆମେରିକା ସମର୍ଥିତ ଓମାନୀ କରିଡର ଦେଇ ଯିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାକୁ ଅଟକାଯାଇଥିଲା।

ଇରାନର ଚେତାବନୀ ଏବଂ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ମାର୍ଗ

ଗଣମାଧ୍ୟମ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, IRGC ରେଡିଓ କମ୍ୟୁନିକେସନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତୀୟ ଟ୍ୟାଙ୍କରକୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଜାହାଜଟିକୁ ଓମାନୀ କରିଡର ଛାଡି ତେହେରାନ୍ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାର୍ଗ ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଗତ ଜୁନ୍ ୨୪ ତାରିଖରେ ଓମାନ ଏବଂ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସାମୁଦ୍ରିକ ସଂଗଠନ (IMO) ପକ୍ଷରୁ ଗଲ୍ଫ ଅଞ୍ଚଳରେ ଫସି ରହିଥିବା ଜାହାଜଗୁଡିକର ସୁରକ୍ଷିତ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ସାମୁଦ୍ରିକ କରିଡର ଘୋଷଣା କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ତଦାରଖ ଆମେରିକା କରୁଛି। ତେବେ ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଇରାନ କଡ଼ା ବିରୋଧ କରୁଛି।

ସମୁଦ୍ରରେ ବଢୁଛି ବିପଦ

କେବଳ ଭାରତୀୟ ଟ୍ୟାଙ୍କର ନୁହେଁ, ବରଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ତୈଳ ଏବଂ ଗ୍ୟାସ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କରଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀରୁ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିଛି। ନିକଟରେ ଏହି ଜଳପଥରେ ଏକ କାତାରର ଏଲଏନଜି (LNG) ଟ୍ୟାଙ୍କର ଏବଂ ଏକ ସାଉଦି ଆରବର କ୍ରୁଡ୍ ଅଏଲ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କର ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ସାମୁଦ୍ରିକ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷମାନେ ଏଠାରେ ଯାତାୟାତ କରୁଥିବା ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ବିପଦ ସ୍ତରକୁ 'ଗୁରୁତର' ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଶିପ୍ ଟ୍ରାକିଂ ଡାଟା ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତୀୟ ପତାକା ଲାଗିଥିବା ବିଶାଳ କ୍ରୁଡ୍ କ୍ୟାରିୟର ଲୀଳା ଭାଡିନାର (Lila Vadinar) ମଧ୍ୟ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା କାରଣରୁ ଓମାନ ଉପକୂଳରୁ ନିଜର ଗତିପଥ ବଦଳାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଜାହାଜରେ ପ୍ରାୟ ୨ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲ୍ କୁଏତ୍ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଥିଲା।

ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ପ୍ରଭାବର ଆଶଙ୍କା

ହର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତୈଳ ବାଣିଜ୍ୟ ମାର୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ଯୁଦ୍ଧ ପରିସ୍ଥିତି ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାୟ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ସମୁଦ୍ରବାହିତ ତୈଳ ଏବଂ ୨୦ ପ୍ରତିଶତ ଏଲଏନଜି (LNG) ଏହି ବାଟ ଦେଇ ଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ବାରମ୍ବାର ଘଟୁଥିବା ଆକ୍ରମଣ ଏବଂ ଇରାନର କଟକଣା ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ୱ ତୈଳ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଯଦି ଏହି ସ୍ଥିତି ଲାଗି ରହେ, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବଜାରରେ ଅଶୋଧିତ ତୈଳ ଦର ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ, ଯାହାର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଭାବ ଭାରତ ସମେତ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ଉପରେ ପଡ଼ିବ।

ବାଂଲାଦେଶର ନବନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ତାରେକ ରହମାନଙ୍କ ଚୀନ ଗସ୍ତକୁ ନେଇ ଦେଶର ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଖଲିଲୁର ରହମାନ କ୍ଷୋଭ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ନିକଟରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ଏହି ଗସ୍ତରୁ ବାଂଲାଦେଶକୁ କି ଆର୍ଥିକ ଲାଭ ମିଳିଛି ବୋଲି ଜଣେ ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବା ବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀ ବିରକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, କୌଣସି ଦେଶର ଶାସନମୁଖ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ 'ଭିକଥାଳ' ବା ଖାତା କଲମ ଧରି ଯାଇନଥାନ୍ତି। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କର ନୂଆ ଦିଗ ସ୍ଥିର କରିବା ଥିଲା ଏହି ଗସ୍ତର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ।

ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ

ଶନିବାର ଢାକାସ୍ଥିତ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଏକ ସାମ୍ବାଦିକ ସମ୍ମିଳନୀର ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଜଣେ ସାମ୍ବାଦିକ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଚୀନ ଗସ୍ତରୁ ମିଳିଥିବା 'ତତ୍କାଳ ନଗଦ ଲାଭ' ସମ୍ପର୍କରେ ପଚାରିବାରୁ ବୈଦେଶିକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଖଲିଲୁର ରହମାନ ତୀବ୍ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ, 'ଦୟାକରି ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏହା ଆମକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ କୌଣସି ଭିକଥାଳ (Begging Bowl) ଧରି ଚୀନ ଯାଇନଥିଲେ। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କର ପରିସର ଏବଂ ଦିଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସାମ୍ବାଦିକମାନଙ୍କୁ ସାମାନ୍ୟ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ବଜାୟ ରଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଚୀନ ଗସ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରମୁଖ ରାଜିନାମା

ନିକଟରେ ଶେଷ ହୋଇଥିବା ୧୩ଶ ସାଧାରଣ ନିର୍ବାଚନରେ ବିପୁଳ ବିଜୟ ପରେ ତାରେକ ରହମାନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ନିଜର ପ୍ରଥମ ବିଦେଶ ଗସ୍ତରେ ସେ ଜୁନ ୨୧ରେ ମାଲେସିଆ ଯାଇଥିଲେ ଏବଂ ପରେ ଚୀନ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଜୁନ ୨୬ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ଏହି ଗସ୍ତ କାଳରେ ସେ ଚୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗ ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଲି କିଆଙ୍ଗଙ୍କ ସହିତ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ଅବସରରେ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ, ଭିତ୍ତିଭୂମି, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାୟ ୧୭ଟି ବୁଝାମଣାପତ୍ର (MoU) ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଛି।

ନୂଆ ଦିଗରେ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କ

ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ ବାଂଲାଦେଶ-ଚୀନ ସମ୍ପର୍କ ଏକ ନୂଆ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଉଭୟ ଦେଶର ନାଗରିକଙ୍କ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଏକ 'କମ୍ପ୍ରିହେନ୍ସିଭ୍ ଷ୍ଟ୍ରାଟେଜିକ୍ କୋଅପରେଟିଭ୍ ପାର୍ଟନରସିପ୍' ଗଠନ ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି। ବିଶେଷ କରି ପ୍ରସ୍ତାବିତ ଚୀନ-ମିଆଁମାର-ବାଂଲାଦେଶ ଅର୍ଥନୈତିକ କରିଡର, ତିସ୍ତା ନଦୀ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶର ମୋଙ୍ଗଲା ଓ ଚଟ୍ଟଗ୍ରାମ ବନ୍ଦରର ବିକାଶ ନେଇ ବେଜିଂ ନିଜର ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଯଦିଓ ଏହି ଆର୍ଥିକ କରିଡର ଉପରେ ବାଂଲାଦେଶ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇନାହିଁ, ତଥାପି ଏହି ଗସ୍ତ ଦକ୍ଷିଣ ଏସୀୟ ଭୂ-ରାଜନୀତିରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।

ଭାରତର ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ବ୍ରିକ୍ସ (BRICS) ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଉପଦେଷ୍ଟା ତଥା ଶୀର୍ଷ ସୁରକ୍ଷା ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଠକ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଭାରତର ଜାତୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଉପଦେଷ୍ଟା ଅଜିତ ଡୋଭାଲ ଏହି ବୈଠକରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ବଢୁଥିବା ସୁରକ୍ଷା ଆହ୍ୱାନକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଏହି ବୈଠକରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆତଙ୍କବାଦ ଏବଂ ୟୁକ୍ରେନ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।

ବୈଠକର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ

ଏହି ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଆଲୋଚନାରେ ଆତଙ୍କବାଦକୁ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିପଦ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ବିନା କୌଣସି ଭେଦଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆତଙ୍କବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଦୃଢ଼ ନିନ୍ଦା କରିବା ସହ, ଆତଙ୍କବାଦୀ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା ଯୋଗାଉଥିବା ନେଟୱର୍କକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରିକ୍ସ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଏକମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ ସାଇବର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସୀମାପାର ଆତଙ୍କବାଦ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ବ୍ୟକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା।

ୟୁକ୍ରେନ ସଙ୍କଟ ଓ ବିଶ୍ୱ ଶାନ୍ତି

ବୈଠକରେ ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଥିଲା ରୁଷିଆ-ୟୁକ୍ରେନ ଯୁଦ୍ଧ। ୟୁକ୍ରେନ ସଙ୍କଟର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ ଦିଗରେ କୂଟନୈତିକ ଆଲୋଚନା ଏବଂ ସମ୍ବାଦର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଭାରତ ଜୋର ଦେଇଛି। ସମସ୍ତ ଦେଶର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘର ଚାର୍ଟର ଅନୁଯାୟୀ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ବ୍ରିକ୍ସ ସଦସ୍ୟମାନେ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଛନ୍ତି।

ବ୍ରିକ୍ସ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କର ସହଯୋଗ

ସମ୍ପ୍ରତି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଥିବା ବ୍ରିକ୍ସ ସଂଗଠନରେ ନୂତନ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ଯୋଗଦାନ ପରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ପ୍ରମୁଖ ସୁରକ୍ଷା ବୈଠକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ସଦସ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସହଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଯୋଗାଣ ଶୃଙ୍ଖଳା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖାଦେଉଥିବା ସମସ୍ୟାର ମିଳିତ ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଛି।

ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଆୟୋଜିତ କୁଲ୍ତାରାନ୍ତା ଟକ୍‌ସ୍ (Kultaranta Talks) ରେ ଭାରତର ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ଏସ୍ ଜୟଶଙ୍କର ରୁଷିଆରୁ ଭାରତର ତୈଳ କ୍ରୟ ଉପରେ ହେଉଥିବା ସମାଲୋଚନାର କଡ଼ା ଜବାବ ଦେଇଛନ୍ତି। ଏହି ଅବସରରେ ସେ ୟୁରୋପର ଦୋମୁହାଁ ନୀତିକୁ ପଦାରେ ପକାଇବା ସହ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ଭାରତୀୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର କେବେହେଲେ କୌଣସି ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶର କ୍ଷତି କରିନାହିଁ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିନାହିଁ।

ୟୁରୋପର ଦୋମୁହାଁ ନୀତିକୁ କଡ଼ା ସମାଲୋଚନା

ଭାରତର ରୁଷିଆ ତୈଳ କ୍ରୟକୁ ନେଇ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ସମାଲୋଚନା ଉପରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ରଖି ଜୟଶଙ୍କର କହିଛନ୍ତି ଯେ ୟୁରୋପର ଐତିହାସିକ ଏବଂ ନୈତିକ ଆଭିମୁଖ୍ୟରେ ଅନେକ ଅସଙ୍ଗତି ରହିଛି। ସେ କହିଛନ୍ତି, "କୌଣସି ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶ ଉପରେ ଭାରତୀୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରରେ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଇ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଭାରତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ୟୁରୋପୀୟ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମୁଁ ସମାନ କଥା କହିପାରିବି ନାହିଁ।" ଭାରତ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରକୁ ୟୁରୋପ ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ଧରି ବିକ୍ରି କରିଆସୁଛି ବୋଲି ସେ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଛନ୍ତି।

ତୈଳ କ୍ରୟ ପଛର ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ କାରଣ

ରୁଷିଆ-ୟୁକ୍ରେନ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଭାରତର ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ନେଇ ଜଣେ ସାମ୍ବାଦିକଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେଇ ବୈଦେଶିକ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଥିଲେ ଯେ, ଭାରତ ମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ତୈଳ କିଣିଥାଏ। ସେ କହିଛନ୍ତି, "ସେହି ସମୟରେ ବଜାରରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ରୁଷିଆ ତୈଳ ଅଧିକ ଉପଲବ୍ଧ ଥିଲା କାରଣ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରୁ ତୈଳ କିଣିବା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକି ଆମର ପାରମ୍ପରିକ ଯୋଗାଣକାରୀ ଥିଲା।" ଫଳରେ ପରିସ୍ଥିତି ଭାରତକୁ ଏକ ବିକଳ୍ପ ଦିଗରେ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା ବୋଲି ସେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲେ।

ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଭିମୁଖ୍ୟ

ଏହି ଆଲୋଚନା ଚକ୍ରରେ ଜୟଶଙ୍କର ଦୋହରାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଆମେ ଭାରତୀୟମାନେ କେବେହେଲେ ୟୁରୋପ ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିନାହୁଁ। ଭାରତ ସର୍ବଦା ନିଜର ଜାତୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥ ଏବଂ ଶକ୍ତି ସୁରକ୍ଷାକୁ ଆଧାର କରି ବାସ୍ତବବାଦୀ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥାଏ ବୋଲି ସେ ଦୃଢ଼ୋକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତିରେ ଭାରତର ସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ନିରପେକ୍ଷ ରହିଛି ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରୀ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି।

ପାକିସ୍ତାନ ଏକ ରଣନୀତିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ଅଧୀନରେ ସାଉଦି ଆରବକୁ ୮,୦୦୦ ସୈନ୍ୟ, ଏକ ସ୍କ୍ୱାଡ୍ରନ୍ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଏବଂ ଏକ ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ପଠାଇଛି। ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଯୁଦ୍ଧରେ ଇସଲାମାବାଦ ମୁଖ୍ୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥତାକାରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ ରିୟାଦ୍ ସହିତ ସାମରିକ ସହଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି।

ସାମରିକ ମୁତୟନର ବିବରଣୀ

ସରକାରୀ ସୂତ୍ରରୁ ପ୍ରକାଶ ଯେ, ଗତବର୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିବା ପାରସ୍ପରିକ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ଆଧାରରେ ଏହି ସାମରିକ ସହାୟତା ପଠାଯାଇଛି। ପାକିସ୍ତାନ ସାଉଦି ଆରବକୁ ପ୍ରାୟ ୧୬ଟି ଜେଏଫ୍-୧୭ (JF-17) ଫାଇଟର ଜେଟ୍ ପଠାଇଛି, ଯାହାକି ଚୀନ୍ ସହଯୋଗରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି। ଏଥିସହ ଦୁଇଟି ଡ୍ରୋନ୍ ସ୍କ୍ୱାଡ୍ରନ୍ ଏବଂ ଚୀନ୍ ନିର୍ମିତ ଏଚ୍‌କ୍ୟୁ-୯ (HQ-9) ଏୟାର ଡିଫେନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍ ମଧ୍ୟ ମୁତୟନ କରାଯାଇଛି।

ଏହି ସମସ୍ତ ସାମରିକ ଉପକରଣ ସାଉଦି ଆରବର ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ଏହାକୁ ପାକିସ୍ତାନୀ ସେନା କର୍ମଚାରୀମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛନ୍ତି। ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଅଧିକ ସୈନ୍ୟ ପଠାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି।

ପାକିସ୍ତାନର ଦ୍ୱୈତ ନୀତି

ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷରେ ପାକିସ୍ତାନ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କରୁଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଆମେରିକାର ପ୍ରମୁଖ ସହଯୋଗୀ ସାଉଦି ଆରବକୁ ସାମରିକ ସହାୟତା ଯୋଗାଇ ଦେଉଛି। ପାକିସ୍ତାନର ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଫିଲ୍ଡ ମାର୍ଶଲ ଅସୀମ ମୁନୀର ଏବଂ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଶେହବାଜ ସରିଫ ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ସହ ଏକାଧିକ ଥର ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ନିକଟରେ ଆମେରିକା ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଜେଡି ଭାନ୍ସ ମଧ୍ୟ ଇସଲାମାବାଦ ଗସ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ସ୍ଥିତିରେ ପାକିସ୍ତାନର ବିପୁଳ ସାମରିକ ମୁତୟନ ଏହାର ଦ୍ୱୈତ ନୀତିକୁ ପଦାରେ ପକାଇଛି।

ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଆକ୍ରମଣରୁ ସୁରକ୍ଷା

ଏହି ସାମରିକ ମୁତୟନର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସାଉଦି ଆରବ ଉପରେ ଯଦି କୌଣସି ଆକ୍ରମଣ ହୁଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ମିଳିତ ଭାବେ ପ୍ରତିହତ କରିବା। ପାକିସ୍ତାନୀ ସୈନ୍ୟ ଏବଂ ବାୟୁସେନା କର୍ମଚାରୀମାନେ ସାଉଦି ଆରବରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପରାମର୍ଶଦାତା ଏବଂ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣକାରୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ବୋଲି ସୁରକ୍ଷା ବିଭାଗ ଅଧିକାରୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।

ଆମେରିକା ଏବଂ ଜର୍ମାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଭୌଗୋଳିକ ରାଜନୈତିକ ତିକ୍ତତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି। ଇରାନ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଏବଂ ଜର୍ମାନ ଚାନ୍ସେଲରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ ଏବେ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛି ଆମେରିକୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଭାଗ।

ଆମେରିକା ଓ ଜର୍ମାନୀ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା

ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ଏବଂ ଜର୍ମାନୀର ଚାନ୍ସେଲର ଫ୍ରେଡ୍ରିକ୍ ମର୍ଜଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ବିବାଦ ମଧ୍ୟରେ ପେଣ୍ଟାଗନ୍ ଏକ ବଡ଼ ଘୋଷଣା କରିଛି। ଆଗାମୀ ୬ ରୁ ୧୨ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକା ଜର୍ମାନୀରୁ ପ୍ରାୟ ୫,୦୦୦ ସୈନ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବ ବୋଲି ଶୁକ୍ରବାର ଦିନ ପେଣ୍ଟାଗନ୍ ପକ୍ଷରୁ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି।

ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ଧମକ ସତ ହେଲା

ବର୍ତ୍ତମାନ ଚାଲିଥିବା ଆମେରିକା-ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧକୁ ନେଇ ଜର୍ମାନୀ ଚାନ୍ସେଲର ଫ୍ରେଡ୍ରିକ୍ ମର୍ଜ ନିକଟରେ ଏକ ବିବାଦୀୟ ବୟାନ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ଇରାନ ନେତୃତ୍ୱ ଆମେରିକାକୁ "ଅପମାନିତ" କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ୱାଶିଂଟନର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ରଣନୀତି ନାହିଁ। ଏହି ମନ୍ତବ୍ୟ ପରେ ଟ୍ରମ୍ପ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଜର୍ମାନୀରୁ ସୈନ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ଧମକ ଦେଇଥିଲେ। ନାଟୋ (NATO) ସହଯୋଗୀ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମେରିକାକୁ ସହଯୋଗ କରୁନଥିବାରୁ ଟ୍ରମ୍ପ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଏବେ ଏହି ସୈନ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ରୂପରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।

ପେଣ୍ଟାଗନ୍ ର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା

ପେଣ୍ଟାଗନ୍ ମୁଖପାତ୍ର ସନ୍ ପାର୍ନେଲ ଏକ ବିବୃତ୍ତିରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ୟୁରୋପରେ ବିଭାଗର ସୈନ୍ୟ ସ୍ଥିତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୀକ୍ଷା କରାଯିବା ପରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ପେଣ୍ଟାଗନ ଅଧିକାରୀ ଜର୍ମାନ ଚାନ୍ସେଲରଙ୍କ ମନ୍ତବ୍ୟକୁ "ଅନୁଚିତ ଏବଂ ସାହାଯ୍ୟହୀନ" ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଇଛନ୍ତି।

ବର୍ତ୍ତମାନ ଜର୍ମାନୀରେ ପ୍ରାୟ ୩୫,୦୦୦ ରୁ ୩୬,୦୦୦ ସକ୍ରିୟ ଆମେରିକୀୟ ସୈନ୍ୟ ମୁତୟନ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ନୂଆ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁସାରେ ସେଥିରୁ ପ୍ରାୟ ୧୪% ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯିବ। ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଜର୍ମାନୀରେ ରାମଷ୍ଟେନ୍ ଏୟାରବେସ୍ ପରି ଆମେରିକାର ଏକାଧିକ ପ୍ରମୁଖ ସାମରିକ ଘାଟି ରହିଛି, ଯାହାକି ୟୁରୋପରେ ଆମେରିକୀୟ ସେନାର ମୁଖ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଏବଂ ସାମରିକ ରଣନୀତିରେ 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' (Boots on the ground) ଏକ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ଶବ୍ଦ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦେଶ ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ନିଜର ସେନା ମୁତୟନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଖବରକାଗଜ ଏବଂ ଟେଲିଭିଜନରେ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ'ଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାର ଭୂମିକା କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାହା ଜାଣିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।

'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଅର୍ଥ କ'ଣ?

ସାଧାରଣ ଅର୍ଥରେ, 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ବା ବିବାଦୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥଳସେନା ବା ପଦାତିକ ବାହିନୀର ଶାରୀରିକ ଉପସ୍ଥିତି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦେଶ ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ସେମାନେ "ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ" ମୁତୟନ କରିବେ ନାହିଁ, ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେମାନେ କେବଳ ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ, ଡ୍ରୋନ୍ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍, କିମ୍ବା ସାଇବର ଯୁଦ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ଲଢ଼େଇ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବରେ ନିଜର ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପଠାଇବେ ନାହିଁ। ଆମେରିକାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଭାଗ ପେଣ୍ଟାଗନ୍ (Pentagon) ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସକ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମିଲ ଥିବା ସୈନିକ।

ଇତିହାସ ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି

ଏହି ଶବ୍ଦର ଇତିହାସ ସୈନିକମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା 'କମ୍ବାଟ୍ ବୁଟ୍' (Combat Boot) ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆମେରିକୀୟ ସୈନିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର 'ଟ୍ରେଞ୍ଚ୍ ବୁଟ୍' (Trench Boot) ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାକୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତ କରାଯାଇ ଏମ୍୧୯୪୩ କମ୍ବାଟ୍ ବୁଟ୍ (M1943 Combat Boot) ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା। ସମୟକ୍ରମେ "ବୁଟ୍ସ" ଶବ୍ଦଟି କେବଳ ଯୋତା ନୁହେଁ, ବରଂ ସେନାବାହିନୀର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଗଲା। ଏକ ସାମରିକ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ୧୯୯୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା, ବିଶେଷକରି ଗଲ୍ଫ୍ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ।

ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାର ଭୂମିକା

ଆଜିକାଲିର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ଡ୍ରୋନ୍ (Drones), କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏୟାର୍ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଦେଶ ବିନା ସ୍ଥଳସେନାରେ ଶତ୍ରୁକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାର ରଣନୀତି ଆପଣାଉଛନ୍ତି। ତଥାପି, କେବଳ ଆକାଶମାର୍ଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କରି କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜିତିହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି।

ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରୁପ୍ସ (Ground Troops) ବା ସ୍ଥଳସେନାର ଉପସ୍ଥିତି ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ ଶତ୍ରୁର ଯଥେଷ୍ଟ କ୍ଷତି କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥଳସେନାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ। ଏହାବ୍ୟତୀତ, ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଥିବା ସୈନିକମାନେ ସିଧାସଳଖ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ସଠିକ୍ ଗୁଇନ୍ଦା ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିପାରନ୍ତି। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଆଫଗାନିସ୍ତାନ, ଇରାକ୍ ଏବଂ ସିରିଆରେ ଆଇଏସ୍ଆଇଏସ୍ (ISIS) ଭଳି ଆତଙ୍କବାଦୀ ସଙ୍ଗଠନ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ସ୍ପେଶାଲ ଫୋର୍ସ ଏବଂ କମାଣ୍ଡୋମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଉପସ୍ଥିତି ବାସ୍ତବରେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

ଆମେରିକା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ରାଜନେତାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ "ନୋ ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ" (No boots on the ground) ନୀତିର ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ମିଳେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ସୈନିକମାନେ ବିପଦରେ ନାହାନ୍ତି। ତେବେ ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଗୋପନୀୟ ଭାବରେ ନିଜର ସ୍ପେଶାଲ ଅପରେସନ୍ ଫୋର୍ସ (Special Operations Forces) ବା ସାମରିକ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନଙ୍କୁ ମୁତୟନ କରିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜର ସୁବିଧା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବାରୁ, ଏହାର ଅର୍ଥ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧର ରୂପରେଖ ଯେତେ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଯେତେ ବିକଶିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତିମ ବିଜୟ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଆବଶ୍ୟକତା ସର୍ବଦା ରହିବ।

ଭାରତ ରୁଷିଆରୁ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ହ୍ରାସ କରିବା ପରେ ଚୀନ୍ ଏହାର ଭରପୂର ଫାଇଦା ଉଠାଇଛି। ୨୦୨୬ ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଚୀନ୍‌ର ରୁଷିଆ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଏକ ନୂତନ ରେକର୍ଡ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଚୀନ୍ ଏହି ମାସରେ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୨ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲରୁ ଅଧିକ ତୈଳ ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଯାହାକି ଏକ ଐତିହାସିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା ଅଟେ।

ଭାରତର ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ଆମେରିକାର ଚାପ

ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡିକର କଟକଣା ଏବଂ ଆମେରିକା ସହ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ରୁଷିଆରୁ ତୈଳ କ୍ରୟ କମାଇ ଦେଇଛି। ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଫେବୃଆରୀରେ ଭାରତର ରୁଷିଆ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୧.୧୫୯ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲକୁ ଖସି ଆସିବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି। ଭାରତ ପଛକୁ ହଟିବା ଫଳରେ ରୁଷିଆର ଶସ୍ତା ତୈଳ ବଜାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଚୀନ୍‌ର ରିଫାଇନେରୀଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ କ୍ରୟ କରୁଛନ୍ତି।

ଶସ୍ତା ତୈଳ କିଣୁଛି ଚୀନ୍

ଚୀନ୍‌ର ସ୍ୱାଧୀନ ରିଫାଇନେରୀ ବା 'ଟିପଟ୍ସ' (Teapots) ଏହି ସୁଯୋଗର ସଦୁପଯୋଗ କରି ରୁଷିଆରୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ରିହାତି ମୂଲ୍ୟର ତୈଳ କିଣୁଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ରୁଷିଆର ତୈଳ ବ୍ରେଣ୍ଟ ମୂଲ୍ୟ ତୁଳନାରେ ବ୍ୟାରେଲ ପିଛା ୯ରୁ ୧୧ ଡଲାର ଶସ୍ତାରେ ମିଳୁଛି। ଏହି କାରଣରୁ ଚୀନ୍ ନିଜର ଆମଦାନୀ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି ଏବଂ ରୁଷିଆ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ ଗ୍ରାହକ ପାଲଟିଛି।

ଆମେରିକାର ଅସହାୟତା

ୟୁରେସିଆ ଗ୍ରୁପ୍‌ର ସଭାପତି ଇୟାନ୍ ବ୍ରେମର୍ (Ian Bremmer) ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମତ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଚୀନ୍‌ର ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆମେରିକା ଚୀନ୍ ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ କି ଭାରତ ଉପରେ ରୁଷିଆଠାରୁ ତୈଳ ନ କିଣିବାକୁ ଚାପ ପକାଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଚୀନ୍ ବିରୋଧରେ କୌଣସି ଦୃଢ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନିଆଯାଉ ନାହିଁ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

ଆମେରିକାର ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ପେରୁକୁ ଏକ କଡ଼ା ଚେତାବନୀ ଦେଇଛି। ବୁଧବାର ଦିନ ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଚୀନର ବିପୁଳ ନିବେଶ ପେରୁର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ବିଶେଷ କରି ଚୀନ ନିର୍ମିତ ଚାଙ୍କେ (Chancay) ବନ୍ଦର ଉପରେ ପେରୁ ସରକାରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବାରୁ ଆମେରିକା ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କରିଛି।

"ଶସ୍ତା ଚୀନୀ ଅର୍ଥର ମୂଲ୍ୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ"

ଆମେରିକା ବୈଦେଶିକ ବିଭାଗର ପଶ୍ଚିମ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ବ୍ୟାପାର ବ୍ୟୁରୋ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଏକ ବିବୃତ୍ତି ଜାରି କରି କହିଛି ଯେ, "ଆମେରିକା ପେରୁର ନିଜ ମାଟିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ତଦାରଖ କରିବାର ଅଧିକାରକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଏହା ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି ହେଉ ଯେ: ଶସ୍ତା ଚୀନୀ ଅର୍ଥର ମୂଲ୍ୟ ଦେଶକୁ ନିଜ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ହରାଇବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।" ନିକଟରେ ପେରୁର ଏକ କୋର୍ଟ ଚାଙ୍କେ ବନ୍ଦରକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ନିୟାମକ ସଂସ୍ଥା (Ositran) ର ତଦାରଖ ପରିସରରୁ ବାଦ୍ ଦେବା ପରେ ଆମେରିକା ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇଛି।

ବିବାଦୀୟ ଚାଙ୍କେ ବନ୍ଦର ଓ ଚୀନର ପ୍ରଭାବ

ରାଜଧାନୀ ଲିମା ଠାରୁ ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି $୧.୩ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ବନ୍ଦର ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକାରେ ଚୀନର ବଢୁଥିବା ପ୍ରଭାବର ଏକ ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଛି। ଏହି ବନ୍ଦରର ମାଲିକାନା ଚୀନର ସରକାରୀ କମ୍ପାନୀ COSCO Shipping ହାତରେ ରହିଛି। ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ଚୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗ ଏହାକୁ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ। ଆମେରିକା ଆଶଙ୍କା କରୁଛି ଯେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଚୀନ ଏହି ବନ୍ଦରକୁ ସାମରିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ ଏବଂ ଏହା ପେରୁ ସରକାରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯାଇପାରେ।

ଆମେରିକା ଫାଷ୍ଟ ନୀତି ଓ ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକା

୨୦୨୬ରେ ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକାରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଚୀନ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଋଣ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ସ୍ଥିତି ମଜବୁତ କରିସାରିଛି। ପେରୁ ସରକାରଙ୍କ କୋର୍ଟ ରାୟ ଅନୁଯାୟୀ, ବନ୍ଦର ପରିଚାଳନାରେ ସରକାରୀ ହସ୍ତକ୍ଷେପକୁ ସୀମିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ଆମେରିକା 'ପ୍ରିଡେଟରୀ' ବା ଶୋଷଣକାରୀ ଚୀନୀ ନୀତି ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛି। ତେବେ ବନ୍ଦର କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଏହି ଅଭିଯୋଗକୁ ଖଣ୍ଡନ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ପେରୁର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି।