ବିଶ୍ୱ ରାଜନୀତି ଏବଂ ସାମରିକ ରଣନୀତିରେ 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' (Boots on the ground) ଏକ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ଶବ୍ଦ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦେଶ ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ନିଜର ସେନା ମୁତୟନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଖବରକାଗଜ ଏବଂ ଟେଲିଭିଜନରେ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ'ଣ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାର ଭୂମିକା କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାହା ଜାଣିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।

'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଅର୍ଥ କ'ଣ?

ସାଧାରଣ ଅର୍ଥରେ, 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ବା ବିବାଦୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥଳସେନା ବା ପଦାତିକ ବାହିନୀର ଶାରୀରିକ ଉପସ୍ଥିତି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଦେଶ ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ସେମାନେ "ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ" ମୁତୟନ କରିବେ ନାହିଁ, ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେମାନେ କେବଳ ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ, ଡ୍ରୋନ୍ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍, କିମ୍ବା ସାଇବର ଯୁଦ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ଲଢ଼େଇ କରିବେ, କିନ୍ତୁ ସିଧାସଳଖ ଭାବରେ ନିଜର ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିକୁ ପଠାଇବେ ନାହିଁ। ଆମେରିକାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଭାଗ ପେଣ୍ଟାଗନ୍ (Pentagon) ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସକ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାମିଲ ଥିବା ସୈନିକ।

ଇତିହାସ ଏବଂ ଉତ୍ପତ୍ତି

ଏହି ଶବ୍ଦର ଇତିହାସ ସୈନିକମାନେ ପିନ୍ଧୁଥିବା 'କମ୍ବାଟ୍ ବୁଟ୍' (Combat Boot) ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆମେରିକୀୟ ସୈନିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର 'ଟ୍ରେଞ୍ଚ୍ ବୁଟ୍' (Trench Boot) ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାକୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତ କରାଯାଇ ଏମ୍୧୯୪୩ କମ୍ବାଟ୍ ବୁଟ୍ (M1943 Combat Boot) ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା। ସମୟକ୍ରମେ "ବୁଟ୍ସ" ଶବ୍ଦଟି କେବଳ ଯୋତା ନୁହେଁ, ବରଂ ସେନାବାହିନୀର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଗଲା। ଏକ ସାମରିକ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ୧୯୯୦ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା, ବିଶେଷକରି ଗଲ୍ଫ୍ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ।

ଆଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାର ଭୂମିକା

ଆଜିକାଲିର ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି। ଡ୍ରୋନ୍ (Drones), କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଏୟାର୍ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଦେଶ ବିନା ସ୍ଥଳସେନାରେ ଶତ୍ରୁକୁ ପରାସ୍ତ କରିବାର ରଣନୀତି ଆପଣାଉଛନ୍ତି। ତଥାପି, କେବଳ ଆକାଶମାର୍ଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କରି କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜିତିହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି।

ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରୁପ୍ସ (Ground Troops) ବା ସ୍ଥଳସେନାର ଉପସ୍ଥିତି ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ବିମାନ ଆକ୍ରମଣ ଶତ୍ରୁର ଯଥେଷ୍ଟ କ୍ଷତି କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ଥଳସେନାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଥାଏ। ଏହାବ୍ୟତୀତ, ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଥିବା ସୈନିକମାନେ ସିଧାସଳଖ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ସଠିକ୍ ଗୁଇନ୍ଦା ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରିପାରନ୍ତି। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଆଫଗାନିସ୍ତାନ, ଇରାକ୍ ଏବଂ ସିରିଆରେ ଆଇଏସ୍ଆଇଏସ୍ (ISIS) ଭଳି ଆତଙ୍କବାଦୀ ସଙ୍ଗଠନ ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିବା ପାଇଁ ସ୍ପେଶାଲ ଫୋର୍ସ ଏବଂ କମାଣ୍ଡୋମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଉପସ୍ଥିତି ବାସ୍ତବରେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

ଆମେରିକା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ରାଜନେତାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ "ନୋ ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ" (No boots on the ground) ନୀତିର ଘୋଷଣା କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ମିଳେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ସୈନିକମାନେ ବିପଦରେ ନାହାନ୍ତି। ତେବେ ବାସ୍ତବରେ, ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଗୋପନୀୟ ଭାବରେ ନିଜର ସ୍ପେଶାଲ ଅପରେସନ୍ ଫୋର୍ସ (Special Operations Forces) ବା ସାମରିକ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନଙ୍କୁ ମୁତୟନ କରିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜର ସୁବିଧା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବାରୁ, ଏହାର ଅର୍ଥ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି।

ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଯୁଦ୍ଧର ରୂପରେଖ ଯେତେ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଯେତେ ବିକଶିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତିମ ବିଜୟ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ 'ବୁଟ୍ସ ଅନ୍ ଦ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ' ର ଆବଶ୍ୟକତା ସର୍ବଦା ରହିବ।

ଭାରତ ରୁଷିଆରୁ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ହ୍ରାସ କରିବା ପରେ ଚୀନ୍ ଏହାର ଭରପୂର ଫାଇଦା ଉଠାଇଛି। ୨୦୨୬ ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଚୀନ୍‌ର ରୁଷିଆ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଏକ ନୂତନ ରେକର୍ଡ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଚୀନ୍ ଏହି ମାସରେ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୨ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲରୁ ଅଧିକ ତୈଳ ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଯାହାକି ଏକ ଐତିହାସିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୀମା ଅଟେ।

ଭାରତର ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ଆମେରିକାର ଚାପ

ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡିକର କଟକଣା ଏବଂ ଆମେରିକା ସହ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ପାଇଁ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଭାରତ ରୁଷିଆରୁ ତୈଳ କ୍ରୟ କମାଇ ଦେଇଛି। ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଫେବୃଆରୀରେ ଭାରତର ରୁଷିଆ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଦୈନିକ ପ୍ରାୟ ୧.୧୫୯ ନିୟୁତ ବ୍ୟାରେଲକୁ ଖସି ଆସିବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି। ଭାରତ ପଛକୁ ହଟିବା ଫଳରେ ରୁଷିଆର ଶସ୍ତା ତୈଳ ବଜାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଚୀନ୍‌ର ରିଫାଇନେରୀଗୁଡିକ ତୁରନ୍ତ କ୍ରୟ କରୁଛନ୍ତି।

ଶସ୍ତା ତୈଳ କିଣୁଛି ଚୀନ୍

ଚୀନ୍‌ର ସ୍ୱାଧୀନ ରିଫାଇନେରୀ ବା 'ଟିପଟ୍ସ' (Teapots) ଏହି ସୁଯୋଗର ସଦୁପଯୋଗ କରି ରୁଷିଆରୁ ବିପୁଳ ପରିମାଣର ରିହାତି ମୂଲ୍ୟର ତୈଳ କିଣୁଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ରୁଷିଆର ତୈଳ ବ୍ରେଣ୍ଟ ମୂଲ୍ୟ ତୁଳନାରେ ବ୍ୟାରେଲ ପିଛା ୯ରୁ ୧୧ ଡଲାର ଶସ୍ତାରେ ମିଳୁଛି। ଏହି କାରଣରୁ ଚୀନ୍ ନିଜର ଆମଦାନୀ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି ଏବଂ ରୁଷିଆ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ ଗ୍ରାହକ ପାଲଟିଛି।

ଆମେରିକାର ଅସହାୟତା

ୟୁରେସିଆ ଗ୍ରୁପ୍‌ର ସଭାପତି ଇୟାନ୍ ବ୍ରେମର୍ (Ian Bremmer) ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମତ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଚୀନ୍‌ର ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ସତ୍ତ୍ୱେ ଆମେରିକା ଚୀନ୍ ଉପରେ କଟକଣା ଲଗାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ। ଯେତେବେଳେ କି ଭାରତ ଉପରେ ରୁଷିଆଠାରୁ ତୈଳ ନ କିଣିବାକୁ ଚାପ ପକାଯାଉଛି, ସେତେବେଳେ ଚୀନ୍ ବିରୋଧରେ କୌଣସି ଦୃଢ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନିଆଯାଉ ନାହିଁ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।

ଆମେରିକାର ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ପେରୁକୁ ଏକ କଡ଼ା ଚେତାବନୀ ଦେଇଛି। ବୁଧବାର ଦିନ ଆମେରିକା ପକ୍ଷରୁ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ଚୀନର ବିପୁଳ ନିବେଶ ପେରୁର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ବିଶେଷ କରି ଚୀନ ନିର୍ମିତ ଚାଙ୍କେ (Chancay) ବନ୍ଦର ଉପରେ ପେରୁ ସରକାରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହ୍ରାସ ପାଉଥିବାରୁ ଆମେରିକା ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କରିଛି।

"ଶସ୍ତା ଚୀନୀ ଅର୍ଥର ମୂଲ୍ୟ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ"

ଆମେରିକା ବୈଦେଶିକ ବିଭାଗର ପଶ୍ଚିମ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ବ୍ୟାପାର ବ୍ୟୁରୋ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଏକ ବିବୃତ୍ତି ଜାରି କରି କହିଛି ଯେ, "ଆମେରିକା ପେରୁର ନିଜ ମାଟିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିଭୂମି ତଦାରଖ କରିବାର ଅଧିକାରକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଏହା ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ ଏକ ସତର୍କ ଘଣ୍ଟି ହେଉ ଯେ: ଶସ୍ତା ଚୀନୀ ଅର୍ଥର ମୂଲ୍ୟ ଦେଶକୁ ନିଜ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ହରାଇବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।" ନିକଟରେ ପେରୁର ଏକ କୋର୍ଟ ଚାଙ୍କେ ବନ୍ଦରକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ନିୟାମକ ସଂସ୍ଥା (Ositran) ର ତଦାରଖ ପରିସରରୁ ବାଦ୍ ଦେବା ପରେ ଆମେରିକା ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଇଛି।

ବିବାଦୀୟ ଚାଙ୍କେ ବନ୍ଦର ଓ ଚୀନର ପ୍ରଭାବ

ରାଜଧାନୀ ଲିମା ଠାରୁ ଉତ୍ତରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି $୧.୩ ବିଲିୟନ ଡଲାରର ବନ୍ଦର ପ୍ରକଳ୍ପଟି ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକାରେ ଚୀନର ବଢୁଥିବା ପ୍ରଭାବର ଏକ ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଛି। ଏହି ବନ୍ଦରର ମାଲିକାନା ଚୀନର ସରକାରୀ କମ୍ପାନୀ COSCO Shipping ହାତରେ ରହିଛି। ୨୦୨୪ ମସିହାରେ ଚୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ସି ଜିନପିଙ୍ଗ ଏହାକୁ ଉଦଘାଟନ କରିଥିଲେ। ଆମେରିକା ଆଶଙ୍କା କରୁଛି ଯେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଚୀନ ଏହି ବନ୍ଦରକୁ ସାମରିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ ଏବଂ ଏହା ପେରୁ ସରକାରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବାହାରକୁ ଚାଲିଯାଇପାରେ।

ଆମେରିକା ଫାଷ୍ଟ ନୀତି ଓ ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକା

୨୦୨୬ରେ ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକାରେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଚୀନ ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ଋଣ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ସ୍ଥିତି ମଜବୁତ କରିସାରିଛି। ପେରୁ ସରକାରଙ୍କ କୋର୍ଟ ରାୟ ଅନୁଯାୟୀ, ବନ୍ଦର ପରିଚାଳନାରେ ସରକାରୀ ହସ୍ତକ୍ଷେପକୁ ସୀମିତ କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ଆମେରିକା 'ପ୍ରିଡେଟରୀ' ବା ଶୋଷଣକାରୀ ଚୀନୀ ନୀତି ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛି। ତେବେ ବନ୍ଦର କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଏହି ଅଭିଯୋଗକୁ ଖଣ୍ଡନ କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ପେରୁର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଛି।