ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଯୁଦ୍ଧର ରୂପରେଖ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିବାକୁ ଯାଉଛି। ଭବିଷ୍ୟତର ଏହି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା (IAF) ନିଜର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଷଷ୍ଠ ପିଢ଼ିର ଯୁଦ୍ଧବିମାନ (6th Generation Fighter Jets) ସନ୍ଧାନରେ ଲାଗିପଡ଼ିଛି। ନିକଟରେ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିଗରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଭାଗୀଦାରୀ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରୋଗ୍ରାମରେ ସାମିଲ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଏହି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାରେ ବହୁତ ଆଗୁଆ ହୋଇପାରିବ।

ଷଷ୍ଠ ପିଢ଼ିର ଯୁଦ୍ଧବିମାନର ବିଶେଷତ୍ୱ

ଏହି ନୂତନ ପିଢ଼ିର ଯୁଦ୍ଧବିମାନଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ବିମାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କମାଣ୍ଡ ନୋଡ୍ (Command Node) ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ। ଏଥିରେ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ (AI), ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଷ୍ଟେଲ୍‌ଥ (Stealth) ଜ୍ଞାନକୌଶଳ, ଡେଟା ଫ୍ୟୁଜନ୍ ଏବଂ ମାନବଯୁକ୍ତ ଓ ମାନବବିହୀନ ଟିମ୍ (Manned-Unmanned Teaming) ଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିବ। ଅର୍ଥାତ୍ ଏହି ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ସହିତ ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଡ୍ରୋନ୍ ମଧ୍ୟ ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରି ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବେ। ଏହାସହ ଲମ୍ବା ଦୂରତାର ସଠିକ୍ ଆକ୍ରମଣ କ୍ଷମତା ଏବଂ ଉନ୍ନତ ଇଞ୍ଜିନ୍ ବା ପ୍ରୋପଲସନ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ ହେବ।

ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସର ପ୍ରସ୍ତାବ

ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ୱରେ ଆମେରିକାର ଏଫ୍-୪୭ (F-47) ଏବଂ ଚୀନର ଜେ-୩୬ (J-36) ଓ ଜେ-୫୦ (J-50) ଭଳି ପ୍ରକଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ଷଷ୍ଠ ପିଢ଼ିର ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଉପରେ କାମ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆଗେଇ ଚାଲିଛି। ଇଉରୋପରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ- ବ୍ରିଟେନ୍-ଇଟାଲୀ-ଜାପାନର ଗ୍ଲୋବାଲ କମ୍ବ୍ୟାଟ୍ ଏୟାର ପ୍ରୋଗ୍ରାମ (GCAP) ଏବଂ ଫ୍ରାନ୍ସ-ଜର୍ମାନୀ-ସ୍ପେନ୍ ନେତୃତ୍ୱରେ ଫ୍ୟୁଚର୍ କମ୍ବ୍ୟାଟ୍ ଏୟାର ସିଷ୍ଟମ୍ (FCAS) ରହିଥିଲା। ତେବେ ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଜର୍ମାନୀ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମତଭେଦ କାରଣରୁ ଏହି FCAS ପ୍ରକଳ୍ପ ଏବେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଘେରରେ ପଡ଼ିଛି। ଏହି ସୁଯୋଗରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ଏବେ ଷଷ୍ଠ ପିଢ଼ିର ଯୁଦ୍ଧବିମାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ସହିତ ମିଳିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିବାର ସୂଚନା ମିଳିଛି।

ଭାରତ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ

ଯଦି ଫ୍ରାନ୍ସ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶ ସହିତ ଭାରତର ଏହି ସହଭାଗିତା ସଫଳ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ସାବ୍ୟସ୍ତ ହେବ। ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ନିଜର ପଞ୍ଚମ ପିଢ଼ିର ବିମାନ ଏଏମସିଏ (AMCA - Advanced Medium Combat Aircraft) ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ଏହି ନୂଆ ମିଳିତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଭାରତର ସ୍ୱଦେଶୀ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଶିଳ୍ପକୁ ବୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ମିଳିବ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭବିଷ୍ୟତର ଆଧୁନିକ ବାୟୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଶ ନୂତନ ଶିଖରରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବ। ବିଶେଷକରି, ଚୀନ୍ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ବିପକ୍ଷରେ ରଣନୈତିକ ସ୍ତରରେ ଭାରତ ନିଜର ଦବଦବା ବଜାୟ ରଖିପାରିବ।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଜେନେରାଲ୍ ଧୀରଜ ସେଠ୍‌ ନୂଆ ସ୍ଥଳସେନା ମୁଖ୍ୟ । ଜେନେରାଲ୍ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ବିବେଦୀଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଲେ ଧୀରଜ ସେଠ୍‌ । ଜୁନ୍ ୩୦ରୁ ୨୦୨୮ ଅଗଷ୍ଟ ୩୧ ଯାଏଁ ସ୍ଥଳସେନା ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଲେ ଧୀରଜ ସେଠ୍ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସେ ସେନାର ଉପ-ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଉଥିଲେ। ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ଆର୍ମଡ୍ କର୍ପସ ଅଫିସର ଭାବେ ତାଙ୍କର ୩୯ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ଦୀର୍ଘ ସାମରିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ରହିଛି।

ଖଡକୱାସଲା ସ୍ଥିତ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏକାଡେମୀରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ୧୯୮୬ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ତାଙ୍କୁ ଆର୍ମଡ୍ କର୍ପସରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଥିଲା। ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରରେ ଆତଙ୍କବାଦ ନିରୋଧୀ ଅପରେସନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମରୁଭୂମି ଅପରେସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥିତିରେ ସେ ସଫଳତାର ସହ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି। ସେ ଏକ ଆର୍ମଡ୍ ରେଜିମେଣ୍ଟ, ବ୍ରିଗେଡ୍ ଏବଂ ଆତଙ୍କବାଦ ନିରୋଧୀ ଫୋର୍ସର ମଧ୍ୟ କମାଣ୍ଡ୍ କରିଛନ୍ତି।

ଜଣେ ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଜେନେରାଲ୍ ଭାବରେ ସେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର କର୍ପସର ନେତୃତ୍ୱ ନେବା ସହ ଦିଲ୍ଲୀ ଏରିଆର ଜେନେରାଲ୍ ଅଫିସର କମାଣ୍ଡିଂ (GOC) ଭାବେ ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି ସେ ସାଉଥ୍ ୱେଷ୍ଟର୍ଣ୍ଣ କମାଣ୍ଡ ଏବଂ ସଦର୍ଣ୍ଣ କମାଣ୍ଡ - ଏହିପରି ଦୁଇଟି ଅପରେସନାଲ୍ କମାଣ୍ଡର ମୁଖ୍ୟ ରହିବାରେ ଅଳ୍ପ କିଛି ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଆଙ୍ଗୋଲାରେ ଜାତିସଂଘର ମିଶନରେ ଅପରେସନ୍ ଅଫିସର ଏବଂ ସେନା ମୁଖ୍ୟାଳୟରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରଣନୀତିକ ପଦବୀରେ ସେ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି। ସେନାର ଆଧୁନିକୀକରଣ ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଯୋଗଦାନ ରହିଛି।

ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ଜେନେରାଲ୍ ସେଠ୍ ଜୁନିଅର କମାଣ୍ଡ କୋର୍ସରେ ଟପ୍ପର ହେବା ସହ ଡିଫେନ୍ସ ସର୍ଭିସେସ୍ ଷ୍ଟାଫ୍ କଲେଜରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଛାତ୍ର ଅଫିସର ପଦକ ହାସଲ କରିଥିଲେ। ସେ ପ୍ୟାରିସ୍ ଏବଂ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଡିଫେନ୍ସ କଲେଜ (NDC)ରେ ଉଚ୍ଚତର ତାଲିମ ମଧ୍ୟ ଶେଷ କରିଛନ୍ତି। ଗତ ୧ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୬ ରେ ସେ ସେନାର ଉପ-ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନର ସୁରକ୍ଷା ଆହ୍ୱାନ ଏବଂ ସେନାର ଆଧୁନିକୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାରି ରହିଥିବା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟରେ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଏହି ନିଯୁକ୍ତି ବେଶ୍ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।

ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା। ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଅନୁସନ୍ଧାନ ଏବଂ ବିକାଶ ସଂଗଠନ (DRDO) ଗୁରୁବାର ଦିନ ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ନିର୍ମିତ 'ନେତ୍ର ଏୟାରବର୍ଣ୍ଣ ଆର୍ଲି ୱାର୍ଣ୍ଣିଂ ଆଣ୍ଡ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ୍' (Netra AEW&C) ସିଷ୍ଟମକୁ ଫାଇନାଲ୍ ଅପରେସନାଲ୍ କ୍ଲିୟରାନ୍ସ ବା ଚୂଡ଼ାନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ମଞ୍ଜୁରୀ (FOC) ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହି ମଞ୍ଜୁରୀ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ନିରୀକ୍ଷଣ ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷମତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବ।

ବେଙ୍ଗାଲୁରୁସ୍ଥିତ 'ସେଣ୍ଟର ଫର୍ ଏୟାରବର୍ଣ୍ଣ ସିଷ୍ଟମ୍ସ' (CABS) ଠାରେ ଆୟୋଜିତ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଏହି ମଞ୍ଜୁରୀ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ବାୟୁସେନାର ଡେପୁଟି ଚିଫ୍ ଅଫ୍ ଏୟାର୍ ଷ୍ଟାଫ୍, ଏୟାର ମାର୍ଶଲ ଅବଧେଶ କୁମାର ଭାରତୀ ଏହି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଏହି ସଫଳତା ସମ୍ପର୍କରେ ସୂଚନା ଦେଇ ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, "ଏହା କେବଳ ଏକ ସ୍ୱଦେଶୀ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ସଫଳତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ଭାରତ ଗଠନ ଦିଗରେ ବାୟୁସେନା ଏବଂ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସହଭାଗିତାର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ।"

ଭାରତର ଆକାଶର ଆଖି

ନେତ୍ର (AEW&C) ସିଷ୍ଟମକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଭାରତର 'ଆକାଶର ଆଖି' ବା 'Eye in the Sky' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ରାଡାର୍ ଏବଂ ସେନ୍ସରରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର ବିମାନ, ଡ୍ରୋନ୍ ଏବଂ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରକୁ ବହୁ ଦୂରରୁ ଠାବ କରିପାରିବ। ଏହାଦ୍ୱାରା ବାୟୁସେନାକୁ ରିଅଲ-ଟାଇମ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ, ସର୍ଭେଲାନ୍ସ ଏବଂ ମିଲିଟାରୀ ଅପରେସନ୍‌ରେ ବିଶେଷ ସହାୟତା ମିଳିପାରିବ। ଭୂମିସ୍ଥିତ ରାଡାର ଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁ ସବୁ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୁଅନ୍ତି, ନେତ୍ର ଏହାର ସହଜ ସମାଧାନ କରିଥାଏ।

ଯୁଦ୍ଧ ଭୂମିରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି କ୍ଷମତା

ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ପାଖରେ ୩ଟି ନେତ୍ର ମାର୍କ-୧ ସିଷ୍ଟମ୍ ରହିଛି ଯାହାକୁ ଏମ୍ବ୍ରାଏର ଇଆରଜେ-୧୪୫ (Embraer ERJ‑145) ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଉପରେ ବିକଶିତ କରାଯାଇଛି। ୨୦୧୫ ମସିହାରେ ବାୟୁସେନାରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିବା ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ନିଜର ଦକ୍ଷତା ପ୍ରମାଣିତ କରିସାରିଛି। ୨୦୧୯ର ବାଲାକୋଟ୍ ଏୟାରଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍, ୨୦୨୦ର ଭାରତ-ଚୀନ୍ ସୀମା ବିବାଦ ଏବଂ ୨୦୨୫ର ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୁର ସମୟରେ ଏହା ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବ୍ୟବହାର ହେବା ପରେ, ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ମଞ୍ଜୁରୀ (FOC) ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି।

ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଘୋଷଣା ହୋଇଥିବା ଯୁଦ୍ଧବିରାମ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗର ଏବଂ ଆରବ ସାଗରରେ ନିଜର ଯୁଦ୍ଧ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ମୁତୟନ ରଖିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି। ବାଣିଜ୍ୟିକ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକର ନିରାପତ୍ତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯାଇଛି ବୋଲି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସୂତ୍ରରୁ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି।

ସୁରକ୍ଷାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକତା

ବର୍ତ୍ତମାନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟିକ ମାର୍ଗରେ ସୁରକ୍ଷା ବଜାୟ ରଖିବା ଭାରତ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଭାରତୀୟ ନୌସେନା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛି ଯେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଥିରତା ଫେରିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନୌସେନା ପକ୍ଷରୁ ସତର୍କତା କମ୍ କରାଯିବ ନାହିଁ। ଅପରେସନ୍ ସଂକଳ୍ପ (Operation Sankalp) ଅଧୀନରେ ନୌସେନାର କର୍ମଚାରୀମାନେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ନିରନ୍ତର ପାଟ୍ରୋଲିଂ ଜାରି ରଖିବେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ପତାକାବାହୀ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବେ।

ଇରାନ-ଆମେରିକା ଯୁଦ୍ଧବିରାମର ପ୍ରଭାବ

ନିକଟରେ ଇରାନ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିବା ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି ପରେ ଉପସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ତିକ୍ତତା କିଛି ମାତ୍ରାରେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। ତେବେ ଅତୀତର ଘଟଣାବଳୀକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଭାରତ ନିଜର ଆମଦାନୀ-ରପ୍ତାନି ଏବଂ ତୈଳ ବାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଆଞ୍ଚ ଆସିବାକୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ। ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ତୈଳ ଆମଦାନୀ ଏହି ସାମୁଦ୍ରିକ ମାର୍ଗ ଦେଇ ହେଉଥିବାରୁ, ହୋର୍ମୁଜ୍ ପ୍ରଣାଳୀ (Strait of Hormuz) ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ନୌସେନାର ଦୃଢ଼ ଉପସ୍ଥିତି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମତବ୍ୟକ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେବ ନାହିଁ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।

ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସରକାର ଦେଶର ପ୍ରତିରକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମଜବୁତ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଛନ୍ତି। ପୂର୍ବ ସୀମାର ସୁରକ୍ଷାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ରାଜ୍ୟ ସରକାର ହାସିମାରା ଏୟାରବେସ୍ ଏବଂ କଲାଇକୁଣ୍ଡା ଏୟାରବେସ୍ ପାଇଁ ଜମି ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଫଳରେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ ହେବ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର କୌଣସି ବି ଆକ୍ରମଣର କଡ଼ା ଜବାବ ଦେବା ପାଇଁ ସେନା ସର୍ବଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିବ।

ବାୟୁସେନା ଘାଟିର ହେବ ବିକାଶ

ମିଳିଥିବା ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁଭେନ୍ଦୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ହାସିମାରା ଏୟାରବେସ୍‌କୁ ୨୫ ଏକର ଏବଂ କଲାଇକୁଣ୍ଡା ଏୟାରବେସ୍‌କୁ ୩୭ ଏକର ଜମି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଜମିଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏୟାରବେସ୍‌ର ବୁନିୟାଦୀ ଢାଞ୍ଚାର ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଯିବ। ସୀମାବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଏୟାରବେସ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରୁଥିବାରୁ ଏହାର ବିସ୍ତାର ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା।

ମୁତୟନ ଅଛନ୍ତି ରାଫେଲ୍ ଓ S-400 ଭଳି ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର

ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଏହି ଦୁଇ ଏୟାରବେସ୍‌ରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷମତାସମ୍ପନ୍ନ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଏବଂ ମିସାଇଲ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ ମୁତୟନ ଅଛନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି ଫ୍ରାନ୍ସରୁ ଅଣାଯାଇଥିବା ରାଫେଲ୍ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ, ଋଷିଆର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା S-400 ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଖୋଇ (Su-30 MKI) ଏଠାରେ ମୁତୟନ ରହିଛନ୍ତି। ନୂତନ ଜମି ମିଳିବା ପରେ ଏହି ସବୁ ଯୁଦ୍ଧବିମାନ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଆହୁରି ସୁବିଧାଜନକ ହେବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ସୀମା ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇପାରିବ।

୨୧ ଜୁନ୍ ୨୦୨୬ ରେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନାରେ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ୩ଟି ଯୁଦ୍ଧପୋତ (ଆଇଏନଏସ ଦୁନାଗିରି, ଆଇଏନଏସ ସଂଶୋଧକ ଏବଂ ଆଇଏନଏସ ଅଗ୍ରୟ) ସାମିଲ ହେବାର ଐତିହାସିକ 'ଟ୍ରିପଲ୍ କମିଶନିଂ' ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ବଡ଼ ସଫଳତା ପରେ ନୌସେନା ନିଜର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପୁଣି ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାକୁ ଯାଉଛି। ଆସନ୍ତା ଜୁଲାଇ ମାସରେ ଭାରତୀୟ ନୌସେନାରେ ଆହୁରି ଦୁଇଟି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ତଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଦେଶୀ ଯୁଦ୍ଧପୋତ ସାମିଲ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏହି ଦୁଇ ଯୁଦ୍ଧପୋତ ହେଉଛନ୍ତି ଷ୍ଟେଲ୍‌ଥ ଫ୍ରିଗେଟ୍ ଆଇଏନଏସ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ଏବଂ ଆଣ୍ଟି-ସବମେରାଇନ୍ ୱାରଫେୟାର ଭେସେଲ ଆଇଏନଏସ ମାଲୱନ।

ଆଇଏନଏସ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି: ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ୧୭ଏ ର ଅନ୍ତିମ ତଥା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଫ୍ରିଗେଟ୍

ଆଇଏନଏସ ମହେନ୍ଦ୍ରଗିରି ହେଉଛି 'ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ ୧୭ଏ' ଅଧୀନରେ ନିର୍ମିତ ନୀଳଗିରି କ୍ଲାସର ସପ୍ତମ ତଥା ଅନ୍ତିମ ଜାହାଜ। ମୁମ୍ବାଇ ସ୍ଥିତ ମାଜଗାଓଁ ଡକ୍ ସିପବିଲ୍ଡର୍ସ ଲିମିଟେଡ୍ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ଯୁଦ୍ଧପୋତରେ ପାଖାପାଖି ୭୫ ପ୍ରତିଶତ ସ୍ୱଦେଶୀ ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଛି। ଓଜନରେ ପ୍ରାୟ ୬୭୦୦ ଟନ୍ ବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ଷ୍ଟେଲ୍‌ଥ ଫ୍ରିଗେଟକୁ ବିଶାଖାପାଟଣା ଠାରେ ନୌସେନାରେ କମିଶନ କରାଯିବ। ବହୁମୁଖୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ଜାହାଜରେ ଆଣ୍ଟି-ଏୟାର, ଆଣ୍ଟି-ସର୍ଫେସ୍ ଏବଂ ଆଣ୍ଟି-ସବମେରାଇନ୍ କ୍ଷମତା ରହିଛି। କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ବିନାଶକାରୀ ବ୍ରହ୍ମୋସ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ଦୂରଗାମୀ ସର୍ଫେସ୍-ଟୁ-ଏୟାର ମିସାଇଲ୍ ସିଷ୍ଟମରେ ସଜ୍ଜିତ ଏହି ଜାହାଜଟି ଶତ୍ରୁର ରାଡାରରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ ଆଡଭାନ୍ସଡ୍ ଷ୍ଟେଲ୍‌ଥ ଫିଚର୍ସ ସହିତ ଆସୁଛି।

ଆଇଏନଏସ ମାଲୱନ: ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳର ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ଶିକାରୀ

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଆଇଏନଏସ ମାଲୱନ ହେଉଛି ଆଣ୍ଟି-ସବମେରାଇନ୍ ୱାରଫେୟାର ସ୍ୟାଲୋ ୱାଟର କ୍ରାଫ୍ଟ (ASW-SWC) ପ୍ରୋଗ୍ରାମର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଜାହାଜ। କୋଚିନ୍ ସିପୟାର୍ଡ ଲିମିଟେଡ୍ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ଜାହାଜଟିର ଲମ୍ବ ୮୦ ମିଟର ଏବଂ ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୧୧୦୦ ଟନ୍ ଅଟେ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଐତିହାସିକ ଉପକୂଳ ସହର ମାଲୱନ ନାମରେ ନାମିତ ଏହି ଜାହାଜଟିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷର ବୁଡ଼ାଜାହାଜ ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ଏବଂ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ କରାଯାଇଛି। ଏହାକୁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଟର୍ପେଡୋ, ଆଣ୍ଟି-ସବମେରାଇନ୍ ରକେଟ୍, ଆଡଭାନ୍ସଡ୍ ସୋନାର ଏବଂ ଆଧୁନିକ ରାଡାରରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରାଯାଇଛି। ଆସନ୍ତା ଜୁଲାଇ ମାସରେ ଏହାକୁ କୋଚି ଠାରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ନୌସେନାରେ ସାମିଲ କରାଯିବ।

ଏହି ଦୁଇ ସ୍ୱଦେଶୀ ଯୁଦ୍ଧପୋତର ସାମିଲ ହେବା ଭାରତୀୟ ନୌସେନାର 'ଆତ୍ମନିର୍ଭର ଭାରତ' ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ମହାସାଗରୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଶର ସାମୁଦ୍ରିକ ସୁରକ୍ଷା କ୍ଷମତା ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ।

ଆସାମର ଜୋରହାଟ୍ ଏୟାରବେସ୍ ଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଛି। ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା (IAF) ର ଏକ ଏଏନ୍-୩୨ (AN-32) ପରିବହନ ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଫଳରେ ୫ ଜଣ ବାୟୁସେନା ଯବାନ ଦେଶ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବଳିଦାନ ଦେଇ ସହିଦ ହୋଇଛନ୍ତି। ତେବେ ଏହି ଭୟାବହ ଦୁର୍ଘଟଣାରୁ ବିମାନର କୋ-ପାଇଲଟ୍ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ବର୍ତ୍ତି ଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ଜାରି ରହିଛି।

କିପରି ଘଟିଲା ଦୁର୍ଘଟଣା?

ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ବାୟୁସେନାର ଏହି ବିମାନଟି ଏକ ନିୟମିତ ଉଡ଼ାଣରେ ଥିବା ବେଳେ ଆସାମର ଜୋରହାଟ୍ ଏୟାରବେସ୍ ନିକଟରେ କୌଣସି କାରଣବଶତଃ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହରାଇ କ୍ରାସ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ହୃଦୟ ବିଦାରକ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ୫ ଜଣ ବୀର ଯବାନ ସହିଦ ହୋଇଛନ୍ତି। ଉଦ୍ଧାରକାରୀ ଦଳ ତୁରନ୍ତ ଘଟଣାସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚି ଉଦ୍ଧାର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଆହତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା କୋ-ପାଇଲଟ୍‌ଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇ ନିକଟସ୍ଥ ସାମରିକ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଛି ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ସ୍ଥିର ଥିବା ଜଣାପଡ଼ିଛି।

କୋର୍ଟ ଅଫ୍ ଇନକ୍ୱାରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ

ଏହି ବିମାନ ଦୁର୍ଘଟଣାର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇପାରି ନାହିଁ। ବୈଷୟିକ ତ୍ରୁଟି ଯୋଗୁଁ ଏହି ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଛି ନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ରହିଛି, ତାହାର ତଦନ୍ତ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା ପକ୍ଷରୁ ଏକ କୋର୍ଟ ଅଫ୍ ଇନକ୍ୱାରୀ (Court of Inquiry) ଗଠନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ଘଟଣାସ୍ଥଳରେ ବାୟୁସେନାର ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀମାନେ ପହଞ୍ଚି ସ୍ଥିତିର ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଘଟଣା ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଶୋକର ଛାୟା ଖେଳାଇ ଦେଇଛି।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଘରୋଇ ପ୍ରତିରକ୍ଷା କମ୍ପାନୀ ନାଇବ୍‌ ଲିମିଟେଡ୍ (Nibe Limited) ପକ୍ଷରୁ ଓଡ଼ିଶାର ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲାସ୍ଥିତ ଚାନ୍ଦିପୁର ଇଣ୍ଟିଗ୍ରେଟେଡ୍ ଟେଷ୍ଟ ରେଞ୍ଜ (ITR) ଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ୍ର (Suryastra) ରକେଟର ସଫଳ ଫାୟାରିଂ ଟ୍ରାଏଲ୍ ବା ପରୀକ୍ଷଣ କରାଯାଇଛି।

ଏହି ପରୀକ୍ଷଣରେ ରକେଟର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ସଂସ୍କରଣର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦ କ୍ଷମତା ଯଥାକ୍ରମେ ୧୫୦ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ୩୦୦ କିଲୋମିଟର ରହିଛି। ୧୫୦ କିଲୋମିଟର ରେଞ୍ଜ ବିଶିଷ୍ଟ ରକେଟ୍ ୧.୫ ମିଟରର ସର୍କୁଲାର୍ ଏରର୍ ପ୍ରୋବାବଲ୍ (CEP) ହାସଲ କରିଥିବା ବେଳେ ୩୦୦ କିଲୋମିଟର ଭାରିଏଣ୍ଟ୍ ୨ ମିଟର CEP ରେକର୍ଡ କରିଛି। ଏହି ସଫଳ ପରୀକ୍ଷଣ ଭାରତୀୟ ସେନା ପକ୍ଷରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଏକ ଅର୍ଡରର ଅଂଶବିଶେଷ ବୋଲି ଅଧିକାରୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି।

ଏହି ସଫଳ ପରୀକ୍ଷଣ ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ଏକ ଉନ୍ନତ ଡିପ୍-ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ବିକଳ୍ପ ପ୍ରଦାନ କରିବ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ସର୍ଫେସ୍-ଟୁ-ସର୍ଫେସ୍ ଟାକ୍ଟିକାଲ୍ ବାଲିଷ୍ଟିକ୍ ଏବଂ କ୍ରୁଜ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକର କ୍ଷମତାକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବ। ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ, ଲଙ୍ଗ୍-ରେଞ୍ଜ ରକେଟ୍ ଆର୍ଟିଲାରୀ ୟୁନିଟ୍ ଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା (IAF) ର ଅଫେନ୍ସିଭ୍ କାଉଣ୍ଟର-ଏୟାର କ୍ଷମତା ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ଭାରତର ସାମରିକ ତଥା ଅପରେସନାଲ୍ ଶକ୍ତି ବହୁଗୁଣିତ ହେବ।

ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ୍ର ରକେଟର ଏହି ଟ୍ରାଏଲ୍ ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ପ୍ରସ୍ତୁତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବଡ଼ ଉପଲବ୍ଧି। ଏହା ଉନ୍ନତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବିକାଶରେ ଘରୋଇ କ୍ଷେତ୍ରର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି।

ଗତବର୍ଷ ପାକିସ୍ତାନ ବିପକ୍ଷରେ କରାଯାଇଥିବା 'ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୂର' (Operation Sindoor) ରେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର ଏକଚାଟିଆ ଆଧିପତ୍ୟ ବା ଏୟାର ସୁପିରିଓରିଟି ଥିବା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। ଆମେରିକାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୁଦ୍ଧ ବିଶେଷଜ୍ଞ ତଥା ୱେଷ୍ଟ ପଏଣ୍ଟର ଅର୍ବାନ ୱାରଫେୟାର ଷ୍ଟଡିଜ୍ ମୁଖ୍ୟ ଜନ୍ ସ୍ପେନ୍ସର୍ (John Spencer) ଏବଂ ଏକ ୟୁରୋପୀୟ (ସ୍ୱିସ୍) ପ୍ରତିରକ୍ଷା ରିପୋର୍ଟରୁ ଏହି ବଡ଼ ଖୁଲାସା ହୋଇଛି। ଏହି ବିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ, ନିଜର ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଆକ୍ରମଣ ଦ୍ୱାରା ଭାରତ ପାକିସ୍ତାନର ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ପାକିସ୍ତାନ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଅସ୍ତ୍ରବିରତି ପାଇଁ ନିବେଦନ କରିଥିଲା।

ନୂତନ ସାମରିକ ନୀତି ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତ

ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶ୍ଳେଷକ ଜନ୍ ସ୍ପେନ୍ସର୍ଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଅପରେସନ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଛି ଯେ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟ ଦେଖାଇ ଆଉ ଆତଙ୍କବାଦକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଭାରତ ନିଜର ପୁରୁଣା ସୀମିତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ନୀତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣକୁ ସିଧାସଳଖ ଯୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଛି। ସ୍ପେନ୍ସର୍ ବିଶେଷଭାବେ ଭାରତର ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ (Make in India) ରେ ନିର୍ମିତ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ଯେପରିକି ଡ୍ରୋନ୍ ଏବଂ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ସଫଳ ବ୍ୟବହାରକୁ ଖୁବ୍ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି।

ସ୍ୱିସ୍ ମିଲିଟାରୀ ରିପୋର୍ଟର ବଡ଼ ଖୁଲାସା

ସ୍ୱିଜରଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଥିଙ୍କ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ୍ ସେଣ୍ଟର ଫର ମିଲିଟାରୀ ହିଷ୍ଟ୍ରି ଆଣ୍ଡ ପରସପେକ୍ଟିଭ୍ ଷ୍ଟଡିଜ୍ (CHPM) ର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ପାକିସ୍ତାନର ମିଥ୍ୟା ପ୍ରଚାରର ପର୍ଦ୍ଦାଫାଶ କରିଛି। ମେ ୭ ରୁ ୧୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ଏହି ୮୮ ଘଣ୍ଟିଆ ବାୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନା କିଭଳି ପାକିସ୍ତାନୀ ଆକାଶରେ ନିଜର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା, ତାହାର ସବିଶେଷ ତଥ୍ୟ ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ଦିଆଯାଇଛି। ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତୀୟ ବାୟୁସେନାର କ୍ରମାଗତ ଷ୍ଟ୍ରାଇକ୍ ଯୋଗୁଁ ପାକିସ୍ତାନର ରାଡାର୍ ଏବଂ ବାୟୁ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ନେଟୱର୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକାମୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ମେ ୧୦, ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ଇସଲାମାବାଦ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧବିରତି (Ceasefire) ପାଇଁ ଭାରତକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲା।

ପହଲଗାମ୍ ଆକ୍ରମଣର କଡ଼ା ପ୍ରତିଶୋଧ

ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୨, ୨୦୨୫ ରେ କାଶ୍ମୀରର ପହଲଗାମ୍ ଠାରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରାୟୋଜିତ ଆତଙ୍କବାଦୀମାନେ ୨୬ ଜଣ ନିରୀହ ନାଗରିକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହାର କଡ଼ା ଜବାବ ଦେବା ପାଇଁ ଭାରତ ମେ ୭, ୨୦୨୫ ରେ 'ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୂର' ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଏଥିରେ ସଠିକ୍ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଲଢ଼ୁଆ ବିମାନ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇ ପାକିସ୍ତାନ ଭିତରେ ଥିବା ଜୈଶ-ଇ-ମହମ୍ମଦ ଓ ଲସ୍କର-ଇ-ତୋଇବା ଭଳି ଆତଙ୍କବାଦୀ ସଙ୍ଗଠନର ଶିବିରଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଧ୍ୱଂସ କରାଯାଇଥିଲା।

ଷ୍ଟକହୋମ୍ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ୍ ପିସ୍ ରିସର୍ଚ୍ଚ ଇନଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍ ବା ସିପ୍ରି (SIPRI) ପକ୍ଷରୁ ନୂତନ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି। ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ସାମରିକ ବ୍ୟୟ ରେକର୍ଡସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ବିଶ୍ୱର ମୋଟ ସାମରିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ୨୮.୮୭ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ($୨୮୮୭ ବିଲିୟନ୍) ଛୁଇଁଛି। ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଘର୍ଷ କାରଣରୁ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିବା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଏହି ତାଲିକାରେ ଭାରତ ଦୁନିଆର ପଞ୍ଚମ ସର୍ବବୃହତ୍ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟୟକାରୀ ଦେଶ ଭାବରେ ଉଭା ହୋଇଛି।

ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୂର ଏବଂ ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟୟ

ସିପ୍ରିର ରିପୋର୍ଟ ଅନୁସାରେ, ଭାରତର ସାମରିକ ବ୍ୟୟ ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ୮.୯ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୮.୬୬ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ($୯୨.୧ ବିଲିୟନ୍) ରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ମେ' ୨୦୨୫ରେ ପାକିସ୍ତାନ ସହ ହୋଇଥିବା ସଂଘର୍ଷ, ଯାହାକୁ 'ଅପରେସନ୍ ସିନ୍ଦୂର' (Operation Sindoor) କୁହାଯାଉଛି, ତାହା ଭାରତର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟୟ ବଢ଼ାଇବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ପାଲଟିଛି। ଏହି ଅପରେସନ୍ ପରେ ଭାରତ ନିଜର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଡ୍ରୋନ୍, କାଉଣ୍ଟର୍-ଡ୍ରୋନ୍, ଏୟାର୍ ଡିଫେନ୍ସ ସିଷ୍ଟମ୍ ଏବଂ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର କ୍ରୟକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥିଲା।

ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟୟରେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି

ଭାରତ ଭଳି ପଡ଼ୋଶୀ ପାକିସ୍ତାନର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟୟରେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଛି। ପାକିସ୍ତାନର ସାମରିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ୧୧ ପ୍ରତିଶତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ପ୍ରାୟ ୧.୧୨ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ($୧୧.୯ ବିଲିୟନ୍) ହୋଇଛି। ମେ' ମାସର ସଂଘର୍ଷ ପରେ ପାକିସ୍ତାନ ଚୀନ୍ ଠାରୁ ବିମାନ ଏବଂ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ନୂଆ ଅର୍ଡର ଦେଇଥିବାରୁ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଘଟିଥିବା ରିପୋର୍ଟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ତେବେ ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବ୍ୟୟର ପାର୍ଥକ୍ୟ ବହୁଗୁଣିତ ହୋଇଯାଇଛି।

ଆମେରିକା, ଚୀନ୍ ଏବଂ ଋଷିଆ ଶୀର୍ଷରେ

ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବାବଦରେ ସର୍ବାଧିକ ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିବା ଶୀର୍ଷ ତିନୋଟି ଦେଶ ହେଲେ ଆମେରିକା, ଚୀନ୍ ଏବଂ ଋଷିଆ। ୨୦୨୫ ମସିହାରେ ଏହି ତିନି ଦେଶ ମିଳିତ ଭାବେ ବିଶ୍ୱର ମୋଟ ସାମରିକ ବ୍ୟୟର ୫୧ ପ୍ରତିଶତ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଛନ୍ତି। ଆମେରିକା ପ୍ରାୟ ୮.୯୭ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ($୯୫୪ ବିଲିୟନ୍) ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ତାଲିକାର ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ରହିଛି। ଯଦିଓ ଆମେରିକାର ଖର୍ଚ୍ଚ ଗତ ବର୍ଷ ତୁଳନାରେ ସାମାନ୍ୟ କମିଛି, ତଥାପି ଇଣ୍ଡୋ-ପ୍ୟାସିଫିକ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚୀନକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏହା ନିଜର ପରମାଣୁ ଓ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ନିବେଶ ବୃଦ୍ଧି କରିଛି।

ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସାଧାରଣତଃ ବଡ଼ ବଡ଼ ବିସ୍ଫୋରଣ ଏବଂ ବାରୁଦର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଆମେରିକୀୟ ସେନା ଏପରି ଏକ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ବାରୁଦ କିମ୍ବା ବିସ୍ଫୋରକ ନଥିଲା, ତଥାପି ଏହା ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆତଙ୍କ ଥିଲା। ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ନାମ ହେଉଛି 'ଲେଜି ଡଗ୍' (Lazy Dog)। ଏହା ଇସ୍ପାତ (ଷ୍ଟିଲ୍) ନିର୍ମିତ ଏକ ଛୋଟ ତୀର ବା ଡାର୍ଟ ଥିଲା, ଯାହା ବିନା କୌଣସି ଆବାଜରେ ଶତ୍ରୁର ହେଲମେଟ୍ ଏବଂ ବଙ୍କରକୁ ଭେଦ କରିପାରୁଥିଲା।

ବିନା ବାରୁଦରେ ମୃତ୍ୟୁର ବର୍ଷା

ଲେଜି ଡଗ୍ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ କାଇନେଟିକ୍ (Kinetic) ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା। ଏଥିରେ କୌଣସି ବିସ୍ଫୋରକ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉନଥିଲା। କେବଳ କଠିନ ଷ୍ଟିଲରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ଛୋଟ ତୀରଗୁଡ଼ିକୁ ବିମାନରୁ ବହୁ ଉଚ୍ଚତାରୁ ଖସାଇ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପବନର ଗତିବିରୋଧ ଅଭାବରୁ ଏହା ଘଣ୍ଟାପ୍ରତି ପ୍ରାୟ ୮୦୫ କିଲୋମିଟର ବେଗରେ ତଳକୁ ଖସୁଥିଲା। ଏହାର ଗତି ଏତେ ତୀବ୍ର ଥିଲା ଯେ, ଏହା ବନ୍ଧୁକର ଗୁଳି ପରି ଶରୀରକୁ ଭେଦ କରି ବାହାରି ଯାଉଥିଲା। ଗୋଟିଏ ବିମାନରୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ହଜାର ହଜାର ଡାର୍ଟ ପକାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମୃତ୍ୟୁର ଜାଲରେ ପରିଣତ କରୁଥିଲା।

ଇତିହାସ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଆମେରିକୀୟ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସ୍ତ୍ରର ବିକାଶ କରାଯାଇଥିଲା। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭିଏତନାମ୍ ଯୁଦ୍ଧ (Vietnam War) ଏବଂ କୋରିଆ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇଥିଲା। ଆମେରିକାର ଏଫ୍-୪ ଫ୍ୟାଣ୍ଟମ୍ (F-4 Phantom) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବୋମାବର୍ଷୀ ବିମାନରୁ ଏହି 'ଲେଜି ଡଗ୍' ବୋମାଗୁଡ଼ିକୁ ପକାଯାଉଥିଲା। ଗୋଟିଏ ଆକ୍ରମଣରେ ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ ରୁ ଅଧିକ ତୀର ବା ଡାର୍ଟ ଖସାଯାଇପାରୁଥିଲା। ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ଶତ୍ରୁ ସୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ସୈନିକଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିପଦ

ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦେଖିବାକୁ କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଡାର୍ଟ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପଜ୍ଜନକ ଥିଲା। ତଳକୁ ଖସିବା ସମୟରେ ଏହା ସିଟି ବା ହୁଇସିଲ୍ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହାର ବେଗ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ, ଶବ୍ଦ ଶୁଭିବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଏହା ସୈନିକଙ୍କ ଦେହରେ ପଶିଯାଉଥିଲା। ବିନା କୌଣସି ଆବାଜରେ ଏହା ଗାଡ଼ିର ଛାତ, ବଙ୍କର ଏବଂ ସୈନିକଙ୍କ ଲୁହା ହେଲମେଟକୁ ସହଜରେ ଚିରିଦେଉଥିଲା। ସୈନିକମାନେ କିଛି ବୁଝିବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିଲେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ସେନାବାହିନୀ ଏହିଭଳି ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଗବେଷଣା ଜାରି ରଖିଛନ୍ତି, ଯାହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତି ଘଟାଇବା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ବାରୁଦର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ।

ଆମେରିକୀୟ ନୌସେନାର ଏକ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ତଥା ଦାମୀ ସର୍ଭିଲାନ୍ସ ଡ୍ରୋନ୍ MQ-4C ଟ୍ରାଇଟନ୍ (MQ-4C Triton) ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗର (Persian Gulf) ରେ ଖସିପଡିଥିବା ନେଇ ଆଶଙ୍କା କରାଯାଉଛି। ଏହି ଘଟଣାଟି ହୋର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ନିକଟରେ ଘଟିଛି। ରାଡାରରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଡ୍ରୋନ୍ ରୁ ଏକ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସିଗନାଲ (Emergency Code) ମିଳିଥିଲା।

କିପରି ଘଟିଲା ଏହି ଘଟଣା?

ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଗତ ୯ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୬ ରେ ଆମେରିକୀୟ ନୌସେନାର ଏହି ଡ୍ରୋନ୍ ପାରସ୍ୟ ଉପସାଗର ଏବଂ ହୋର୍ମୁଜ ପ୍ରଣାଳୀ ଉପରେ ଏକ ଗୁପ୍ତଚର ମିଶନରେ ଥିଲା। ତେବେ ଉଡ଼ାଣ ସମୟରେ ହଠାତ୍ ଏଥିରୁ ଏମର୍ଜେନ୍ସି କୋଡ୍ ୭୭୦୦ ସିଗନାଲ୍ ମିଳିଥିଲା। ମାତ୍ର କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ନିଜର ସ୍ୱାଭାବିକ ଉଚ୍ଚତା ୫୨,୦୦୦ ଫୁଟ୍ ରୁ ତଳକୁ ଖସି ପ୍ରାୟ ୯,୫୦୦ ଫୁଟ୍ ରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଏହା ପରେ ଏହା ଫ୍ଲାଇଟ୍ ଟ୍ରାକିଂ ରାଡାରରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଗାଏବ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ରିମୋଟ୍ ପାଇଲଟଙ୍କ ସହ ଏହାର ଯୋଗାଯୋଗ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଛି ଏବଂ ଏହା ସମୁଦ୍ରରେ ଖସିପଡିଛି।

ଡ୍ରୋନ୍ ର ମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ବିଶେଷତ୍ୱ

ଆମେରିକା ପାଇଁ ଏହି କ୍ଷତି ଏକ ବଡ଼ ଝଟକା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି। କାରଣ ନର୍ଥ୍ରୋପ୍ ଗ୍ରୁମାନ୍ (Northrop Grumman) ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ହାଇ-ଆଲ୍ଟିଚ୍ୟୁଡ୍ ଡ୍ରୋନର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ନିୟୁତ ଡଲାର ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାୟ ୧୮୫୬ କୋଟି ଟଙ୍କା। ଏହା ଲଗାତାର ୨୪ ଘଣ୍ଟା ଧରି ଉଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ଉଡି ସାମୁଦ୍ରିକ ଗତିବିଧି, ଯୁଦ୍ଧପୋତ ଏବଂ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ନଜର ରଖିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଆମେରିକୀୟ ଗୁପ୍ତଚର ବିଭାଗର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ।

ଇରାନ ଉପରେ ବଢୁଛି ସନ୍ଦେହ

ଆମେରିକା ଏବଂ ଇରାନ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ତିକ୍ତତା ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଘଟଣା ଅନେକ ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, କିଛି ଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ଯୁଦ୍ଧବିରାମ ରାଜିନାମା ହୋଇଥିଲା। ତେବେ ଡ୍ରୋନ୍ ଦୁର୍ଘଟଣାଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ପଛରେ କୌଣସି ଯାନ୍ତ୍ରିକ ତ୍ରୁଟି ଅଛି ନା ଇରାନ ଏହାକୁ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ୱାରଫେୟାର କିମ୍ବା କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ମାରି ଖସାଇଦେଇଛି, ସେ ନେଇ ସନ୍ଦେହ ଘନୀଭୂତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ଆମେରିକୀୟ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଭାଗ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ବା ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ ମିଳିପାରିନାହିଁ।