ସକାଳୁ ନିଦ ଭାଙ୍ଗିବା ମାତ୍ରେ କ'ଣ ଆପଣ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ନିଜ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଖୋଜନ୍ତି କି? ଯଦି ହଁ, ତେବେ ଏହା କେବଳ ଆପଣଙ୍କର ନୁହେଁ, ବରଂ ଆଜିକାଲି ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କର ଏକ ସାଧାରଣ ଅଭ୍ୟାସରେ ପରିଣତ ହୋଇସାରିଛି। ଆଲାର୍ମ ବନ୍ଦ କରିବା ବାହାନାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଏହି ସ୍କ୍ରୋଲିଂ ମୋବାଇଲ୍ ବ୍ୟବହାର ଆମ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ କିପରି ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ଏବଂ ଏଥିରୁ କିପରି ମୁକୁଳିବେ, ସେ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି ସାର୍ ଏଚ୍.ଏନ୍ ରିଲାଏନ୍ସ ଫାଉଣ୍ଡେସନ୍ ହସ୍ପିଟାଲ୍ର କ୍ଲିନିକାଲ୍ ସାଇକୋଲୋଜିଷ୍ଟ (ମନୋବିଜ୍ଞାନୀ) ମେହେଜବିନ୍ ଦୋର୍ଦି।

ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ

ମନୋବିଜ୍ଞାନୀ ମେହେଜବିନ୍ ଦୋର୍ଦିଙ୍କ ମତରେ ସକାଳୁ ଉଠିବା ମାତ୍ରେ ଫୋନ୍ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଆମ ମନୋଭାବକୁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଭାବିତ କରେ। ସକାଳେ ହଠାତ୍ ବହୁତ ଗୁଡ଼ିଏ ମେସେଜ୍, ଇମେଲ୍ ଏବଂ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆ ଅପଡେଟ୍ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ କର୍ଟିସୋଲ୍ (Cortisol) ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ମସ୍ତିଷ୍କ ଅତ୍ୟଧିକ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଦିନର ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ମାନସିକ ଚାପ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଅଭ୍ୟାସ ବଦଳାଇବାର ସହଜ ଉପାୟ

ଏହି ଖରାପ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଦୂରେଇ ରହିବା ପାଇଁ ଡାକ୍ତର ଦୋର୍ଦି ପରାମର୍ଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ସକାଳୁ ଉଠିବାର ୧୫ ରୁ ୩୦ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ଫୋନକୁ ପାଖରେ ରଖନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଫୋନକୁ ଶୋଇବା ଘରୁ ଦୂରରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ଦେଖିବାର ଇଚ୍ଛା କମିଯାଏ। ଏହି ସମୟ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଦିନର ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ।

୬ଟି ସୁସ୍ଥ ବିକଳ୍ପ

ସକାଳୁ ଫୋନ୍ ଦେଖିବା ବଦଳରେ ଆପଣ ନିମ୍ନଲିଖିତ ୬ଟି ଲାଭଦାୟକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ ବୋଲି ମନୋବିଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି:

୧. ପାଣି ପିଇବା (Hydration): ରାତିସାରା ଶୋଇବା ପରେ ଶରୀରରେ ଜଳୀୟ ଅଂଶ କମିଯାଇଥାଏ। ତେଣୁ ସକାଳୁ ଉଠି ଏକ ଗ୍ଲାସ୍ ପାଣି ପିଇବା ଏକ ସୁସ୍ଥ ଅଭ୍ୟାସ ଅଟେ।

୨. ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ (Sunlight exposure): ଉଠିବାର କିଛି ସମୟ ପରେ ୫-୧୦ ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖରାରେ ରହିବା କିମ୍ବା ଝରକା ପାଖରେ ଠିଆ ହେବା ଦ୍ୱାରା ଶରୀରର ସର୍କାଡିଆନ୍ ରିଦିମ୍ (Circadian rhythms) ସନ୍ତୁଳିତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଦିନସାରା ସତେଜ ଅନୁଭବ ହୁଏ।

୩. ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାୟାମ (Physical activity): ସକାଳୁ ଷ୍ଟ୍ରେଚିଂ କରିବା, ଯୋଗ କରିବା କିମ୍ବା ଚାଲିବା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ଭଲ ହୁଏ ଏବଂ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଖୁସି ଦେଉଥିବା ନ୍ୟୁରୋଟ୍ରାନ୍ସମିଟର କ୍ଷରଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

୪. ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା (Meditation): ମାତ୍ର ୫ ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ବା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମାନସିକ ଚାପ ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ।

୫. କୃତଜ୍ଞତା ଜ୍ଞାପନ ବା ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ଯୋଜନା: ସକାଳୁ ଦିନକର ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ କାମର ତାଲିକା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ କିମ୍ବା ନିଜ ଜୀବନର ଭଲ ଜିନିଷ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତୁ। ଏହା ମନୋଯୋଗ ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ।

୬. ଚା' ବା କଫିର ଆନନ୍ଦ ନେବା: ସକାଳର ପାନୀୟକୁ ଉପଭୋଗ କରିବା, ପକ୍ଷୀଙ୍କ ରାବ ଶୁଣିବା ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ରହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବ।

ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ରେୱା ଜିଲ୍ଲାରେ ମାନବିକତା ଏବଂ ସମ୍ପର୍କକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରିବା ଭଳି ଏକ ଅଭାବନୀୟ ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଜଣେ ୧୪ ବର୍ଷର ନାବାଳକ ମୋବାଇଲରେ ପର୍ଣ୍ଣ ଭିଡିଓ ଦେଖିବା ପରେ ନିଜର ୬ ବର୍ଷର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭଉଣୀକୁ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଛି। ପରିବାର ଲୋକେ ଏହି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜାଣିବା ପରେ ପୋଲିସରେ ଅଭିଯୋଗ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ଅଭିଯୁକ୍ତକୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଛି।

କୁରକୁରେ ଖୁଆଇବା ବାହାନାରେ ନେଇଥିଲା ନାବାଳକ

ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ଘଟଣା ରେୱା ଜିଲ୍ଲା ଜନେହ ଥାନା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ଗାଁରେ ଘଟିଛି। ଶନିବାର ରାତିରେ ୧୪ ବର୍ଷର ନାବାଳକ ଜଣକ ତାର ୬ ବର୍ଷର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭଉଣୀକୁ କୁରକୁରେ ଖୁଆଇବା ବାହାନାରେ ଦୋକାନକୁ ନେଇଯାଇଥିଲା। ଦୋକାନରୁ ଫେରିବା ପରେ ସେ ଶିଶୁଟିକୁ ଏକ ନିଛାଟିଆ ଘରକୁ ନେଇଯାଇ ସେଠାରେ ତା ସହିତ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିଲା। ଶିଶୁଟି ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରିବାରୁ ପରିବାର ଲୋକେ ଘଟଣାସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଶିଶୁଟିର ଏପରି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ପରିବାର ଲୋକେ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଭର୍ତ୍ତି ଓ ପୋଲିସର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ

ଶିଶୁଟିର ଶରୀରରୁ ପ୍ରବଳ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେଉଥିବାରୁ ପରିବାର ଲୋକେ ରାତିରେ ହିଁ ତାକୁ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଏକ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ଭର୍ତ୍ତି କରିଥିଲେ। ରବିବାର ଦିନ ଶିଶୁଟିର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ସାମାନ୍ୟ ସୁଧାର ଆସିବା ପରେ ପରିବାର ଲୋକେ ଜନେହ ଥାନାରେ ପହଞ୍ଚି ଏତଲା ଦେଇଥିଲେ। ପୋଲିସ ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରି ଅଭିଯୁକ୍ତ ନାବାଳକକୁ ଗିରଫ କରିଛି। ତାକୁ ଖୁବଶୀଘ୍ର କିଶୋର ନ୍ୟାୟାଳୟରେ ହାଜର କରାଯାଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଯିବ।

ମୋବାଇଲ ନିଶା ଓ ସାମାଜିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ

ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ ଯୁଗରେ କିଛି ନାବାଳକ ଏହାର ଭୁଲ ବ୍ୟବହାର କରି ପର୍ଣ୍ଣଗ୍ରାଫି ଭଳି ଖରାପ ଅଭ୍ୟାସରେ ପଡୁଛନ୍ତି। ମୋବାଇଲର ଏହି କୁପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କର ମାନସିକତା ବିକୃତ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଏହି ଘଟଣା ପୁଣି ଥରେ ପ୍ରମାଣ କରିଛି ଯେ ସନ୍ତାନମାନେ ମୋବାଇଲରେ କଣ ଦେଖୁଛନ୍ତି ଏବଂ କେଉଁମାନଙ୍କ ସହ ମିଶୁଛନ୍ତି, ସେଥିପ୍ରତି ଅଭିଭାବକମାନେ ସତର୍କ ରହିବା ଜରୁରୀ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ହାତରେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଦେଖିବା ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ପାଲଟିଛି। ଅନେକ ସମୟରେ ବାପା-ମା’ମାନେ ପିଲାଙ୍କୁ ଖୁଆଇବା ପାଇଁ କିମ୍ବା କାନ୍ଦ ବନ୍ଦ କରାଇବା ପାଇଁ ହାତରେ ମୋବାଇଲ୍ ଧରାଇ ଦେଉଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଶିଶୁର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ କେତେ ବିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ, ସେ ନେଇ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (WHO) ଏବଂ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏକାଡେମୀ ଅଫ୍ ପେଡିଆଟ୍ରିକ୍ସ (IAP) ଚେତାବନୀ ଜାରି କରିଛନ୍ତି।

କେଉଁ ବୟସରେ କେତେ ସ୍କ୍ରିନ୍ ଟାଇମ୍?

ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ଅନୁଯାୟୀ, ଶିଶୁର ବୟସ ଅନୁସାରେ ମୋବାଇଲ୍ ବ୍ୟବହାରର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଛି। ଡାକ୍ତରଙ୍କ ମତରେ ୨ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ଶିଶୁଙ୍କୁ ମୋବାଇଲ୍, ଟିଭି କିମ୍ବା ଟ୍ୟାବଲେଟ୍ ଆଦୌ ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ସମୟରେ ଶିଶୁର ମସ୍ତିଷ୍କ ବିକାଶ ହେଉଥିବାରୁ ସ୍କ୍ରିନ୍ ଲାଇଟ୍ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଗଭୀର କୁପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। କେବଳ ପରିବାର ସହ ଭିଡିଓ କଲ୍ ବ୍ୟତୀତ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ 'ନୋ ସ୍କ୍ରିନ୍ ଟାଇମ୍' ନିୟମ ପାଳନ କରିବା ଜରୁରୀ। ସେହିପରି ୨ ରୁ ୫ ବର୍ଷର ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦିନକୁ ସର୍ବାଧିକ ୧ ଘଣ୍ଟା ସ୍କ୍ରିନ୍ ଟାଇମ୍ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଇପାରେ, ତାହା ପୁଣି କେବଳ ଶିକ୍ଷଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ ସୀମିତ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ।

ପିଲାଙ୍କ ଉପରେ ପଡୁଛି ମାରାତ୍ମକ ପ୍ରଭାବ

ଅତ୍ୟଧିକ ମୋବାଇଲ୍ ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ପିଲାମାନଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ବିକାଶ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛି। ଛୋଟ ବୟସରୁ ପିଲାଙ୍କ ଆଖି ଖରାପ ହେବା ସହ ଚଷମା ଲାଗିବାର ଆଶଙ୍କା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ବାହାରେ ଖେଳକୁଦ ବନ୍ଦ କରି ଏକାଠି ବସି ରହିବା ଫଳରେ ପିଲାମାନେ ମୋଟାପଣ ବା ଓବେସିଟିର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଲା, ମୋବାଇଲ୍ ନିଶା ଯୋଗୁଁ ପିଲାଙ୍କର କଥା କହିବାରେ ବିଳମ୍ବ (Language Delay) ଘଟୁଛି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ବିକାଶରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ଏହା ସହିତ ନିଦ ନ ହେବା ଏବଂ ଚିଡିଚିଡା ସ୍ୱଭାବ ଭଳି ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି।

ଅଭିଭାବକଙ୍କ ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ

ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଅଭିଭାବକମାନଙ୍କୁ ସଚେତନ ହେବାକୁ ପଡିବ। ପ୍ରଥମେ ବାପା-ମା’ ନିଜେ ପିଲାଙ୍କ ସାମନାରେ ମୋବାଇଲ୍ ବ୍ୟବହାର କମାଇବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ପିଲାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରନ୍ତି। ଶୋଇବାର ୧ ଘଣ୍ଟା ପୂର୍ବରୁ ଘରର ସମସ୍ତ ସ୍କ୍ରିନ୍ ବନ୍ଦ କରିବା ସହ ପିଲାଙ୍କ ଶୋଇବା ଘରେ ଟିଭି ନ ରଖିବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି। ମୋବାଇଲ୍ ବଦଳରେ ପିଲାଙ୍କୁ ବହି ପଢିବା, ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କରିବା କିମ୍ବା ବାହାରେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ଜରୁରୀ।