ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ (Donald Trump) ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ୨୦୨୭ ମସିହା ଆରମ୍ଭରେ ଭାରତ ଗସ୍ତରେ ଆସିବାର ଯୋଜନା ରହିଛି। ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥାପିତ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ସର୍ଜିଓ ଗୋର୍ (Sergio Gor) ଏବଂ ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ମାର୍କୋ ରୁବିଓ (Marco Rubio) ଏହି ବହୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତ ଗସ୍ତ ନେଇ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି। ଉଭୟ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଏହି ଗସ୍ତର ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିବା ଜଣାପଡିଛି।

ବାଣିଜ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ନଜର

ଏହି ଗସ୍ତ ସମୟରେ ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବୃହତ୍ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି (Trade Deal) ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେବାର ଦୃଢ଼ ଆଶା କରାଯାଉଛି। କେବଳ ବାଣିଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶକ୍ତି, ପ୍ରତିରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଭୟ ଦେଶ ନିଜର ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିବେ। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ସମ୍ପ୍ରତି ଫ୍ରାନ୍ସରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ଜି-୭ (G7) ସମ୍ମିଳନୀରେ ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ (Narendra Modi) ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଆଲୋଚନାରେ ପ୍ରତିରକ୍ଷା, ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚାରବିମର୍ଶ କରାଯାଇଥିଲା।

କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ

ଭାରତରେ ଦୀର୍ଘ ୬ ମାସ ବିତାଇବା ପରେ ନିକଟରେ ୱାଶିଂଟନ୍ ଫେରିଥିବା ରାଷ୍ଟ୍ରଦୂତ ସର୍ଜିଓ ଗୋର୍ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ, ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଏହି ଭାରତ ଗସ୍ତ ପାଇଁ କୂଟନୈତିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଜୋରସୋରରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଛି। ଆମେରିକା ବୈଦେଶିକ ସଚିବ ମାର୍କୋ ରୁବିଓ ମଧ୍ୟ ଗଣମାଧ୍ୟମକୁ ସୂଚନା ଦେଇ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଟ୍ରମ୍ପ ପ୍ରଶାସନ ୨୦୨୭ ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କୁ ଭାରତ ପଠାଇବା ପାଇଁ ଆଶାବାଦୀ ଅଛି। ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଟ୍ରମ୍ପ ନିଜର ପ୍ରଥମ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ସମୟରେ ୨୦୨୦ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ମାସରେ ଭାରତ ଆସି ଅହମ୍ମଦାବାଦରେ ଆୟୋଜିତ ବିଶାଳ 'ନମସ୍ତେ ଟ୍ରମ୍ପ (Namaste Trump)' କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ସାମିଲ ହୋଇଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ହେବା ପରେ ଏହା ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଭାରତ ଗସ୍ତ ହେବ।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଐତିହାସିକ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି (India-US Trade Deal) ଭାରତୀୟ ରପ୍ତାନିକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ସମ୍ଭାବନା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। କେନ୍ଦ୍ର ବାଣିଜ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୀୟୂଷ ଗୋୟଲ ଶନିବାର ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନ୍ତର୍ଗତ ପାରସ୍ପରିକ ଟାରିଫ୍ ହାରକୁ ୫୦%ରୁ ହ୍ରାସ କରାଯାଇ ୧୮% ସ୍ଥିର କରାଯାଇଛି, ଯାହା ପଡୋଶୀ ଦେଶମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ କମ୍। ଏହା ଭାରତୀୟ ରପ୍ତାନି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବଡ଼ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଯୋଗାଇବ।

ମନ୍ତ୍ରୀ ଗୋୟଲ ଏକ ତାଲିକା ଜାରି କରିଛନ୍ତି ଯେଉଁଥିରେ ସେହି ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକୁ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି ଯାହା ଉପରେ ଆମେରିକାରେ କୌଣସି ଆମଦାନୀ ଶୁଳ୍କ (Zero Duty) ଲାଗିବ ନାହିଁ। ଏହି ତାଲିକାରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ରତ୍ନ ଓ ହୀରା, ଫାର୍ମାସ୍ୟୁଟିକାଲ୍ସ (ଔଷଧ), ବିମାନର ଯନ୍ତ୍ରାଂଶ ଏବଂ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ରହିଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା- ମସଲା, ଚା’, କଫି, ନଡ଼ିଆ ଓ ନଡ଼ିଆ ତେଲ, କାଜୁ, ଆମ୍ବ, କଦଳୀ, ସପୁରୀ, ଛତୁ ଏବଂ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବେକେରୀ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ବିନା ଶୁଳ୍କରେ ଆମେରିକା ବଜାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବ।

ପୀୟୂଷ ଗୋୟଲ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଚୁକ୍ତିରେ ଭାରତର ସମ୍ବେଦନଶୀଳ କୃଷି ଏବଂ ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଇଛି। ଆମେରିକାରୁ ଭାରତ ଆସୁଥିବା କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ କୌଣସି ଶୁଳ୍କ ରିହାତି ଦିଆଯାଇ ନାହିଁ ଏବଂ କୌଣସି ଜେନେଟିକାଲି ମୋଡିଫାଏଡ୍ (GM) ଉତ୍ପାଦକୁ ଭାରତରେ ଅନୁମତି ମିଳିବ ନାହିଁ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଜେନେରିକ୍ ଔଷଧ ଏବଂ ଅଟୋ ପାର୍ଟସ୍ ଉପରେ ଶୁଳ୍କ ଛାଡ଼ ଯୋଗୁଁ 'ମେକ୍ ଇନ୍ ଇଣ୍ଡିଆ' ଅଭିଯାନ ଆହୁରି ମଜବୁତ ହେବ ବୋଲି ସେ କହିଛନ୍ତି।

ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଏବଂ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ ନିକଟରେ ଏହି ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଏହି ବୁଝାମଣା ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତ ଆଗାମୀ ୫ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଆମେରିକାରୁ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ ବିଲିୟନ ଡଲାର ମୂଲ୍ୟର ଶକ୍ତି, ବିମାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସାମଗ୍ରୀ କ୍ରୟ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଜମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ କୂଟନୈତିକ ବିଜୟର ଖବର ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ସର୍ବଦା ଜମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରକୁ ଭାରତର ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ଦାବି କରିଆସୁଥିବା ବେଳେ ଏବେ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା (United States) ଏହାକୁ ସରକାରୀ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି। ଆମେରିକା ନିଜର ଏକ ଅଫିସିଆଲ୍ ମାନଚିତ୍ରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜମ୍ମୁ ଓ କାଶ୍ମୀରକୁ ଭାରତର ଅଂଶ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଇଛି, ଯାହା ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ଏକ ଶକ୍ତ ଧକ୍କା ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି।

ଆମେରିକାର ୟୁଏସ୍ ଟ୍ରେଡ୍ ରିପ୍ରେଜେଣ୍ଟେଟିଭ୍ (USTR) କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ଏହି ନୂତନ ମାନଚିତ୍ରରେ ପାକିସ୍ତାନ ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀର (PoK) ଏବଂ ଚୀନ୍ ଦାବି କରୁଥିବା ଅକ୍ସାଇ ଚୀନ୍ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଭାରତର ଅଂଶ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଲା, ଏହି ମାନଚିତ୍ରରେ କୌଣସି ବିବାଦୀୟ ସୀମାରେଖା ବା 'ଡଟେଡ୍ ଲାଇନ୍' ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇନାହିଁ। ପୂର୍ବରୁ ଆମେରିକାର ବୈଦେଶିକ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଜାରି ମାନଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ବିବାଦୀୟ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏଥର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଭାରତର ଭୂଖଣ୍ଡ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି।

ଫେବୃଆରୀ ୭, ୨୦୨୬ରେ ଆମେରିକା ଓ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅନ୍ତରୀଣ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ଘୋଷଣା କରାଯିବା ସମୟରେ ଏହି ମାନଚିତ୍ରଟି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ:

*   ଆମେରିକା ଭାରତୀୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ଲାଗୁ ହେଉଥିବା ଉଚ୍ଚ ଶୁଳ୍କକୁ ୫୦%ରୁ ହ୍ରାସ କରି ୧୮% କରିଛି।
*   ବଦଳରେ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଆମେରିକୀୟ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ (ଯେପରିକି ବାଦାମ, ଫଳ ଇତ୍ୟାଦି) ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରୁ ଶୁଳ୍କ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି।
*   ଋଷିଆ ଠାରୁ ତେଲ ଆମଦାନୀ କମାଇ ଆମେରିକାର ଶକ୍ତି ଉତ୍ସ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେବା ପାଇଁ ଭାରତ ସହମତି ପ୍ରକାଶ କରିଛି।

ଆମେରିକାର ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ପାକିସ୍ତାନକୁ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ କୂଟନୈତିକ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଇଛି। ଯଦିଓ ଭାରତର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପାଇଁ କୌଣସି ବାହ୍ୟ ଦେଶର ଅନୁମୋଦନ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ତଥାପି ଆମେରିକା ଭଳି ମହାଶକ୍ତିର ଏହି ସ୍ୱୀକୃତି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଭାରତର ସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିଛି। ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାନଚିତ୍ରକୁ ନେଇ ବେଶ୍ ଚର୍ଚ୍ଚା ହେଉଛି ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାରତ-ଆମେରିକା ସମ୍ପର୍କର ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।