ଆମେରିକାର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଭବନ ହ୍ୱାଇଟ୍ ହାଉସ୍ (White House) ଭାରତ ସହିତ ହୋଇଥିବା ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କିତ ନିଜର 'ଫ୍ୟାକ୍ଟ ସିଟ୍' ବା ତଥ୍ୟ ତାଲିକାରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ସଂଶୋଧିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକା ସେହି ତାଲିକାରୁ 'ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଡାଲି ଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ' (Certain Pulses) ର ଉଲ୍ଲେଖକୁ ହଟାଇ ଦେଇଛି, ଯାହା ଉପରେ ପୂର୍ବରୁ ଭାରତ ଆମଦାନୀ ଶୁଳ୍କ କମାଇବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଭାରତୀୟ କୃଷକମାନଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଉଛି।

ଡାଲି ଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ ଉପରୁ ହଟିଲା ସର୍ତ୍ତ

ପୂର୍ବରୁ ଜାରି କରାଯାଇଥିବା ତଥ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଥିଲା ଯେ ଭାରତ ଆମେରିକାରୁ ଆସୁଥିବା ବିଭିନ୍ନ କୃଷିଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯଥା ବାଦାମ, ଫଳ ଏବଂ 'ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଡାଲି ଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ' ଉପରୁ ଶୁଳ୍କ ହ୍ରାସ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଛେଦ କରିବ। କିନ୍ତୁ ସଂଶୋଧିତ ଦସ୍ତାବିଜରେ ଅନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିବା ବେଳେ 'ଡାଲି' ଶବ୍ଦକୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି। ଭାରତ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଡାଲି ଉତ୍ପାଦନକାରୀ ଓ ଉପଭୋକ୍ତା ଦେଶ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗଟି ଘରୋଇ ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଅଟେ।

ଶବ୍ଦରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ: 'ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି' ବଦଳରେ 'ଇଚ୍ଛା'

କେବଳ ଡାଲି ନୁହେଁ, ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ଭାରତ ଆମେରିକାଠାରୁ $୫୦୦ ବିଲିୟନ ମୂଲ୍ୟର ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବାକୁ 'ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବଦ୍ଧ' (Committed)। କିନ୍ତୁ ନୂତନ ତଥ୍ୟରେ ଏହାକୁ ବଦଳାଇ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଭାରତ ଏହି ସାମଗ୍ରୀ କିଣିବାକୁ 'ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ' (Intends) କରିଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଭାରତ ଉପରେ କୌଣସି ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ସର୍ତ୍ତ ରହିବ ନାହିଁ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଛି।

ଡିଜିଟାଲ୍ ସେବା କର ପ୍ରସଙ୍ଗ

ଏହା ସହିତ, ଡିଜିଟାଲ୍ ସେବା କର (Digital Services Tax) ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଭାଷା ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି। ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ଭାରତ ଏହି କର ଉଚ୍ଛେଦ କରିବ, କିନ୍ତୁ ସଂଶୋଧିତ ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଉଭୟ ଦେଶ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା ଜାରି ରଖିବେ। ଏହି ସଂଶୋଧନଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ଭାରତ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ କୃଷକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମେରିକା ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଦୃଢ଼ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଦୀର୍ଘ ଦିନର ପ୍ରତୀକ୍ଷା ପରେ ଘୋଷଣା ହୋଇଛି ଭାରତ-ଆମେରିକା ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି। ହେଲେ ଏହି ଘୋଷଣାର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗକୁ ନେଇ ଏଯାଏ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିନାହିଁ। ତଥାପି  ଭାରତ ସରକାର ଏହାକୁ ଏକ ବଡ଼  ସଫଳତା ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି। ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ନେଇ ଏବେ ସାରା ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜାରି ରହିଛି। ବଜାର ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ଏକ ରଣନୈତିକ ସହଭାଗିତା ଏବଂ କୃଷିଶିଳ୍ପର ସାର୍ବଭୌମତ୍ବ ସହ ବୁଝାମଣା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି। ବିରୋଧୀ ଦଳଗୁଡିକ ଏହି ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତିରେ ଦେଶର କୃଷି ଏବଂ ଦୁଗ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରର ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଉପେକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା କହୁଛନ୍ତି। ତେବେ ଏହାର ଜବାବରେ କେନ୍ଦ୍ର ବାଣିଜ୍ୟ ଏବଂ ଶିଳ୍ପ ମନ୍ତ୍ରୀ ପୀୟୂଷ ଗୋଏଲ ବୁଧବାର ସଂସଦରେ ଭାରତ ଏହାର କୃଷି ଏବଂ ଦୁଗ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରର ସ୍ୱାର୍ଥ ସହିତ କୌଣସି ସାଲିସ କରିନାହିଁ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଗୋଏଲ କହିଛନ୍ତି ଆଲୋଚନାର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତିର ବିବରଣୀ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ କରାଯାଉଛି। ଖୁବ୍‌ ଶୀଘ୍ର ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକାର ଏକ ମିଳିତ ବିବୃତି ଜାରି ହେବ ।

ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପ୍‌ ଗତ ୨ ତାରିଖ  ତାଙ୍କର ଟ୍ରୁଥ୍‌ ସୋସିଆଲରେ ଭାରତ-ଆମେରିକା ବାଣିଜ୍ୟ ଚୁକ୍ତି ସମ୍ପର୍କରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଆମେରିକା ଭାରତ ଉପରେ ଲାଗୁ କରିଥିବା ୫୦% ଟାରିଫ୍‌କୁ ୧୮%କୁ ହ୍ରାସ କରିବ। ଅପରପକ୍ଷେ ଭାରତ ଆମେରିକା ଉତ୍ପାଦ ଉପରେ ଲାଗୁ କରୁଥିବା ଟାରିଫ୍ ଏବଂ ଅଣ-ଟାରିଫ୍‌ ପ୍ରତିବନ୍ଧକଗୁଡିକୁ ଶୂନ କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିବ। ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ଭାରତର  କୃଷି ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପ ଉପରେ ଆମେରିକାର ଚାପକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା କୁହାଯାଉଛି। ହେଲେ କେତେକ ଏହାକୁ ଭୂ-ରାଜନୈତିକ ଲାଭ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ସହଭାଗୀତା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି। ଚୁକ୍ତିରେ ଭାରତର ସାର୍ବଭୌମ କ୍ଷେତ୍ରର ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ବଜାର ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ମତରେ ଏହି ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭାରତୀୟ ବଜାରକୁ ଆମେରିକୀୟ ଉତ୍ପାଦ (ଯେପରିକି କୃଷି ଏବଂ ଦୁଗ୍ଧ) ପାଇଁ ଖୋଲିବା ସ୍ଥାନୀୟ ଚାଷୀ ଏବଂ କୃଷି ଶିଳ୍ପର ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ବିପଦରେ ପକାଇପାରେ। ଏହାକୁ ‘ବାଧ୍ୟତା’ର ଫଳାଫଳ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି, କାରଣ ଆମେରିକାର ଚାପ ସାମ୍ନାରେ ଘରୋଇ ନୀତିରେ  ସାଲିସ୍‌ କରାଯାଇଥିବା କୁହାଯାଉଛି।  ଏହି ଚୁକ୍ତିରେ ଭାରତ ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଆର୍ଥିକ ବିପଦ ହେଉଛି, ଆମେରିକାରୁ ଶୁଳ୍କ ରିହାତି ଆଶା ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଶିଳ୍ପ ଉପରେ ଆମେରିକୀୟ ସାମଗ୍ରୀ ଡମ୍ପିଂର ଭୟ ଜାରି ରହିଛି। ବିଲିୟନ୍‌  ବିଲିୟନ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ସାମଗ୍ରୀ କ୍ରୟ କରିବାର ବୋଝ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ବାନ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

ଟ୍ରମ୍ପ୍‌ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଭାରତ ଆମେରିକୀୟ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ ଶୁଳ୍କ ଏବଂ ଅଣ-ଶୁଳ୍କ ବାଧାକୁ ଶୂନ୍ କରିବ। ଭାରତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଆମେରିକାରୁ କ୍ରୟ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ରାଜି ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ୫୦୦ ବିଲିୟନ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ଆମେରିକୀୟ ତେଲ, ଶକ୍ତି, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, କୃଷି, କୋଇଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଉତ୍ପାଦ କ୍ରୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।  ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଆମେରିକାର କୃଷି ସଚିବ ବ୍ରୁକ୍ ରୋଲିନ୍ସ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚୁକ୍ତିକୁ ଆମେରିକୀୟ ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହା ଭାରତର ବିଶାଳ ବଜାରରେ ଆମେରିକୀୟ କୃଷି ଉତ୍ପାଦର ପ୍ରବେଶ ବୃଦ୍ଧି କରିବ ଏବଂ ଭାରତ ସହିତ ଆମେରିକାର ୧.୩ ବିଲିୟନ ଡଲାରର କୃଷି ବାଣିଜ୍ୟ ନିଅଣ୍ଟକୁ ହ୍ରାସ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ । ଅପରପକ୍ଷେ ଆମେରିକା ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତ ଉପରେ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ତାର କୃଷି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଚାପ ପକାଇ ଆସୁଛି। କାରଣ  ଆମେରିକା ଭାରତକୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବଜାର ଭାବରେ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ଭାରତ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା, ଜୀବିକା ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଚାଷୀଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଦର୍ଶାଇ ଏହାକୁ ଏଡାଇଆସୁଛି। ଏଥିରେ ଆଲୋଚନାରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହେଉଛି କୃଷି ଉତ୍ପାଦର ରପ୍ତାନି। ଭାରତ ଏବଂ ଆମେରିକା ମଧ୍ୟରେ କୃଷି ବାଣିଜ୍ୟ ୮ବିଲିୟନ ଡଲାର ମୂଲ୍ୟର। ଭାରତ ଆମେରିକାକୁ ଚାଉଳ, ଚିଙ୍ଗୁଡ଼ି ଏବଂ ମସଲା ରପ୍ତାନି କରୁଛି ଏବଂ ଆମେରିକା ଭାରତକୁ ବାଦାମ, ସେଓ ଏବଂ ଡାଲି ରପ୍ତାନି କରୁଛି। ଆମେରିକା ଦାବି କରିଆସୁଛି ଯେ ଭାରତ ସହିତ ଏହାର ୪୫ ବିଲିୟନ ଡଲାର ବାଣିଜ୍ୟ ନିଅଣ୍ଟକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ମକା, ସୋୟାବିନ୍ ଏବଂ କପା ପ୍ରମୁଖ କୃଷି ରପ୍ତାନି ପାଇଁ ନୂଆ ବଜାର ଖୋଲିଦେଉ।