ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ବିକଶିତ ଦେଶ ତୁଳନାରେ ଭାରତରେ ସାଧାରଣ ଶିଷ୍ଟାଚାର ବା ସିଭିକ ସେନ୍ସର ବଡ଼ ଅଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଉଛି। ଡେନମାର୍କ ଭଳି ଦେଶରେ ପ୍ରତି ୫ ମିନିଟ୍ ବ୍ୟବଧାନରେ ପରିଷ୍କାର ସର୍ବସାଧାରଣ ଶୌଚାଳୟ ମିଳୁଥିବା ବେଳେ, ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ସହରରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆବର୍ଜନାର ପାହାଡ଼ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ତେବେ ଏହି ସମସ୍ୟା କେବଳ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସ ସହ ଜଡ଼ିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ପଛରେ ରହିଛି କିଛି ଗଭୀର ସାମାଜିକ ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥାଗତ କାରଣ।

ଜାତିପ୍ରଥା ଓ ସଫେଇ ପ୍ରତି ଆଭିମୁଖ୍ୟ

ଭାରତରେ ସିଭିକ ସେନ୍ସ ଅଭାବର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ ହେଉଛି ଜାତିପ୍ରଥା ଏବଂ ଶ୍ରେଣୀଭେଦ। ସମାଜରେ ସଫେଇ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଏକ ନିମ୍ନ ସ୍ତରର କାମ ଭାବେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ଫଳରେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ନିଜ ଚାରିପାଖ ପରିଷ୍କାର ରଖିବାକୁ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ। ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଘର ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ନିଜେ ସଫା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭାରତରେ ଏଥିପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାର ମାନସିକତା ରହିଛି। ସଫେଇ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପ୍ରତି ରହିଥିବା ଅସମ୍ମାନଜନକ ମନୋଭାବ ମଧ୍ୟ ପରିବେଶକୁ ଦୂଷିତ କରିବାରେ ଅନ୍ୟତମ କାରଣ ସାଜିଛି।

ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ସରକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିଫଳତା

ଅନେକ ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ସିଭିକ ସେନ୍ସ ନାହିଁ ବୋଲି ଦୋଷ ଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନାହିଁ। ସହରମାନଙ୍କରେ ପରିଷ୍କାର ସର୍ବସାଧାରଣ ଶୌଚାଳୟର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଲୋକେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ପରିସ୍ରା କରନ୍ତି। ସେହିପରି ରାସ୍ତାରେ ଡଷ୍ଟବିନ ନଥିବା କାରଣରୁ ଲୋକେ ଆବର୍ଜନା ଫିଙ୍ଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ରାସ୍ତାରେ ଫୁଟପାଥ୍, ଜେବ୍ରା କ୍ରସିଂ ଏବଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଟ୍ରାଫିକ ସଙ୍କେତ ନଥିବା ଯୋଗୁଁ ଟ୍ରାଫିକ ନିୟମ ପାଳନ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼େ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସରକାର ଉପଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଯୋଗାଇ ନଦେଇଛନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ଅନୁଚିତ।

ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ଦେଶରୁ ଶିକ୍ଷା ଓ ସମାଧାନ

ଜାପାନରେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସ୍କୁଲରୁ ହିଁ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ଏବଂ ଶୌଚାଳୟ ସଫା କରିବା ଶିଖାଯାଏ, ଯାହାକୁ 'ଓସୋଜି' କୁହାଯାଏ। ସିଙ୍ଗାପୁରରେ ଶୌଚାଳୟଗୁଡ଼ିକୁ ଷ୍ଟାର୍ ରେଟିଂ ଦିଆଯାଏ। ଡେନମାର୍କରେ ଲୋକମାନେ ନିଜ ଘରର ଅଳିଆକୁ ୧୦ଟି ଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରି ରିସାଇକେଲ ପାଇଁ ପଠାନ୍ତି। ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଳୟ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ନାଗରିକ ଜ୍ଞାନ ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ସହ କଠୋର ନିୟମ ଏବଂ ଜରିମାନା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲାଗୁ କରିବା ଜରୁରୀ। ସର୍ବୋପରି, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣକ ପାଇଁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହେବା ଏବଂ ନିଜ ସମାଜକୁ ନିଜର ଭାବିବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସିଭିକ ସେନ୍ସରେ ସୁଧାର ଆସିପାରିବ।

କେରଳର କୋଝିକୋଡ଼ରୁ ଏକ ଭିଡିଓ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଖୁବ୍ ଭାଇରାଲ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଏହି ଭିଡିଓରେ ଜଣେ ବୟସ୍କା ମହିଳା ଫୁଟ୍‌ପାଥ୍ ଉପରେ ଗାଡ଼ି ଚଳାଉଥିବା ଜଣେ ସ୍କୁଟି ଚାଳକଙ୍କୁ ଅଟକାଉଥିବାର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି। ଟ୍ରାଫିକ ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରୁଥିବା ଚାଳକଙ୍କ ବିରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଏହି ସାହସିକ ପଦକ୍ଷେପକୁ ନେଇ ଚାରିଆଡ଼େ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜୋର ଧରିଛି।

ଭାଇରାଲ ହୋଇଥିବା ଭିଡିଓରେ ଦେଖାଯାଇଛି ଯେ, ଜଣେ ସ୍କୁଟି ଚାଳକ ରାସ୍ତା ଛାଡ଼ି ଫୁଟ୍‌ପାଥ୍ ଉପରେ ଗାଡ଼ି ନେଇ ଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଜଣେ ବୟସ୍କା ମହିଳା ତାଙ୍କ ବାଟ ଓଗାଳି ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ। ଚାଳକ ଜଣକ ଯେତେ ଯୁକ୍ତିତର୍କ କିମ୍ବା ପାଖ ଦେଇ ଖସିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ମହିଳା ଜଣକ ନିଜ ଜିଦରେ ଅଟଳ ରହିଥିଲେ। ଶେଷରେ ଯେତେବେଳେ ମହିଳା ଜଣକ ନିଜ ମୋବାଇଲ୍ ବାହାର କରି ଘଟଣାର ଭିଡିଓ ରେକର୍ଡିଂ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେତେବେଳେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଚାଳକ ଜଣକ ପଛକୁ ଫେରି ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାକୁ ଯାଇଥିଲେ।

An elderly woman in Kozhikode, Kerala, bravely stopped a scooty rider from misusing the footpath and sent him back to the road.
Her civic sense and determination truly deserve appreciation. pic.twitter.com/f5XEo52l7n

— MN (@NizzUtd) February 12, 2026

ସାକ୍ଷରତା ଓ ନାଗରିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ଉଦାହରଣ

ଏହି ଘଟଣା ପରେ ମହିଳାଙ୍କ ସାହସିକତାକୁ ଅନେକ ଲୋକ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି। ଜଣେ ୟୁଜର କମେଣ୍ଟ କରି ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ, ଯେଉଁମାନେ କେରଳର ସାକ୍ଷରତା ହାରକୁ ନେଇ କଥା କୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଥିରୁ ଶିଖିବା ଉଚିତ୍। ଶିକ୍ଷା କେବଳ ଚାକିରି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ନାଗରିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧ ଏବଂ ଭୁଲ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବାର ସାହସ ଦେଇଥାଏ। ମହିଳା ଜଣକ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଫୁଟ୍‌ପାଥ୍ କେବଳ ପଦଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଗାଡ଼ି ପାଇଁ ନୁହେଁ।

ବଢୁଛି ଫୁଟ୍‌ପାଥ୍ ଜବରଦଖଲ ସମସ୍ୟା

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ କିଛି ଲୋକ ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ବୃଦ୍ଧାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକଟ କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ସାମ୍ନା ବ୍ୟକ୍ତି ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ହୋଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ପରିସ୍ଥିତି ବିଗିଡି ଯାଇଥାନ୍ତା ବୋଲି କିଛି ଲୋକ ମତ ଦେଇଛନ୍ତି। ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଦୁଇ ଚକିଆ ଯାନ ଚାଳକମାନେ ଟ୍ରାଫିକରୁ ବର୍ତ୍ତିବା ପାଇଁ ଫୁଟ୍‌ପାଥ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଭାରତର ଅନେକ ସହରରେ ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା ହୋଇଗଲାଣି, ଯାହା ବିରୋଧରେ କଡ଼ା କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି।

ଆଜିକାଲି ସୋସିଆଲ ମିଡିଆରେ ଭାଇରାଲ ହେବା ପାଇଁ ଲୋକେ କଣ ନକରୁଛନ୍ତି! କେବେ ରାସ୍ତା ମଝିରେ ତ କେବେ ଟ୍ରେନ୍ ଭିତରେ ନାଚଗୀତ, ଆଉ କେବେ ବିପଜ୍ଜନକ ଷ୍ଟଣ୍ଟ କରି ନିଜ ଜୀବନକୁ ବିପଦରେ ପକାଉଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହାରି ଭିତରେ କିଛି ଏମିତି ଭିଡିଓ ସାମ୍ନାକୁ ଆସେ ଯାହା ମାନବିକତା ଉପରେ ପୁଣିଥରେ ବିଶ୍ୱାସ ଜନ୍ମାଏ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମିତି ଏକ ଭିଡିଓ ଭାଇରାଲ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ଯୁବକ ରାସ୍ତା ସଫା କରି ଏମିତି ଏକ ମହତ କାମ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି।

https://twitter.com/DineshRedBull/status/2015609861942452540

ଭିଡିଓରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି ଯେ, ଏକ ଗାଁ ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ପଡ଼ିଯିବା କାରଣରୁ ଯାତାୟାତରେ ଘୋର ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ରାସ୍ତାଟି ବଙ୍କା ଥିବାରୁ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିବାର ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଥିଲା। ତେବେ ସେହି ବାଟ ଦେଇ ଯାଉଥିବା କିଛି ଯୁବକ ଏହାକୁ ଅଣଦେଖା ନକରି ନିଜେ ସଫା କରିବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ କୁରାଢ଼ି ଏବଂ କୋଦାଳ ସାହାଯ୍ୟରେ ଗଛର ଡାଳ କାଟି ରାସ୍ତାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫା କରିଦେଇଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏକ ବଡ଼ ବିପଦ ଟଳି ଯାଇଥିଲା।

ଏହି ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଭିଡିଓଟିକୁ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ 'ଏକ୍ସ' (ଟ୍ୱିଟର)ରେ @DineshRedBull ନାମକ ଆକାଉଣ୍ଟରୁ ସେୟାର କରାଯାଇଛି। କ୍ୟାପସନରେ ଲେଖାଯାଇଛି, "ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରାସ୍ତା ସଫା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମଣିଷ।" ଏହି ୧ ମିନିଟ୍ ୩୪ ସେକେଣ୍ଡର ଭିଡିଓକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ୨ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଥର ଦେଖାସରିଲାଣି ଏବଂ ୯ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଏହାକୁ ଲାଇକ୍ କରିଛନ୍ତି।

ଭିଡିଓ ଦେଖିବା ପରେ ୟୁଜର୍ସ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଉଛନ୍ତି। ଜଣେ ୟୁଜର ଲେଖିଛନ୍ତି, "ପରୋପକାର ହିଁ ମାନବିକତାର ପ୍ରକୃତ ରୂପ"। ଅନ୍ୟ କିଛି ଲୋକ ଏହାକୁ ସ୍କ୍ରିପ୍ଟେଡ୍ ଭିଡିଓ ବୋଲି କହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ ମିଳୁଥିବା ସାମାଜିକ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି। ଯୁବକମାନଙ୍କର ଏହି 'ସିଭିକ୍ ସେନ୍ସ' ବା ନାଗରିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧକୁ ସମସ୍ତେ ସାଲ୍ୟୁଟ କରୁଛନ୍ତି।