ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ : ପହଲଗାମରେ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ପାକିସ୍ତାନ ସହିତ ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଚୁକ୍ତିକୁ ଭାରତ ବାତିଲ କରିବା ପରେ ଏଥିରେ ବିଚଳିତ ଓ ବିବ୍ରତ ହୋଇ ପାକିସ୍ତାନ ଐତିହାସିକ ସିମଲା ରାଜିନାମା ସମେତ ସମସ୍ତ ଦ୍ବିପାକ୍ଷିତ ଚୁକ୍ତିକୁ ସ୍ଥଗିତ କରିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଛି। ପାକିସ୍ତାନର ଏଭଳି ପଦକ୍ଷେପ ସାମରିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉଦ୍‌ବେଗଜନକ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। କାରଣ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିରତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଗି ୧୯୭୨ ରେ ସ୍ବାକ୍ଷରିତ ସିମଲା ରାଜିନାମା ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଛି। ଦୁଇ ଦେଶର ସେନା ଏହି ରେଖାର ନିଜ ପଟେ ମୁତୟନ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ରେଖା ଅତିକ୍ରମ ପାଇଁ ଉଭୟ ଦେଶର ସେନାକୁ ବାରଣ କରାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ପାକିସ୍ତାନ ଏହି ରାଜିନାମା ବାତିଲ କରିଥିବାରୁ ସାମରିକ ଉତ୍ତେଜନାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇ ନପାରେ। କେବଳ ଏତିକି ନୁହେଁ, ଏବେ ସିମଳା ଚୁକ୍ତିରୁ ଓହରି ଯାଇ ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ କୁରାଢ଼ୀ ମାରିଥିବା କୁହାଯାଉଛି । କ୍ରୋଧର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ପାକିସ୍ତାନ ଭାରତକୁ ପାକ୍‌ ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀର ଅର୍ଥାତ୍‌ ପିଓକେକୁ ଭାରତ ସହିତ ମିଶାଇବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଛି।

୧୯୭୧ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ୧୯୭୨ରେ ସିମଳା ରାଜିନାମା ସ୍ବାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଜୁଲଫିକର ଅଲ୍ଲୀ ଭୁଟ୍ଟୋ ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାରେ ସ୍ବାକ୍ଷରିତ କରିଥିଲେ। ଦ୍ବିପାକ୍ଷିକ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ସମସ୍ତ ବିବାଦର ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏଥିରେ ସଂକଳ୍ପ ନିଆଯାଇଥିଲା। କଶ୍ମୀର ବିବାଦ ସମେତ ସମସ୍ତ ଦ୍ବିପାକ୍ଷିକ ବିବାଦର ସମାଧାନ ଆପୋସ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ହେବ ଏବଂ ଏଥିରେ ତୃତୀୟ ପକ୍ଷ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବେ ନାହିଁ। ୧୯୭୧ ଭାରତ -ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସ୍ଥାପିତ ସିଜ୍‌ଫାୟର ଲାଇନ୍‌ ବା ଯୁଦ୍ଧବିରତି ରେଖାକୁ ପ୍ରକୃତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା ବା ଲାଇନ୍‌ ଅଫ୍‌ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ (ଏଲ୍‌ଓସି) ରୂପେ ଉଭୟ ପକ୍ଷ ସ୍ବୀକୃତି ଦେଇଥିଲେ।

ମତଭେଦ ଓ ତିକ୍ତତା ସତ୍ତ୍ବେ କୌଣସି ଦେଶ ଏକତରଫା ଭାବେ ଏହି ରେଖାରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ରାଜିନାମାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନ ସହିତ ପରସ୍ପରର ଏକତା, ଅଖଣ୍ଡତା ଓ ସାର୍ବଭୌମତ୍ତ୍ବ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କଲା ଭଳି କୌଣସି ପଦକ୍ଷେପ ନେବେ ନାହିଁ। କେହି କାହାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ବ୍ୟାପାରରେ ମଧ୍ୟ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ରାଜିନାମାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ ୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାକିସ୍ତାନରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ବାଂଲାଦେଶ ନୂଆ ଦେଶ ହୋଇଥିଲା। ବାଂଲାଦେଶ ଗଠନକୁ ମଧ୍ୟ ପାକିସ୍ତାନ ସ୍ବୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲ।

ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଲାଗି ସିମଳା ରାଜିନାମା ସ୍ବାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସମୟରେ ଦ୍ବିପାକ୍ଷିକ ସଂପର୍କରେ ଘୋର ଅବନତି ଘଟିଛି। ଏହି ରାଜିନାମା ସତ୍ତ୍ବେ ୧୯୯୯ରେ କାରଗିଲ ଯୁଦ୍ଧ, ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ସିଆଚେନ ଗ୍ଲାସିୟର ସଂଘର୍ଷ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ କଶ୍ମୀରକୁ ନେଇ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଏବେ ବି ବିବାଦ ଲାଗି ରହିଛି। ୧୯୮୪ରେ ଅପରେସନ୍ ମେଘଦୂତ ଜରିଆରେ ଭାରତ ସିଆଚେନ ଗ୍ଲାସିୟର ଅଞ୍ଚଳ ଦଖଲ କରିଥିଲା। ଏହା ସିମଲା ରାଜିନାମାର ଉଲ୍ଲଂଘନ ବୋଲି ପାକିସ୍ତାନ ଅଭିଯୋଗ କରି ଆସୁଛି। ସିଆଚେନରେ ଏବେ ବି ଉଭୟ ଦେଶର ସେନା ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ମାତ୍ର ସିମଲା ଚୁକ୍ତିରୁ ଓହରିଗଲେ ଭାରତ ଏବେ ପାକ୍‌ ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀର ଅର୍ଥାତ୍‌ ପିଓକେକୁ ଫେରାଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇ ପାରିବ। ଯଦି ଭାରତ ଚାହିଁବ, ତେବେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଶ୍ମୀରକୁ କୌଣସି ଆଇନଗତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ବିନା ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏକତ୍ର କରିବାର ଯୋଜନା ଉପରେ ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବରେ କାମ କରିପାରିବ।

ଭାରତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା ପାର କରିପାରେ

ସିମଲା ରାଜିନାମା ରଦ୍ଧର ଅର୍ଥ ଯଦି ବୁଝିବା, ତେବେ ପାକିସ୍ତାନ କହୁଛି ଯେ LOC ଆଉ ନାହିଁ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଭାରତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା ପାର କରିପାରିବ। ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା ଏଲଓସିକୁ ସ୍ଥାୟୀ ସୀମା ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲା। ଏହା ଅଧୀନରେ, ଉଭୟ ଦେଶ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ ନକରିବା ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିବଦ୍ଧତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହାର ସ୍ଥଗିତତା ଭାରତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା ପାର କରି, ବିଶେଷକରି ପାକ୍ ଅଧିକୃତ କାଶ୍ମୀରରେ ଅଧିକ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ରଣନୀତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇପାରେ। ଭାରତ ପିଓକେର ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିପାରିବ। ଏହା ଆଞ୍ଚଳିକ ଉତ୍ତେଜନାକୁ ଆହୁରି ବୃଦ୍ଧି କରିପାରେ। ଏହାର କ୍ଷତି ପାକିସ୍ତାନକୁ ସହ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।

କାଶ୍ମୀର ଉପରେ ଭାରତର ସ୍ଥିତି ଆହୁରି ମଜବୁତ ହେବ

କାଶ୍ମୀରକୁ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ରଖିବା ପାଇଁ ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା ମୂଳଦୁଆ। ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମା ଉଭୟ ଦେଶକୁ ପାରସ୍ପରିକ ଆଲୋଚନା ଏବଂ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ କାଶ୍ମୀର ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ। ଏହାର ସ୍ଥଗିତତା ଭାରତକୁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଯୁକ୍ତି ଦେବ ଯେ ପାକିସ୍ତାନ ନିଜେ ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଛି। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଭାରତ କାଶ୍ମୀର ଉପରେ ଏହାର ନୀତିକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ ​​କରିବା ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ହେବ।

କୂଟନୈତିକ ବିଶ୍ୱସନୀୟତାକୁ କ୍ଷତି

ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ଥଗିତ ହେବା ଦ୍ୱାରା ପାକିସ୍ତାନର ପୂର୍ବରୁ ଦୁର୍ବଳ କୂଟନୈତିକ ବିଶ୍ୱସନୀୟତା ଆହୁରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବ। ବିଶ୍ୱ ସମୁଦାୟ ଏହାକୁ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ପଦକ୍ଷେପ ଭାବରେ ଦେଖିବ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନର ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଏକାକୀତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରେ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଆର୍ଥିକ ସଙ୍କଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ପାକିସ୍ତାନ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମର୍ଥନ ଯୋଗାଡ଼ କରିବା ଆହୁରି କଷ୍ଟକର ହୋଇଯିବ।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ : ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ପହଲଗାମରେ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣ ପରେ, ଭାରତ ପାକିସ୍ତାନ ସହିତ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ ରଦ୍ଧ କରିଦେଇଛି ଏବଂ ଏବେ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିବଦଳରେ ଭାରତ ସହିତ ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ହୋଇଥିବା ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି।

ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ପହଲଗାମରେ ଆତଙ୍କବାଦୀ ଆକ୍ରମଣ ପରେ, ଭାରତ ପାକିସ୍ତାନ ବିରୁଦ୍ଧରେ କଠୋର କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ମୋଦୀଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ବୁଧବାର ଅନୁଷ୍ଠିତ CCS ବୈଠକରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଯାଇଛି। ଭାରତ କଠୋର ପଦକ୍ଷେପ ସୂରୁପ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିଛି। ସେହିପରି ଭାରତର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ପରେ ପାକିସ୍ତାନ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାଇଛି। ପାକିସ୍ତାନ ଭାରତୀୟ ବିମାନ ପାଇଁ ତାର ଆକାଶ ସୀମା ବନ୍ଦ କରିବା ସହ ଏବଂ ୱାଘା ସୀମା ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ପାକିସ୍ତାନ ସିମଲା ଚୁକ୍ତି ସମେତ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଚୁକ୍ତିନାମାକୁ ସ୍ଥଗିତ ରଖିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛି।

ପାକିସ୍ତାନ ସିନ୍ଧୁ ଜଳ ଚୁକ୍ତିନାମା ଭାଙ୍ଗିବା ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଭାରତର ନିଷ୍ପତ୍ତିର ଜବାବରେ, ପାକିସ୍ତାନ ଭାରତୀୟ ହାଇକମିଶନରେ କୂଟନୀତିଜ୍ଞଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ କରିଛି। ଏହା ସହିତ, ସେମାନେ ଭାରତ ସହିତ ବାଣିଜ୍ୟ ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି। ଏହା ସହିତ, କୁଳଭୂଷଣ ଯାଦବଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ, ପାକିସ୍ତାନ ଭାରତକୁ ଧମକ ଦେଇଛି ଏବଂ ମନେ ପକାଇ ଦେଇଛି ଯେ ‘ର’ କମାଣ୍ଡର କୁଳଭୂଷଣ ଯାଦବ ଏବେ ବି ସେମାନଙ୍କ ହେପାଜତରେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଭାରତର ରାଷ୍ଟ୍ର ପ୍ରାୟୋଜିତ ଆତଙ୍କବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପର ପ୍ରମାଣ ବୋଲି କହିଛି।

ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା କେବେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା?

୧୯୭୧ ମସିହାର ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ସୃଷ୍ଟି ପରେ, ୨ ଜୁଲାଇ ୧୯୭୨ ରେ ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା। ଯାହାକୁ ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା କିମ୍ବା ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମା ଭାରତର ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନର ତତ୍କାଳୀନ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଜୁଲଫିକର ଅଲି ଭୁଟ୍ଟୋ ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଥିଲେ। ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜନା ହ୍ରାସ କରିବା ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାବସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିବା।

ଏକ ଚୁକ୍ତି ଯାହା ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଭବିଷ୍ୟତର ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ପରିଚାଳନା କରୁଥିବା ନୀତିଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥିର କରିଥିଲା। ଏହା ୧୯୭୧ ମସିହାର ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ ଯୁଦ୍ଧର ୮ ମାସ ପରେ, ୦୨ ଜୁଲାଇ ୧୯୭୨ରେ ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପାକିସ୍ତାନର ବିଭାଜନ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା କେଉଁଠାରେ ହୋଇଥିଲା?

ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ କରିବା ପାଇଁ ନିଆଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପ ଚୁକ୍ତିନାମାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଥିଲା। ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ସିମଲାର ବାର୍ନ୍ସ କୋର୍ଟ (ରାଜଭବନ)ରେ ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା।

ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମାର ସର୍ତ୍ତାବଳୀ କ’ଣ ଥିଲା?

• ସିମଲା ଚୁକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତ ୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ବାଂଲାଦେଶକୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିବା ୯୩,୦୦୦ ପାକିସ୍ତାନୀ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀ (POWs)ଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଥିଲା।
• ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଜାତିସଂଘ ଚାର୍ଟର ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବ।
• ଯେକୌଣସି ମତଭେଦକୁ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏବଂ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ଆଲୋଚନା ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଧାନ କରାଯିବ ଏବଂ ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମାମଲାକୁ କୌଣସି ତୃତୀୟ ମଞ୍ଚକୁ ନିଆଯିବ ନାହିଁ।
• ଉଭୟ ଦେଶ ପରସ୍ପରର କ୍ଷେତ୍ରୀୟ ଅଖଣ୍ଡତାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବେ ଏବଂ ପରସ୍ପରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ମାମଲାରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବେ ନାହିଁ।
• ୧୯୭୧ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମାର ପରସ୍ପର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯିବ।
• ୧୭ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୭୧ (ବାଂଲାଦେଶ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ)ର ଅସ୍ତ୍ରବିରତି ରେଖାକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବ (ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରେଖା ଭାବରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯିବ)।
• ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାରେ ଯୋଗାଯୋଗ, ଟେଲିଗ୍ରାଫ୍, ଡାକ, ବିମାନ ସମ୍ପର୍କ ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଭଳି ଅନ୍ୟ କିଛି ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ହୋଇଥିଲା।

ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା ବାତିଲ ହେଲେ ଭାରତର କ୍ଷତି ହେବ କି?

ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା ଭାରତ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଉନ୍ନତ କରିବାରେ ବିଶେଷ ସାହାଯ୍ୟ କରିନଥିଲା, କିମ୍ବା ଭାରତ ଏଥିରୁ କୌଣସି ଲାଭ ପାଇନାହିଁ। ୧୯୯୯ ମସିହାରେ କାର୍ଗିଲ ଯୁଦ୍ଧ ସହିତ ପାକିସ୍ତାନ ସୀମାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାର ସର୍ତ୍ତ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିଲା। ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ କାଶ୍ମୀର ଭଳି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ଏହି ସିମଲା ସର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ କାରଣ ଧାରା ୩୭୦ ପରେ, ଭାରତ ଏହି ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିସାରିଛି ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ବିଶ୍ୱରେ ସମର୍ଥନ ହାସଲ କରିବାରେ ସଫଳତା ପାଇନାହିଁ। ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସିମଲା ଚୁକ୍ତିରୁ ପାକିସ୍ତାନର ଓହରିଯିବାର ଭାରତ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିବାର ସମ୍ଭାବନା ବହୁତ କମ୍। କାରଣ ସିମଲା ଚୁକ୍ତିନାମା ଦୁଇ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କରେ ସୁଧାର ଆଣିବାରେ ବିଶେଷ ସାହାଯ୍ୟ କରିନଥିଲା।