କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରଦିନ ଠାରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକମାସ ସମୟକୁ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ କୁହାଯାଏ । ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମାସ କାର୍ତ୍ତିକକୁ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନର ମାସ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି ମାସରେ ଭୋରରୁ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେବା ଯୋଗୁଁ ଅଶେଷ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଲାଭ ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ବାସ ରହିଛି। ତୁଳସୀ ଚଉରା ମୂଳରେ ରାଇ ଦାମୋଦର ପୂଜା ସହ ହବିଷ ଖାଇ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ ଓ ପୁରାଣ ପାଠ କରିଥାନ୍ତି ହବିଷ୍ୟାଳୀ । ତେବେ ଏହି ମାସରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ସହିତ ଆଉ କିଛି ବିଧିବିଧାନ ପାଳନ କରିବା ନିୟମ ରହିଛି।

♦ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ବେଳକୁ ପିତୃପକ୍ଷ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥାଏ। ପ୍ରେତପୁରୁଷ ତଥା ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ଧକାରାଚ୍ଛନ୍ନ ଦୁର୍ଗମ ପଥକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ସକାଶେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଆକାଶଦୀପ ପ୍ରଜ୍ଜଳନ ବିଧି ପ୍ରଚଳିତ ।

♦ ଏହି ମାସରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସମୟରେ ପାଣିରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ମିଶାଇ ସ୍ନାନ କରିବା ସହିତ ପୁଣ୍ୟଫଳଦାୟୀ ତୀର୍ଥ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କର ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ । ଏଭଳି କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହିଳାମାନଙ୍କର ଆୟୁବୃଦ୍ଧି ହୁଏ । ମହିଳାମାନେ ଅଖଣ୍ଡ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସୁଖ ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ହେବା ସହ ପାପକ୍ଷୟ ହୋଇଥାଏ ।

♦ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଉଠି ସ୍ନାନ ସାରି ତମ୍ବା ପାତ୍ରରେ ଜଳ, କୁଙ୍କୁମ, ଫୁଲ ଓ ଚାଉଳ ମିଶାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟଦେବା ସହିତ “ଓଁ ସୂର୍ଯ୍ୟାୟ ନମଃ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଜରୁରୀ।

♦ ଏହି ମାସରେ ତାମସିକ ବା ଅଧିକ ମସଲାଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ବର୍ଜନୀୟ । ଶୁଦ୍ଧ ଶାକାହାରୀ ଭୋଜନ ଖାଇବା ଆବଶ୍ୟକ।

♦ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ତୁଳସୀ ଚଉରା ମୂଳରେ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀ ତଟରେ ଦୀପଦାନ କରିବା ବିଧେୟ । ତୁଳସୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ବାରା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାନ୍ତି।

♦ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଚିତ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ ରଖୁବା ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ |

♦ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଶିବପୂଜାର ମହତ୍ତ୍ଵ ରହିଛି। ତେଣୁ ଶିବଙ୍କୁ ଜଳାଭିଷେକ କରି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରନ୍ତୁ ।

ସାଧାରଣ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ପୂଜା ଘରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେବାଦେବୀଙ୍କ ଫଟୋ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଥାଏ। ଯଦି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଫଟୋ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତି ରଖÒ ପୂଜା କରୁଥାନ୍ତି, ତେବେ କିଛି ନୀତିନିୟମ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ପାଳନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ନଚେତ୍ ପୂଜାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ସହ ନକାରାମÒକ ଶକ୍ତିର ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥାଏ। ସେସବୁ ନିୟମ ହେଉଛି –

• ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଘରେ ବାଳ ଗୋପାଳ କିମ୍ବା ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଡ଼ ପ୍ରତିମା ଥାଏ, ସେହିମାନେ କିଛି ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ନିୟମ ପାଳନ କରିବାକୁ ହୁଏ। ବାଳଗୋପାଳଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥÒଲେ, ସକାଳୁ ପ୍ରତିମାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଓ ଭୋଗ ନଲଗାଇ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଠାକୁରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ ଓ ଭୋଗ ନକରି ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଦ୍ବାରା ପରିବାରରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅଶାନ୍ତି ଦେଖାଦେଇଥାଏ। ବାଳଗୋପାଳଙ୍କୁ ଖÒର କିମ୍ବା ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଭୋଗ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
• ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତିମା ହେଉ କିମ୍ବା ଫଟୋ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଗୋଟିଏ ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ଏହା ସହିତ ଭୋଗରେ ଗୋଟିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ପକାଇ ସମର୍ପଣ କରନ୍ତୁ। ତୁଳସୀ ପତ୍ର ବିନା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୂଜା ଓ ଭୋଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନଥାଏ।
• ମଇଳା ଓ ସିଲାଇ କରାଯାଇଥÒବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧ଄ ପୂଜା କରିବା ଶୁଭ ହୋଇନଥାଏ।
• ତୁଳସୀ ପତ୍ରକୁ ବାଦ୍‌ ଦେଲେ, ଅନ୍ୟ ଫୁଲ ଓ ପତ୍ର ବାସିରେ ଗଣତି ହୋଇଥାଏ। ତେଣୁ ତୁଳସୀ ମାଳା ବ୍ୟତୀତ ବାସି ଫୁଲମାଳକୁ ଫଟୋ କିମ୍ବା ମୂର୍ତ୍ତିରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଦିନ ବାହାର କରିଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜାରେ ଯେଉଁ ଫୁଲ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି, ତାହା ମଉଳି ନଥÒବ କିମ୍ବା କୌଣସି ପୋକ ଦ୍ବାରା ପାଖୁଡ଼ା ନଷ୍ଟ ହୋଇନଥÒବ, ସେଥÒପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ।
• ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଓ ମା’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନାରେ କେବଳ ସୁଦ୍ଧ ଘିଅର ଭୋଗ ଓ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ବଳନ କରିବାର ବିଧÒ ରହିଛି। ପୂଜା କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆଚମନ କରିବା ନିହାତି ଜରୁରୀ।
• ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତୀକ ଶାଳଗ୍ରାମ ରଖÒ ପୂଜା କରୁଥÒଲେ, ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ନ ପୂଜା କରନ୍ତୁ।