ନୋଏଡାର ରାସ୍ତାରେ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଆନ୍ଦୋଳନ କେବଳ ଦରମା ବୃଦ୍ଧିର ଦାବି ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାର ବିଫଳତାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ନୋଏଡା ଏବଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏବେ ଏକ ଚକିତ କଲା ଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି। ବିଏ (BA), ବିକମ୍ (BCom) ଏବଂ ଏପରିକି ବିଟେକ୍ (BTech) ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିଥିବା ଯୁବକଯୁବତୀମାନେ ମାତ୍ର ୧୦ରୁ ୧୫ ହଜାର ଟଙ୍କା ଦରମାରେ ଏକ ପ୍ରକାର 'ମଜୁରିଆ' ଭଳି ଖଟିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି। ଏତେ କମ୍ ଦରମାରେ କାମ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ମିଳୁନାହିଁ, ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଓହ୍ଲାଇଛନ୍ତି।

ଡିଗ୍ରୀ ଅଛି, କିନ୍ତୁ 'ଦକ୍ଷତା' କାହିଁ?

ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶିତ 'ଇଣ୍ଡିଆ ସ୍କିଲ୍ସ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୨୬' (India Skills Report 2026) ର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭାରତରେ ଗ୍ରାଜୁଏଟ୍ ମାନଙ୍କର ରୋଜଗାର ପାଇବା କ୍ଷମତା ବା ଏମ୍ପ୍ଲୟାବିଲିଟି (Employability) ରେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ସୁଧାର ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ଏବେ ବି ଶିଳ୍ପ ଜଗତର ଆବଶ୍ୟକତା ଏବଂ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ୟବଧାନ ରହିଛି। ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ମାର୍କ ରଖି ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବାସ୍ତବ ଦୁନିଆରେ କାମ କରିବା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରଫେସନାଲ୍ ଦକ୍ଷତା ରଖୁନାହାନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଚାକିରି ମିଳିପାରୁନାହିଁ।

ଶୋଷଣର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି ଯୁବବର୍ଗ

ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନରେ ସାମିଲ ଥିବା ଜଣେ ମହିଳା କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ବୟାନ ଏବେ ଚର୍ଚ୍ଚାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ସେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, "କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ୨୫ ହଜାର ଟଙ୍କା ଦରମା କହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ମାତ୍ର ୧୫ ହଜାର ଟଙ୍କା ହାତକୁ ଦେଉଛନ୍ତି।" ଏହା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଯୁବକଯୁବତୀଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି। କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ପାଉଣା କିମ୍ବା ସମ୍ମାନ ମିଳୁନାହିଁ।

ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଜରୁରୀ

ଏହି ପରିସ୍ଥିତି କେବଳ ଗୋଟିଏ ସହର କିମ୍ବା କମ୍ପାନୀର ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ଏହା ସମଗ୍ର ଦେଶ ପାଇଁ ଏକ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବାସ୍ତବ ଶିଳ୍ପ ଆବଶ୍ୟକତା ସହ ଯୋଡ଼ା ନଯାଇଛି ଏବଂ ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ବ୍ୟାବହାରିକ ଜ୍ଞାନ ବା ସ୍କିଲ୍ (Skills) ନଦିଆଯାଇଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ବେକାରୀ ଏବଂ ସ୍ୱଳ୍ପ ବେତନର ସମସ୍ୟା ଲାଗିରହିବ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବେ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକମାନଙ୍କୁ ଏକ କଡ଼ା ଚେତାବନୀ ଦେଉଛି।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ପୁଣି ଦେଶରେ ତୀବ୍ର ହେଲାଣି ବେକାରୀ ସ୍ଥିତି। ଗାଁରୁ ସହରାଞ୍ଚଳ ସବୁଠି ଯୁବବର୍ଗ ବେକାର ବସିଛନ୍ତି। ବିଶେଷ ଭାବରେ ୧୫-୨୯ ବୟସ ବର୍ଗର ଯୁବକଯୁବତୀ ଏଥିରେ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦେଶରେ ନିଯୁକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାଣୁତା ଓ ବେକାରୀ ବୃଦ୍ଧିର ଏପରି ଚିତ୍ର ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ଜାତୀୟ ପରିସଂଖ୍ୟାନ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟର ସଦ୍ୟତମ ରିପୋର୍ଟରେ। ୨୦୨୫ ଜୁନ୍‌ ମାସରେ ଦେଶରେ ସାମଗ୍ରିକ ବେକାରୀ ହାର କେବଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଇନାହିଁ, ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଚାକିରି ନିମନ୍ତେ ସକ୍ଷମ ୧୫ ବର୍ଷରୁ ୨୦ ବର୍ଷ ବୟସର ଯୁବକଙ୍କ ବେକାରୀ ହାର ୧୮ ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିଛି। କ୍ରମାଗତ ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସ ପାଇଁ ଦେଶରେ ବେକାରୀ ହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି ।

ଗତ ମେ’ ମାସରେ ଦେଶର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ୧୫-୨୯ ବର୍ଷ ବୟସ ବର୍ଗର ଯୁବକଯୁବତୀଙ୍କ ବେକାରୀ ହାର ୧୫% ରହିଥିଲା, ମାତ୍ର ଜୁନ୍‌ ମାସରେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୧୫.୩ ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ସେହିପରି ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଏହି ବର୍ଗର ବେକାରୀ ହାର ୧୮ ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ, କୃଷି , ମନରେଗା ଭଳି ନିଯୁକ୍ତି ଯୋଜନା ଯୋଗୁଁ କିଛି ବେକାରୀହାର ସହରାଞ୍ଚଳଠାରୁ କିଞ୍ଚିତ୍‌ କମ୍‌ ରହିଛି। ମାତ୍ର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ଶିକ୍ଷିତ ବେକାରଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ନେଇ କୌଣସି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇ ପାରି ନ ଥିବାରୁ ସଂଗଠିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଚାକିରିର ଅଭାବ ଦେଖା ଦେଇଛି।

ଏନ୍‌ଏସ୍‌ଓ ଦେଶର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସାପ୍ତାହିକ ସ୍ଥିତି (ସିଡବ୍ଲ୍ୟୁଏସ୍‌) ଆଧାରରେ ବେକାରି ହାରର ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଥାଏ ଓ ପ୍ରତି ସପ୍ତାହର କାର୍ଯ୍ୟ ଅବଧିର ଆକଳନ କରି ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥାଏ। ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ସପ୍ତାହରେ ଗୋଟିଏ ଘଣ୍ଟା କିମ୍ବା କୌଣସି ଦିନ କାମ ପାଇନାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ସପ୍ତାହରେ ବେକାର ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତରେ ବେକାରୀ ସମସ୍ୟାକୁ ନେଇ ଏବେ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ର ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ଚିନ୍ତାବ୍ୟକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ଦିନକୁ ଦିନ ବେକାରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢି ଚାଲୁଥିଲା ବେଳେ ବିଶ୍ବ ଶ୍ରମ ସଂଗଠନ (ଆଇଏଲଓ) ପକ୍ଷରୁ ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଥିବା ସଦ୍ୟତମ ରିପୋର୍ଟ ଏହି ଚିନ୍ତାକୁ ଦ୍ବିଗୁଣିତ କରିଛି। ଏଥି‌ରେ ଭାରତର ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବପିଢିଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି ତାହା ସବୁଠୁ ସାଂଘାତିକ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି। ଭାରତରେ ଅଧିକ ପାଠ ପଢ଼ି ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ ବେକାର ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଅଧିକ ରହିଛି ବୋଲି ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିବା ତଥ୍ୟ ଅଧିକ ଉଦବେଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ସ୍କୁଲ ଯାଇ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଲାଗି ନିଯୁକ୍ତି ମିଳିବା କଷ୍ଟକର। ଯାହାଦ୍ବାରା ବେକାରୀ ହାର ଅଧିକ ବଢିବାରେ ଲାଗିଛି ବୋଲି ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ବିଶେଷକରି ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ମାଧ୍ୟମିକ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେକାରୀ ସମସ୍ୟା ସମୟାନୁକ୍ରମେ ଅଧିକ ଜଟିଳ ହୋଇଛି ବୋଲି ଆଇଏଲଓ କହିଛି। ସବୁଠୁ ବଡ଼ କଥା ହେଲା ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେକାରୀ ହାର ବିଶ୍ବସ୍ତରରେ ଭାରତରେ ଅଧିକ ରହିଛି। ପାଠ ପଢିନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେକାରୀ ହାର ୩.୪ ପ୍ରତିଶତ ରହିଥିବା ବେଳେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ହାର ୨୯.୧ ପ୍ରତିଶତ ରହିଥିବା କୁହାଯାଇଛି। ତେଣୁ ଅଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଶିକ୍ଷିତ ବେକାରୀଙ୍କ ହାର ୯ ଗୁଣ ଅଧିକ। ସେହିଭଳି ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେକାରୀ ହାର ୧୮.୪ ପ୍ରତିଶତ ରହିଛି। ଯାହାଦ୍ବାରା ଅଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଉଚ୍ଚ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ବେକାରୀ ହେବା ଆଶଙ୍କା ୬ ଗୁଣ ଅଧିକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ଶ୍ରମ ବଜାରରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ନୂଆ ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ଦେବାକୁ ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ପ୍ରଣୟନ କରୁଛନ୍ତି ସତ ; କିନ୍ତୁ ଅଣକୃଷି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରି ନାହିଁ। ଆଇଏଲଓ କହିଛି ଯେ, ଭାରତରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିବା ନିଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ଦକ୍ଷତାକୁ ନେଇ ଅନେକ ଅସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଛି। ଯାହାକୁ ନେଇ ବେକାରୀ ସମସ୍ୟା ହାର ବଢିବାରେ ଲାଗିଛି। ଭାରତରେ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ୧୫ରୁ ୨୯ ବର୍ଷର ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେକାରୀ ହାର ୮୮.୬ ପ୍ରତିଶତ ରହିଥିଲା। ୨୦୨୨ରେ ଏହା ୮୨.୯ ପ୍ରତିଶତକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ହାର କଥିତ ଅବଧି ମଧ୍ୟରେ ୫୪.୨ ପ୍ରତିଶତରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ୬୫.୭ ପ୍ରତିଶତରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଶିକ୍ଷିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ମହିଳାମାନେ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଶିକ୍ଷିତ ବେକାର ଯୁବବର୍ଗଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହିଳାଙ୍କ ବେକାରୀ ହାର ୭୬.୭ ପ୍ରତିଶତ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷଙ୍କ ‌ମଧ୍ୟରେ ଏହି ହାର ୬୨.୨ ପ୍ରତିଶତ ରହିଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ତୁଳନାରେ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ବେକାରୀ ହାର ଅଧିକ ରହିଛି। ସେହିପରି ମୋଟ ଶ୍ରମଶକ୍ତିରେ ମହିଳାଙ୍କ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ କମ୍‌ ରହିବା ସହିତ ପ୍ରାୟ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ମହିଳା ଶ୍ରମଶକ୍ତିରେ ସାମିଲ ରହିଥିବା ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ କୁହାଯାଇଛି।