ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତି ଏବଂ ପରମ୍ପରାରେ ଓଡ଼ିଆ ନବବର୍ଷ ବା ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏପ୍ରିଲ ୧୪ ତାରିଖରେ ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନକୁ ଖୁବ୍ ଧୁମଧାମରେ ପାଳନ କରାଯାଏ। ତେବେ ଏହି ଦିନକୁ କାହିଁକି ନବବର୍ଷ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଏ, ସେ ନେଇ ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଏବଂ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କାରଣ ରହିଛି।

ମହାବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଏବଂ ଏହାର କାରଣ

ହିନ୍ଦୁ ସୌର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅନୁଯାୟୀ, ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷ ରାଶିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେହି ଦିନକୁ ମହାବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଭାବରେ ପରିଗଣିତ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନଠାରୁ ଓଡ଼ିଆ ସୌର ବର୍ଷର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଏହାକୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପାଳନ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ, ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହା ଓଡ଼ିଆ ନବବର୍ଷ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ। ଏହି ଦିନଠାରୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ପ୍ରକୋପ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଆମ ସମାଜରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତିର ଇତିହାସ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ

ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୌଦ୍ରତାପରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଦିନ ଘରେ ଘରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର ବେଲ ପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ। ବେଲ, ଛେନା, ଦହି, କଦଳୀ ଏବଂ ଗୁଡ଼ର ମିଶ୍ରଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏହି ପଣା ଶରୀରକୁ ଶୀତଳତା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ଦିନରେ ପ୍ରତି ଓଡ଼ିଆ ଘରର ତୁଳସୀ ଚଉରା ମୂଳରେ ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ହାଣ୍ଡି ବା ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି ବନ୍ଧାଯାଇଥାଏ। ସେଥିରେ ଥିବା ଏକ ଛୋଟ କଣା ମାଧ୍ୟମରେ ତୁଳସୀ ଗଛ ଉପରେ ଜଳ ଏବଂ ପଣାର ବିନ୍ଦୁ ବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଖରା ଦିନେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କୁ ଜଳଦାନ କରିବାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଏହା ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ।

ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ପାଳନ ବିଧି

ଓଡ଼ିଆ ନବବର୍ଷ ଅବସରରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସମେତ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଦେବାଳୟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୀତିକାନ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଦିନ ନୂତନ ପାଞ୍ଜିର ପ୍ରଚଳନ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷର ଶୁଭାଶୁଭ, ପର୍ବପର୍ବାଣି ଏବଂ ପାଣିପାଗ ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ଲିପିବଦ୍ଧ ରହିଥାଏ। ଏହାବ୍ୟତୀତ, ଏହି ପବିତ୍ର ତିଥିକୁ ହନୁମାନ ଜୟନ୍ତୀ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଲୋକମାନେ ନୂଆ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ସହ ନିଜ ଗୁରୁଜନମାନଙ୍କଠାରୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ନେଇ ନୂତନ ବର୍ଷର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆରମ୍ଭ କରିଥାନ୍ତି।

ଓଡ଼ିଆ ନବବର୍ଷ ତଥା ମହାବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ବା ପଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପର୍ବ। ଏହି ଦିନଠାରୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ପ୍ରକୋପ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବାରୁ, ଜଳଛତ୍ର ଖୋଲିବା ସହ ଘରେ ଘରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୀତିନୀତି ପାଳନ କରାଯାଏ। ବିଶେଷ କରି ଘରର ଆଗରେ ଥିବା ତୁଳସୀ ଚଉରା ଉପରେ ଏକ ମାଟି ପାତ୍ର ବା ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି ବାନ୍ଧିବାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା ରହିଛି।

ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି କ'ଣ?

ବୈଶାଖ ମାସର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୌଦ୍ରତାପରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଗଛ ଉପରେ ଛାମୁଣ୍ଡିଆ କରି ଏକ ଛୋଟ ମାଟି ହାଣ୍ଡି ବା ଠେକି ଝୁଲାଯାଏ। ଏହି ଠେକିର ତଳ ଭାଗରେ ଏକ ଛୋଟ କଣା କରାଯାଇ ସେଥିରେ କୁଶ କିମ୍ବା ଦୁବ ଖୋସାଯାଇଥାଏ। ଠେକି ଭିତରେ ପଣା କିମ୍ବା ଶୀତଳ ଜଳ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁଳସୀ ଗଛ ମୂଳରେ ଠୋପା ଠୋପା ହୋଇ ପାଣି ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହାକୁ ହିଁ ବସୁନ୍ଧରା ଠେକି କୁହାଯାଏ।

ପରମ୍ପରା ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ମହତ୍ତ୍ୱ

ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମରେ ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମାନିଆସିଛନ୍ତି। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହରେ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ଗଛ ଯେପରି ଶୁଖି ନଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଥାଏ। ଏହା ସହିତ ଏହା ପୃଥିବୀ ମାତା ବା ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କ ପ୍ରତି କୃତଜ୍ଞତା ଏବଂ ଜୀବଜଗତକୁ ଜଳ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଦିନେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଏବଂ ବୃକ୍ଷଲତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ ପାଣି ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ପରମ୍ପରା, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ। ମାସକ ଯାକ ଏହି ଠେକିରେ ପାଣି ଦିଆଯାଏ, ଯାହା ଧରିତ୍ରୀକୁ ଶୀତଳ ରଖିବାର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ପଣାସଂକ୍ରାନ୍ତିର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ତାରିଖକୁ ନେଇ ପଞ୍ଜିକା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବ। ଗଣନାକାର ଓ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଦ ମଧ୍ୟରେ ତାରିଖକୁ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିନପାରିବାରୁ ଆଗାମୀ ୧୨ ତାରିଖକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲା ନିଷ୍ପତ୍ତି। ସେହିଦିନ ଗଣନାକୁ ନେଇ ତର୍ଜମା କରାଯାଇ ତାରିଖ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯିବ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଆଗାମୀ ସ୍ନାନଯାତ୍ର ପରେ ଅନବସର ନୀତି ୧୩ଦିନ ପଡିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ପଞ୍ଚୁକ ୫ଦିନ ବଦଳରେ ୪ଦିନ ପଡୁଥିବାରୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନୃସିଂହ ବେଶ କରାଯିବ ନାହିଁ ବୋଲି ଜଣାପଡିଛି। ତେବେ ଚଳିତ ୨୦୨୪-୨୫ ବର୍ଷର ପାଞ୍ଜି ଯେପରି କୌଣସି ପ୍ରକାର ଅମେଳ ନହେବ ସେ ନେଇ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯିବ ବୋଲି ମତ ରଖିଛନ୍ତି ଗଣନାକାର ଓ ପଞ୍ଜିକାର ପ୍ରକାଶକ ।

ପଞ୍ଜିକା ପଞ୍ଜିକା ଭିତରେ ମେଳ ଖାଉନଥିବାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଯାନି ଯାତ୍ର, ପର୍ବପର୍ବାଣି, ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନୀତିକାନ୍ତିକୁ ନେଇ ହୋଉଛି ଦ୍ବନ୍ଦ୍ବ। ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଠକ କରାଯାଇଥିଲା । ତେବେ ବୈଠକରେ ମହାବିଷୁବ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପଣାସଂକ୍ରାନ୍ତିର ତାରିଖକୁ ନେଇ ଦ୍ବନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଅପ୍ରେଲ ୧୩ ତାରିଖ ନା ୧୪ତାରିଖରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି ପଡିବ ତାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ । ରାଧାରମଣ ପଞ୍ଜିକା, କୋହିନୂର ପଞ୍ଜିକାରେ ୧୪ତାରିଖ ଥିଵା ବେଳେ ସାମନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଖର ପଞ୍ଜିକା, ବିରଜା ପଞ୍ଜିକାରେ ୧୩ ତାରିଖରେ ପଣାସଂକ୍ରାନ୍ତି କରାଯିବା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଯାହାକୁ ନେଇ ଦ୍ବନ୍ଦ ଉଠିବାରୁ ଆଗାମୀ ୧୨ତାରିଖକୁ ପଞ୍ଜିକା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ତାରିଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯିବ ବୋଲି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି।