ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଯେଉଁ ସାମ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି, ଅନ୍ୟତ୍ର ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଜାତିଭେଦ ନାହିଁ। ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ରୁଚି ବିକାର ନାହିଁ। ଭଗବାନ ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଲୋକେ ଯାହା ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ତାହା ଅନାଦି ଆବହମାନକାଳରୁ ଚଳିଆସୁଛି। ଜଗନ୍ନାଥ ଦେଉଳ ଉପରେ କେତେ ବିଧର୍ମୀ ବିପଦ ବାତ୍ୟା ବହିଗଲାଣି, ତା’ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଛି। ପୌରାଣିକ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ଦେଉଳର ମହାପ୍ରସାଦ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଥିଲା। ଭାଗବତ ପୁରାଣ, ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମ ପୁରାଣ, ବରାହ ପୁରାଣ, ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ, ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ, ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ, ରୁଦ୍ରଯାମଳ, ବାୟୁ ପୁରାଣ ପ୍ରଭୃତିରେ ମହାପ୍ରସାଦ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି।

ଜଗନ୍ନାଥ ଦେଉଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ। ଦେଉଳର ନାମ ବଡ଼ ଦେଉଳ। ଦେଉଳର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ପ୍ରାଚୀର ଅଛି। ଏହାକୁ ବାହାର ବେଢ଼଼ା କୁହାଯାଏ। ମେଘନାଦ ପ୍ରାଚୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ। ପ୍ରାଚୀର ଚାରିଦିଗରେ ଚାରିଦ୍ୱାର। ୧- ପୂର୍ବଦ୍ୱାର ବା ସିଂହଦ୍ୱାର, ୨- ପଶ୍ଚିମଦ୍ୱାର, ୩- ଉତ୍ତରଦ୍ୱାର ଓ ୪- ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାର। ସିଂହଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ଅରୁଣ ସ୍ତମ୍ଭ ଉପରେ ଗରୁଡ଼ ମୂର୍ତ୍ତି। ଏହି ସ୍ତମ୍ଭ କୋଣାର୍କରୁ ଆସିଥିବାର କଥିତ ହୁଏ। ପଥରରେ ନିର୍ମିତ। ସିଂହଦ୍ୱାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ବରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରକାଣ୍ଡ ସିଂହମୂର୍ତ୍ତି। ସିଂହଦ୍ୱାର ଡେଇଁ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ପତିତପାବନ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଯା’ନ୍ତି। ରାଜା ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ। ଗୁମୁଟ ପାର ହୋଇଗଲେ ବାଇଶି ପାବଚ୍ଛ। ବାଇଶି ପାବଚ୍ଛର ବାମ ପାର୍ଶ୍ବରେ କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ, ବ୍ରହ୍ମା, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଭୃତି ମୂର୍ତ୍ତି। ବାହାର ବେଢ଼଼ା ମଧ୍ୟରେ ରୋଷଘର, ସରଘର, ଚୈତନ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି, ପୁଷ୍ପୋଦ୍ୟାନ, ନିର୍ମାଲ୍ୟଖଳା, ତୁଳସୀ ବଗିଚା, ବୀର ହନୁମାନ ମୂର୍ତ୍ତି, କୋଇଲି ବୈକୁଣ୍ଠ, ଈଶାନେଶ୍ୱର, ଶୀତଳା, ସୁନା କୂଅ, ଆନନ୍ଦ ବଜାର, ସ୍ନାନ ବେଦୀ। ବାହାର ବେଢ଼଼ା ଗୁମୁଟ ପାର ହୋଇ ଗଲେ ଭିତର ବେଢ଼଼ାରେ ପ୍ରବେଶ ହେବ। ଯେଉଁମାନେ ବେଢ଼଼ା ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବାହାର ବେଢ଼଼ା ଗୁମୁଟ ପାର ହୋଇ ବାମ ଦିଗରେ ଯାଆନ୍ତି। ସତ୍ୟନାରାୟଣ, ବାଳମୁକୁନ୍ଦ, କଳ୍ପବଟ, ବଟଗଣେଶ, ବାଟମଙ୍ଗଳା, ଯମେଶ୍ୱର, ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର, ମୁକ୍ତିମଣ୍ଡପ, ନୃସିଂହ, ରୋହିଣୀକୁଣ୍ଡ, କାକଚତୁର୍ଭୁଜ, ବିମଳା, କାଞ୍ଚି ଗଣେଶ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଭଣ୍ଡଗଣେଶ, ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଷଷ୍ଠୀଦେବୀ, ମଙ୍ଗଳା, କାଳୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ପଦ୍ମପାଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟନାରାୟଣ, ପାଦପଦ୍ମ ପ୍ରଭୃତି ଅନେକ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଯା’ନ୍ତି। ଭିତର ବେଢ଼଼ା ମଧ୍ୟରେ ମୁଖଶାଳା, ଜଗମୋହନ ଓ ବଡ଼ଦେଉଳ। ଦେଉଳ ମୂଳଠାରୁ ଦଧିନଉତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦିତ ଅଛି। ଉପରେ ଅନେକ ଦେବଦେବୀ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ସଂସାରର ଚିତ୍ର, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଇତ୍ୟାଦି। ଦେଉଳ ଭିତର ଜଗମୋହନ କାନ୍ଥରେ ଅନେକ ଖୋଦିତ ଓ ଚିତ୍ର ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି। ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର, ସୁଭଦ୍ରା, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ବିରାଜମାନ।

ଜଗନ୍ନାଥ ଦେଉଳ ଦେଖିଲେ ମନେହୁଏ ଏ ଗୋଟିଏ ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରତିକୃତି। ସ୍ୱର୍ଗ, ମର୍ତ୍ତ୍ୟ, ପାତାଳ ତିନିପୁରର ଚିତ୍ର ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଏ। ଅନେକ ଲୋକ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ଦେଉଳ, ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଭୃତି ଦେଖି ସେମାନଙ୍କୁ ପୌତ୍ତଳିକ ବୋଲି କହିଥା’ନ୍ତି। ହିନ୍ଦୁ ଗ୍ରାମମାନ ଦିଅଁଦେଉଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ପ୍ରତି ଗ୍ରାମ, ପ୍ରତି ସହରରେ ଦେବମନ୍ଦିର ଅଛି। ପୌତ୍ତଳିକ ବୋଲି ଯେଉଁମାନେ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମ୍ଭବତଃ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ସାର ବୁଝିନାହାନ୍ତି। ହିନ୍ଦୁମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ନିର୍ଜୀବ କାଠ ପଥରକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା କରନ୍ତି, ତହିଁରେ ସେହି ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ସର୍ବବ୍ୟାପକ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଆବାହନ କରି ପୂଜା କରନ୍ତି। ମୂର୍ତ୍ତି ନିମିତ୍ତ ମାତ୍ର। ଭଗବାନ କାଷ୍ଠ ପାଷାଣ ତରୁ ତୃଣ ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପୀ ରହିଅଛନ୍ତି। ମୂର୍ତ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ସତ୍ତା ଉପଲବ୍‌‌ଧି କରିପାରିବାର ଅସମ୍ଭବ ହେବ କାହିଁକି ?

ଗୀତାରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି- ନିରାକାର ଉପାସନା ଅପେକ୍ଷା ସାକାର ଉପାସନା ସହଜ। ସାକାର ଦ୍ୱାରା ନିରାକାର ଉପଲବ୍‌‌ଧି କରାଯାଇପାରେ। ମନୁଷ୍ୟ ସାକାର, ସସୀମ। ସେ ଏକାବେଳକେ ଅସୀମ ନିରାକାର। ବସ୍ତୁର ଧାରଣା କରିପାରିବା କଠିଣ। ଯିଏ କରିପାରିଲା କରୁ, ସେଥିରେ ଆପତ୍ତି ନାହିଁ; ମାତ୍ର ତହିଁପାଇଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଧ୍ୟାନ ଧାରଣା ଶକ୍ତି ଆବଶ୍ୟକ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରୁ ଯାହାର ସେ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେ କରୁ; ମାତ୍ର ଲୋକସାଧାରଣ ଲାଗି ସାକାର ଉପାସନା ସହଜ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟ। ତେଣୁ ହିନ୍ଦୁ ଜଗତରେ ସାକାର ପୂଜାର ବହୁଳତା। ପ୍ରହଲ୍ଲାଦ ସ୍ତମ୍ଭରେ ଈଶ୍ୱର ଦେଖିପାରିଲେ। ସାକାର ପୂଜା ହେଉ ବା ନିରାକାର ପୂଜା ହେଉ, ମନଟାକୁ ଭଗବାନଙ୍କଠାରେ ଅର୍ପଣ କରିପାରିଲେ ହେଲା। ମନ ଦୃଢ଼ ହେଲେ ଗଡ଼ିଆ ଗଙ୍ଗା। ଯାହା ମନ ମୁନ ଭଗବାନଙ୍କଠାରେ ଥିବ, ସେ ତ ସର୍ବତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ଦର୍ଶନ କରିବ।

ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଯେଉଁ ସାମ୍ୟ ଧର୍ମ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି, ଅନ୍ୟତ୍ର ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଜାତିଭେଦ ନାହିଁ। ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ରୁଚି ବିକାର ନାହିଁ। ଭଗବାନ ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଲୋକେ ଯାହା ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି, ତାହା ଅନାଦି ଆବହମାନକାଳରୁ ଚଳିଆସୁଛି। ଜଗନ୍ନାଥ ଦେଉଳ ଉପରେ କେତେ ବିଧର୍ମୀ ବିପଦ ବାତ୍ୟା ବହିଗଲାଣି, ତା’ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଛି। ପୌରାଣିକ ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ଦେଉଳର ମହାପ୍ରସାଦ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଥିଲା। ଭାଗବତ ପୁରାଣ, ବିଷ୍ଣୁ ଧର୍ମ ପୁରାଣ, ବରାହ ପୁରାଣ, ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ, ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ, ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ବ୍ରହ୍ମ ପୁରାଣ, ରୁଦ୍ରଯାମଳ, ବାୟୁ ପୁରାଣ ପ୍ରଭୃତିରେ ମହାପ୍ରସାଦ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି।

ଓଁକାର ଯନ୍ତ୍ରାନୁରୂପ ମୂର୍ତ୍ତିତ୍ରୟ ଗଠିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ମୀମାଂସା ଓ ପୂର୍ବ ମୀମାଂସାର ମତ ଏଠାରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ କରାଯାଇଅଛି। ଓଁକାର ବିରାଟ ମୂର୍ତ୍ତିର ପରିଚାୟକ। ସୁତରାଂ କରଚରଣ ବିହୀନ। ଓଁକାର ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକ ବୋଲି ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିର ସୃଷ୍ଟି। ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ, ତମ ଅବା ପରମାତ୍ମା ଆତ୍ମା ମାୟାର ପରିଚାୟକ। ରାଜର୍ଷି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କର୍ମକାଣ୍ଡ ଓ ଜ୍ଞାନ କାଣ୍ଡାତ୍ମକ ନବଭକ୍ତିରେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରାଇଥିଲେ। ଏହି ହେତୁ ଆଗମ ଯୁଗର ବ୍ୟକ୍ତି, ପୌରାଣିକ ଯୁଗର ଲୋକ ଏବଂ ଶଙ୍କର ପ୍ରଭୃତି ପର ଯୁଗର ଭକ୍ତମାନେ ସମଭାବରେ ଆଦର କରନ୍ତି। ସକଳ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଆପଣା ଆପଣା ଇଷ୍ଟଦେବତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି। ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧେ ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରମାଣ ଅଛି। ତୈତ୍ତରୀୟ ଶ୍ରୁତି, ବୃହତ୍‌‌ ବିଷ୍ଣୁ ପୁରାଣ, ଶ୍ରୀ ଭାଗବତ, ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ, ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, ଗରୁଡ଼ ପୁରାଣ, ନରସିଂହ ପୁରାଣ, ବାୟୁ ପୁରାଣ, ବିଷ୍ଣୁ ଯାମଳ, ବ୍ରହ୍ମ ଯାମଳ, ଉତ୍କଳ ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରାଚୀନ ପୁରାଣମାନେ, ଦାରୁ ବ୍ରହ୍ମ ମୂର୍ତ୍ତି ଜଗନ୍ନାଥ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ପ୍ରଭୃତି କଥା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ଓଁକାର ମୂର୍ତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧେ ଉତ୍କଳଖଣ୍ଡରେ ଲେଖା ଅଛି। ମହାଭାରତଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସର୍ବଶେଷ ପୁରାଣ ଭାଗବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଆସିଛି। ପୁରାଣ, ତନ୍ତ୍ର, ପ୍ରାଦେଶିକ ସ୍ମୃତି ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତିତ। ସମଗ୍ର ହିନ୍ଦୁଜାତିର ପବିତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ଧର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଏହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।

ଦେବପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର
କଟକ, ମୋ: ୯୪୩୭୦୨୩୩୯୦

ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁସାରେ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ସଂରକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ତରଫରୁ ଘୋଷଣାନାମା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ଏକ କଠିନ ସର୍ତ୍ତ ରଖା ଯାଇଥିଲା- ଯେଉଁ ନୈଷ୍ଟିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ତିନି ଦିନ ଓ ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ହାତ ପାପୁଲିରେ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖିପାରିବେ, ତାଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷକ ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯିବ।

ମହାରାଜା ତୃତୀୟ ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେବ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପୂଜା ବିଧି ଓ ପରିଚାଳନାରେ ଅନେକ ସଂସ୍କାର ଆଣିଥିଲେ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଲାଗି ହେଉଥିବା ପ୍ରସାଦର ପରିମାଣ ଓ ପ୍ରକାର ଭେଦର ବୃଦ୍ଧି ତା’ ଭିତରୁ ଗୋଟିଏ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଥିଲା। ସେ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନା କରିବାପାଇଁ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସେବକମାନଙ୍କର ଏକ ବୈଠକ ଡକାଗଲା। ଅନେକ ବିଶିଷ୍ଟ ଭକ୍ତ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସେ ସଭାରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ।

ଆଲୋଚନା ସମୟରେ ଜଣେ ସୁଆର ସେବକ ରୋଷ ଘରର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ମହାରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ – ‘ମଣିମା, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନିରେ ପାକ ହେବା ବିଧି। କିନ୍ତୁ ସବୁଦିନ ରୋଷ ପାଇଁ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସମୟ ଓ ଶ୍ରମସାପେକ୍ଷ। ଦିନେଦିନେ ତା’ ପାଇଁ ଏତେ ସମୟ ଦେବାକୁ ପଡୁଛି ଯେ ପରବର୍ତ୍ତୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଯଥା ବିଳମ୍ୱିତ ହେଉଛି। ତେଣୁ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନିକୁ କୌଣସି ଉପାୟରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ରଖିଲେ, ଏ ସମସ୍ୟା ରହନ୍ତା ନାହିଁ।’ ଏହା ଶୁଣି ଅନ୍ୟ ସୁଆରମାନେ ଠିଆ ହୋଇ ଏ ପ୍ରସ୍ତାବର ଦୃଢ଼ ସମର୍ଥନ କଲେ ଏବଂ ତା’ର ତୁରନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।

ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ସହ ବିଚାରବିମର୍ଶ ପରେ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ସଂରକ୍ଷଣ କରି ରଖାଯିବ ବୋଲି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା। କିନ୍ତୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଦାୟିତ୍ୱରେ କିଏ ରହିବ ବୋଲି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବା ବେଳେ କେହି ଜଣେ ରୋଷ ପାଇକ ଭିତରୁ ଜଣକୁ ଏ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା ପାଇଁ କହିବାରୁ ରାଜଗୁରୁ କହିଲେ- ‘ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ସଂରକ୍ଷଣ ଦାୟିତ୍ୱରେ ରହିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କର ନିୟମିତ ଦୈନିକ ପୂଜା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି। ତେଣୁ ଜଣେ ନୈଷ୍ଟିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଏ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା ଠିକ ହେବ।

ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାବ ଅନୁସାରେ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ସଂରକ୍ଷକ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ତରଫରୁ ଘୋଷଣାନାମା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। କିନ୍ତୁ ସେଥିରେ ଏକ କଠିନ ସର୍ତ୍ତ ରଖା ଯାଇଥିଲା- ଯେଉଁ ନୈଷ୍ଟିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ତିନି ଦିନ ଓ ତିନି ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ହାତ ପାପୁଲିରେ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖିପାରିବେ, ତାଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷକ ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯିବ। ଏହି ପ୍ରକାରର ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କରିବାର କ୍ଷମତା କ୍ଷେତ୍ରବାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ନ ଥିଲା। ଅଳ୍ପ କେତେଜଣ ଦୁଃସାହସ କରି ପରୀକ୍ଷାର ସମ୍ମୁୁଖୀନ ହେବାକୁ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଅଳ୍ପ ସମୟପରେ ପୋଡ଼ା ହାତ ନେଇ ବିଦା ହୋଇଗଲେ।

ଏହି ଘଟଣାର କିଛିଦିନ ପୂର୍ବରୁ ରଘୁବର ଦାସ ନାମକ ଜଣେ ପରମ ବୈଷ୍ଣବ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେ ଥିଲେ ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୁରୁଷ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ପରମ ଭକ୍ତ। ସେ ସାରା ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ବେଳେ ଶୁଣିବାକୁ ପାଇଥିଲେ ଯେ ଅବତାରୀ ପରଂବ୍ରହ୍ମ ଜଗନ୍ନାଥ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାରୁ ସ୍ୱରୂପରେ ବିରାଜମାନ କରୁଛନ୍ତି। ତାହା ଶୁଣି ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସି ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଏପରି ପଡ଼ିଗଲେ ଯେ କ୍ଷେତ୍ରବାସୀ ହୋଇ ରହିଗଲେ। ସିଂହଦ୍ୱାର ସମ୍ମୁଖରେ ତାଳପତ୍ରର ଏକ ବଡ଼ ଛତା ପୋତି ତା’ ତଳେ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଓ ନିଜର ପୂରା ସମୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ଧ୍ୟାନ, ଧାରଣା ଓ କୀର୍ତ୍ତନରେ ବିତାଇ ଦେଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଷଣା ଶୁଣିଲେ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ସେ ପବିତ୍ର ସେବା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଅଭିଳାଷ ଜାଗିଲା। ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁୁ ନିଉଛାଳି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏ ସେବା ପାଇବାରେ ସହାୟକ ହେବା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ତା’ ପରେ ପରୀକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାଜର ହୋଇଗଲେ। ପାରିଷଦମାନଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଜଣେ ଅଙ୍ଗାରୁଆ ନାୟକ ଗୋଟିଏ କୁଡୁଆରେ ଜଳୁଥିବା ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନି ଆଣି ରଘୁବର ଦାସଙ୍କ ଦୁଇ ହାତ ଆଞ୍ଜୁଳାରେ ଢାଳିଦେଲେ। ରଘୁବର ତିନିଦିନ ତିନିରାତି ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଧରି ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କିଛି କ୍ଷତି ହେଲା ନାହିଁ। ରାଜାଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କର ଜୟଜୟକାର କଲେ।

ରଘୁବର ଛତା ପୋତି ରହୁଥିବା ଯାଗାରେ ରାଜା ଏକ ମଠ ନିର୍ମାଣ କରାଇ ତାଙ୍କୁ ସେ ମଠର ପ୍ରଥମ ମହନ୍ତରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ମହନ୍ତ ମହାରାଜ ସେହି ମଠରେ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନିଙ୍କୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ରଖିଲେ। ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମ୍ପରାକ୍ରମେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ମଠର ମହନ୍ତମାନେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ରଖିଛନ୍ତି।

ରଘୁବର ଦାସ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପରମଭକ୍ତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ରୋଷ ପାଇଁ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନିର ସଂରକ୍ଷଣ ସେବା ପାଇବା ପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ସମର୍ପଣ ଭାବ ବହୁଗୁଣରେ ବଢ଼଼ିଗଲା। ମହାପ୍ରଭୁ କେଉଁ ନୂଆ ବେଶ ହେଲେ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଦିଶିବେ, କେଉଁ ପ୍ରସାଦ ସମର୍ପଣ କଲେ ପ୍ରଭୁ ଅଧିକ ତୃପ୍ତ ହେବେ – ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କୁୁ ଦିନରାତି ଘାରୁଥିଲା।

ଥରେ ରଘୁବର ସୋଲ ଓ ଶୁଖିଲା କଦଳୀ ପତ୍ରରେ ତିନୋଟି ମୁଖପଦ୍ମ ତିଆରି କଲେ। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଙ୍ଗ କରି ଦେବା ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ସଜଫୁଟା ପଦ୍ମଫୁଲ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ତା’ ପରେ ବୈଷ୍ଣବାଗ୍ନିରେ ନିଜେ ଯତ୍ନର ସହ କ୍ଷୀରିପ୍ରସାଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ସେ ସବୁକୁ ଧରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଓ ମହାପ୍ରଭଙ୍କୁୁ ଲାଗି କରିବା ପାଇଁ ସେବକମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। କିନ୍ତୁ ସେବକମାନେ ସୋଲ ଓ କଦଳୀ ପଟୁକାର ପଦ୍ମ ଓ ବାହାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରସାଦ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ ହେବାର ପରମ୍ପରା ନାହିଁ ବୋଲି କହି ସେ ସବୁକୁ ଫେରେଇ ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ରଘୁବର ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲେ। ମୁଖପଦ୍ମ ଓ କ୍ଷୀରି ପ୍ରସାଦ ନେଇ ମଠକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଅଶ୍ରୁଳ ନୟନରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ବସିଲେ। ସେ ପଟେ ସେ ଦିନ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ବଡ଼ସିଂହାର ବେଶ ହୋଇ ପାରିଲା ନାହିଁ। ଟୋପର ଉପରେ ଶିରୀ କପଡ଼ା ପକାଇବା ମାତ୍ରେ ଟୋପର ଖସି ପଡ଼ିଲା। ଯେତେଥର ସେବକମାନେ ବେଶ କରାଇବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସେତେଥର ବିଫଳ ହେଲେ। ବଡ଼ସିଂହାର ବେଶ ହୋଇ ନ ପାରିବାରୁ ବଡ଼ସିଂହାର ଧୂପ ହୋଇ ପାରିଲା ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ବଡ଼ସିଂହାର ଧୂପ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିରାଶ ହେଲେ। ପୁରୁଖା ସେବକମାନେ କହିଲେ ଯେ ନୀତିରେ ତ୍ରୁଟି ଦେଖାଦେଲେ ମହାପ୍ରଭୁ ଏପ୍ରକାର ସଙ୍କେତ ଦିଅନ୍ତି।

ଏତେସବୁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ ପରେ ସେବକମାନେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅଧିଆ ପଡ଼ିଲେ। ଠାକୁର ତଳୁଛ ମହାପାତ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦର୍ଶନ ଦେଇ କହିଲେ – ‘ମହାପାତ୍ରେ, ମୁଁ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ। ମୋ ଭକ୍ତର ଅପମାନକୁ ମୁଁ ମୋର ଅପମାନ ମନେ କରେ। ମୋର ଭକ୍ତ ରଘୁବର ଦାସକୁ ସୋଲପଦ୍ମ ଓ ବାହାରର କ୍ଷୀରି ପ୍ରସାଦ ଲାଗି ହେବ ନାହିଁ କହି ଅପମାନିତ କରାଯାଇଛି। ତା’ର ମୁଖପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଓ କ୍ଷୀରି ପ୍ରସାଦ ପାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏକାନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ। ରଘୁବରକୁ କ୍ଷମାପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସେସବୁ ଆଣି ମୋତେ ଲାଗି କରାଇଲେ, ମୁଁ ବଡ଼ସିଂହାର ବେଶ ହେବି। ତଳୁଛ ମହାପାତ୍ର ଅନ୍ୟ ସେବକମାନଙ୍କୁୁ ଡାକି ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ସବୁ ସେବାୟତ ଦଳବଦ୍ଧ ହୋଇ ରଘୁବରଙ୍କୁୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ମୁଖପଦ୍ମ ନେଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପଦ୍ମବେଶ କଲେ ଓ କ୍ଷୀରି ପ୍ରସାଦ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପଦ୍ମମୁଖ ଥାଇ ମହାପ୍ରଭୁ ବଡ଼ସିଂହାର ବେଶ ହେଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ମାଘ ଅମାବାସ୍ୟା ପରେ ବୁଧବାର ବା ଶନିବାର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦ୍ମବେଶ କରା ଯାଉଛି। ଏହି ବେଶ ଥାଇ ତା’ ଉପରେ ବଡ଼ସିଂହାର ବେଶ କରା ଯାଉଛି।

ସ୍ୱପ୍ନେଶ୍ୱର ଗୋଚ୍ଛି
ପୁରୀ, ୯୯୦୦୦୮୩୪୩୩

ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏକାଧିକ ମାମଲା କରାଗଲା। କିନ୍ତୁ କଳା ଠାକୁରଙ୍କ ଲୀଳା ବଡ଼ ବିଚିତ୍ର। ମାମଲା ଚାଲିଥିଲେ ହେଁ କୋର୍ଟ କାମ ସ୍ଥଗିତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇନଥିଲେ। ଏହାପରେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ, ସବୁ ମାମଲା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ।

‘ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବିନା ପତ୍ରଟେ ହଲେନି ଆହେ ଜଗନ୍ନାଥ। ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।’

କୋଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମଉଡ଼ମଣି ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମହିମା ଅଲୌକିକ, ଅବ୍ୟକ୍ତ। ସେ ସ୍ରଷ୍ଟା, ସେ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି। ତାଙ୍କରି ଇଚ୍ଛାରେ ଏ ସାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପରିଚାଳିତ। ଯାହା କିଛି ହୋଇଛି, ହେଉଛି ଏବଂ ହେବାକୁ ଯାଉଛି, ସେସବୁ ତାଙ୍କରି ଆଜ୍ଞା। ଏ ପ୍ରଗାଢ଼ ବିଶ୍ବାସ ଓ ଅସୀମ ଭରସା କାହିଁ କେଉଁ ଯୁଗରୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଆସିଛି। ଅନେକବାର ପ୍ରମାଣିତ ବି ହୋଇଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଲା, ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ବାକାଂକ୍ଷୀ ‘ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ’। ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ବହୁ ବାଧାବିଘ୍ନ ଆସିଥିଲେ ହେଁ ତାହା ପାଣିର ଗାର ପରି ମିଳେଇ ଯାଇଛି। ଶେଷରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ବପ୍ନର ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପ ସାକାର ରୂପ ନେବାକୁ ଯାଉଛି। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ବଡ଼ଠାକୁରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁରୀକୁ ବିକାଶ ପଥରେ ଆଗେଇ ନେଉଛନ୍ତି। ଆଉ ଏଥିରେ ସାରଥି ସାଜିଛନ୍ତି ‘୫-ଟି’ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ତ୍ତିକ ପାଣ୍ଡିଆନ୍। ଜାନୁଆରୀ ୧୭ରେ ହେବାକୁ ଥିବା ଲୋକାର୍ପଣ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୁରପଲ୍ଲୀରେ ନାହିଁ ନଥିବା ଉତ୍ସାହ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି।

ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ସ୍ବର୍ଣ୍ଣିମ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଲେଖାଯିବାକୁ ଥିବା ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ‘ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ’ର ରୂପରେଖ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା ୨୦୧୯ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୧୯ରେ। ସେଦିନ ରାଜ୍ୟ କ୍ୟାବିନେଟ୍‌ରେ ଅବଢ଼ା (ଅଗମେଣ୍ଟେସନ ବେସିକ୍ ଏମିନିଟିଜ୍ ଆଣ୍ଡ୍ ଡେଭଲପମେଣ୍ଟ୍ ଅଫ୍ ହେରିଟେଜ୍ ଆଣ୍ଡ୍ ଆର୍କିଟେକଚର୍) ଯୋଜନାରେ ୨୨ଟି ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ୩୨ଶହ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟବରାଦ ହୋଇଥିବା ବେଳେ କେବଳ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ୩୩୧ କୋଟି ୩୮ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ମଞ୍ଜୁର ହୋଇଥିଲା। ସେହି ବର୍ଷ ନଭେମ୍ବରରେ ସରକାର ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ପ୍ୟାକେଜ୍ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଡିସେମ୍ବର ୩୦ରେ ଚିଠା ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଗତ ସହ ମତାମତ ଆହ୍ବାନ କରାଯାଇଥିଲା। ୨୦୨୧ ଜାନୁଆରି ୨୧ରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରାମର୍ଶ କମିଟି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଐତିହ୍ୟ କରିଡର୍‌ର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ମାଷ୍ଟର ପ୍ଲାନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା। ଏହା ପରିଚାଳନା କମିଟି ଅନୁମୋଦନ ଲାଭ ପରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପର ନୀଳନକ୍ସା ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା।

୨୦୨୧ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୨୪ ତାରିଖରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ତିନିଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିବା ମହାଯଜ୍ଞରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ଦେବା ସହ ପ୍ରକଳ୍ପର ଶିଳାନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ। ଗଜପତି ମହାରାଜ ଦିବ୍ୟସିଂହଦେବ ଶିଳା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅବସରରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ଜମି ଦେଇଥିବା ୧୮ଟି ମଠର ମହନ୍ତ ଓ ୧୦୮ଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜମିଦାତାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧିତ କରିଥିଲେ। ପ୍ରକଳ୍ପ କାମ ୧୮ ମାସରେ ସାରିବାକୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଳନ ପାଇଁ ‘୫-ଟି’ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ କାର୍ତ୍ତିକ ପାଣ୍ଡିଆନ୍ ନିଜକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି ଦେଇଥିଲେ। ପାହାନ୍ତା ପ୍ରହରରୁ କାର୍ଯ୍ୟର ବାରମ୍ବାର ସମୀକ୍ଷା, ଘଟଣାସ୍ଥଳ ପରିଦର୍ଶନ କରି ପ୍ରକଳ୍ପ କାମକୁ ଆଗକୁ ନେଇଥିଲେ।

ଗୋଟିଏ ପଟେ କାମ ଆଗେଇ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ କିଛି କୁଚକ୍ରୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ରାଜନୈତିକ ସ୍ବାର୍ଥ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଭଣ୍ଡୁର କରିବା ପାଇଁ କରିଥିଲେ ବଡ଼ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର। ଏହାକୁ ନେଇ କଥା ହାଇକୋର୍ଟ ଓ ସୁପ୍ରିମ୍‌କୋର୍ଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଲା। ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ବିରୋଧ କରି ପୁରୀର ଦିଲୀପ ବରାଳ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଏକ ଜନସ୍ବାର୍ଥ ମାମଲା ଦାୟର କଲେ। ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ବ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥା (ଏଏସ୍ଆଇ) ଓ ନ୍ୟାସନାଲ ମନୁମେଣ୍ଟ ଅଥରିଟି (ଏନଏମଏ) ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଚାଲିଥିବା ଖନନ ଓ ନିର୍ମାଣ ବେଆଇନ ଦର୍ଶାଇ ହାଇକୋର୍ଟରେ ସତ୍ୟପାଠ ଦେଲେ। ଖାଲି ସେତିକି ନୁହେଁ, ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଏକାଧିକ ମାମଲା କରାଗଲା। କିନ୍ତୁ କଳା ଠାକୁରଙ୍କ ଲୀଳା ବଡ଼ ବିଚିତ୍ର। ମାମଲା ଚାଲିଥିଲେ ହେଁ କୋର୍ଟ କାମ ସ୍ଥଗିତ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇନଥିଲେ। ଏହାପରେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ, ସବୁ ମାମଲା ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ।

୨୦୨୨ ଜୁନ୍ ୩ରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣରେ ତୁରନ୍ତ ରୋକ୍ ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧେନ୍ଦୁ ଶେଖର ଦାସ ଓ ସୁମନ୍ତ କୁମାର ଘଡ଼େଇଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆଗତ ଦୁଇଟି ଜନସ୍ବାର୍ଥ ମାମଲାକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଖାରଜ କରିଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଆବେଦନକୁ ‘ତୁଚ୍ଛ’, ‘ଚପଳାମି’ ଏବଂ ଜନସ୍ବାର୍ଥ ବିରୋଧୀ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରି କୋର୍ଟ ଉଭୟ ଆବେଦନକାରୀଙ୍କୁ ଚାରି ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ୧ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ଜରିମାନା ଦେବାକୁ ରାୟ ଶୁଣାଇଥିଲେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ବି.ଆର୍ ଗଭାହି ଏବଂ ଜଷ୍ଟିସ ହିମା କୋହଲିଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଖଣ୍ଡପୀଠ ଏଭଳି ଜନସ୍ବାର୍ଥ ମାମଲାକୁ ନାପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରି ଖଣ୍ଡପୀଠ କହିଥିଲେ, ଏଭଳି ଜନସ୍ବାର୍ଥ ମାମଲା ଆତ୍ମପ୍ରଚାର ଓ ଆତ୍ମସ୍ବାର୍ଥ ସମ୍ବଳିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇପାରେ। ଉନ୍ନୟନମୂଳକ କାମକୁ ବନ୍ଦ କରାଯିବା ଅନୁଚିତ। ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ବାଧାଦେବା ଏବଂ ବନ୍ଦ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଆବେଦନକାରୀମାନେ କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଗୌରବ ଖୋଜୁଥିଲେ। ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ବାରା ନିର୍ମାଣାଧୀନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ କେବଳ ଲକ୍ଷଲକ୍ଷ ଭକ୍ତଙ୍କ ସୁଖସ୍ବାଚ୍ଛନ୍ଦ୍ୟ ପାଇଁ। ଏହା ପୁରାତନ କୀର୍ତ୍ତିରାଜି ଓ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ବସ୍ଥଳୀ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଥିବା ଆଇନକୁ କୌଣସି ଦିଗରେ ବିରୁଦ୍ଧାଚରଣ କରୁନାହିଁ। ଏଣୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରକଳ୍ପ ନିର୍ମାଣରେ କୌଣସି ରୋକ୍ ଲଗାଇବାର ଯଥାର୍ଥ କାରଣ ଉପୁଜୁନାହିଁ ବୋଲି କୋର୍ଟ ରାୟ ଦେଇଥିଲେ।

ଏହାପରେ ୨୦୨୨ ଜୁନ୍ ୨୨ ତାରିଖରେ ହାଇକୋର୍ଟର ମୁଖ୍ୟ ବିଚାରପତି ଡକ୍ଟର୍ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଏସ୍. ମୁରଲୀଧର ଓ ଜଷ୍ଟିସ୍ ଆର.କେ. ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଖଣ୍ଡପୀଠ ମାମଲାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ ଟାଣିଥିଲେ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଏହି ପ୍ରସଂଗରେ ଶୁଣାଣି କରି ରାୟ ପ୍ରକାଶ କରି ସାରିଥିବାରୁ ହାଇକୋର୍ଟରେ ଆଉ ଏ ସଂପର୍କିତ ମାମଲାର ଶୁଣାଣିର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ ବୋଲି କହିଥିଲେ। ଖଣ୍ଡପୀଠ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ପ୍ରସଂଗକୁ ନେଇ ପ୍ରଥମେ ଦାୟର କରାଯାଇଥିବା ଦିଲୀପ ବରାଳଙ୍କ ଜନସ୍ବାର୍ଥ ଆବେଦନକୁ ହାଇକୋର୍ଟ ଖାରଜ କରିଥିଲେ। ଏହି ମାମଲାରେ ପକ୍ଷଭୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଅର୍ଦ୍ଧେନ୍ଦୁ ଶେଖର ଦାସ ଓ ସୁମନ୍ତ କୁମାର ଘଡେଇଙ୍କ ଇଣ୍ଟରଭେନ୍ସନ୍ ପିଟିସନ୍‌କୁ ମଧ୍ୟ ହାଇକୋର୍ଟ ଖାରଜ କରିଥିଲେ। ଏଥିସହ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ମନୁମେଣ୍ଟ ଅଥରିଟିର ଏନ୍ଓସି ସଂପର୍କିତ ଚିଠିକୁ ବିରୋଧ କରି ସୁବ୍ରତ ତ୍ରିପାଠୀଙ୍କ ତରଫରୁ ଦାୟର ମାମଲାର ଶୁଣାଣିରେ ମଧ୍ୟ ଖଣ୍ଡପୀଠ ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ ପକାଇଥିଲେ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ବରେ ଚାଲିଥିବା ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ବ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସ˚ସ୍ଥା (ଏଏସ୍ଆଇ) କୌଣସି ଅନୁମତି ଦେଇ ନାହିଁ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ ଆଇଏଏସ୍ ସୁଦର୍ଶନ ନାୟକ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଭୁବନାନନ୍ଦ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଦାୟର ଜନସ୍ବାର୍ଥ ମାମଲାର ଶୁଣାଣିରେ ମଧ୍ୟ ହାଇକୋର୍ଟ ଅନ୍ତ ଘଟାଇଥିଲେ। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ରାୟ ପରେ ଏହି ପ୍ରସଂଗରେ ଶୁଣାଣି କରିବାକୁ ହାଇକୋର୍ଟ ମନା କରିବା ସହିତ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ସଂପର୍କିତ ସମସ୍ତ ମାମଲାର ଶୁଣାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦ ପକାଇଥିଲେ।

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ଦାୟର୍ କରାଯାଇଥିବା ପିଟିସନ୍‌କୁ ରଦ୍ଦ ପରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ନିଜର ଟୁଇଟର୍ରେ ଲେଖିଥିଲେ, ‘ତୁମ ଇଚ୍ଛା ବିନା ପତ୍ରଟେ ହଲେନି ଆହେ ଜଗନ୍ନାଥ। ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ।’

ରଞ୍ଜିତ ମହାନ୍ତି
ଭୁବନେଶ୍ବର, ମୋ.- ୯୮୬୧୦୬୨୫୦୦

ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ମଣ୍ଡପ, ଚନ୍ଦନ କାଠିରେ କୋଠି, ସୀତା ସଂଗେ ଖେଳିଲେ ହସ୍ତେ କଉଡ଼ି ମୁଠି/ ସାତମୁଠା ଜୁଆ ଖେଳିଣ, ରାମ ହୋଇଲେ ଧନ୍ଦା, ଦରହାସେ ସୀତା ବୋଇଲେ ପ୍ରଭୁ ରହିଲ ବନ୍ଧା…।

କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ରାଇଦାମୋଦର ବ୍ରତ ପାଳୁଥିବା ହବିଷ୍ୟାଳୀମାନେ ବୃନ୍ଦାବତୀ ମୂଳେ ପୂଜା କଲାବେଳେ ବୋଲୁଥିବା ଉପରୋକ୍ତ ପଂକ୍ତିଟି କେବଳ ଆନନ୍ଦାଶ୍ରିତ କଳ୍ପନାବିଳାସ ନୁହେଁ। ଏହି ସରଳ ସାବଲୀଳ ପଦକେତୋଟିରେ ସନ୍ନିବେଶିତ ହୋଇଛି ଅବତାରୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ କ୍ରୀଡ଼ାକୌତୁକ ଲୀଳାର ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱ। ଆମ ସାଧାରଣ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନଟିଏ ଉଠିପାରେ କ’ଣ ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ଖେଳନ୍ତି? ନା ଏହା ଖାଲି କବିର କଳ୍ପନା? ଏହାର ଅତି ସରଳ ଉତ୍ତରଟି ହେଲା ମଣିଷ ଜୀବନରେ ଯାହାସବୁ ସତ୍ୟ, ସେ ସବୁ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ। ମଣିଷର ଦିନଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଯାହାସବୁ ଘଟେ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟରେ ସେ ସବୁ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥାଏ। ଖାଇବା, ଶୋଇବା, ହସିବା, ଖେଳିବା ପ୍ରଭୃତି ସମସ୍ତ ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଜଗନ୍ନାଥ ମଧ୍ୟ କରିଥା’ନ୍ତି। ଏପରିକି ନବକଳେବରରେ ଜଗତକୁ ବାର୍ତ୍ତା ଦିଅନ୍ତି- ‘ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ମଣ୍ଡଳେ ଦେହ ବହି, ଦେବତା ହୋଇଲେ ମରଇ’। ମଣିଷ ଯଦି ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନକୁ ଟିକେ ଚାପମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଖେଳକୁଦ କରିପାରେ ତେବେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଦେବତା ବା ତାହା ନ କରିବେ କାହିଁକି? ବିଶ୍ୱ ନିୟନ୍ତା ପାଳନ କର୍ତ୍ତା ପ୍ରଭୁ ବେଳେ ବେଳେ ବିନୋଦିଆ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟି ପାଳନ କରିବାର ଚାପରୁ ସାମୟିକ ବିନୋଦନ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ମନୋରଞ୍ଜନ କରନ୍ତି। ନୃତ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ଯେତିକି ପ୍ରିୟ, କ୍ରୀଡ଼ା ମଧ୍ୟ ସେତିକି ପ୍ରିୟ। ତା’ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ହେଉଛି ପଶା ଖେଳ ବା ଦ୍ୟୁତକ୍ରୀଡ଼ା।

ତେଣୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ କୁମାର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପରଦିନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମାତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଠାକୁରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ପଶା ଖେଳନ୍ତି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଠାକୁରାଣୀ ପଶା ଖେଳରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୁଶଳିନୀ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ପଶା ଖେଳରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କଠାରୁ ହାରିଯାଇ ସାତଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଧା ପଡ଼ନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା ‘ମାଧବ’ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ୭ଦିନ ବନ୍ଧା ରହନ୍ତି। ମାଧବଙ୍କୁ ‘ବାଳ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ନୀତିକାନ୍ତି ଚାଲେ। ୭ଦିନ ପରେ ମାଧବ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରକୁ ଫେରି ଆସନ୍ତି। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଏହି ଦ୍ୟୁତକ୍ରୀଡ଼ା ଉତ୍ସବଟି ବେଶ୍‌‌ ଉତ୍ସାହର ସହିତ ପାଳିତ ହୁଏ। ତ୍ରେତୟା ଯୁଗରେ ଯେ ସୀତା, ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ସେ ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ କଳିଯୁଗରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ। ତ୍ରେତୟାଯୁଗରେ ରାମାବତାରରେ ସୀତାମାତାଙ୍କ ସହିତ ପଶାଖେଳରେ ପ୍ରଭୁ ହାରି ଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ଉପରବର୍ଣ୍ଣିତ ହବିଷ୍ୟାଳୀମାନଙ୍କର ନିତ୍ୟ ପୂଜାର ଅଙ୍ଗ ହୋଇସାରିଛି। ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୟୁତ୍ରକୀଡ଼ାରେ ପୂର୍ବରୁ ଛଅ ଥର ହାରି ପ୍ରଭୁ ପାଦୁକାଠାରୁ ମୁକୁଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ଧା ଦେଇ ସାରିଥିଲେ। ସପ୍ତମ ମୁଠା ବା ପାଳିରେ ନିଜେ ବନ୍ଧା ରହିଲେ। ସେହିପରି ଅଯୋଧ୍ୟାର ସୁଦ୍ଧାନ୍ତ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ କନ୍ଦୁକ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମ ଭରତଙ୍କଠାରୁ ବାରମ୍ବାର ହାରି ଯିବାର କଥା ରାମାୟଣରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଯଦୁପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ସହିତ ପଶାଖେଳି ହାରିଯିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ବେଳେ ଘୋରଜଳରେ ଗଜରାଜ କୁମ୍ଭୀର କବଳରେ ପଡ଼ି ବିକଳରେ ଡାକଦେଲା। ପ୍ରଭୁ ଅଭୟ ବରଦ ହସ୍ତକୁ ଟେକି ଦେଇ ‘ରକ୍ଷାକଲି ରକ୍ଷାକଲି’ ବୋଲି କହିଦେଲେ। ଭାଗବତରେ ଅଛି- ‘ଖେଳର ତାନ ମାନ ବେଳେ ଗଜ ଡାକିଲା ଘୋର ଜଳେ, ଦାନ ପଡ଼ିଛି ପଞ୍ଚୁଆତି, ତା’କୁ ରଖିଲ ଯଦୁପତି।’ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ରୁକ୍ମିଣୀ କହିଲେ- ‘ମାୟାଧର, ହାରଯିବେ ବୋଲି ଏକି ମାୟା?’ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଘଟଣାଟି ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ବୁଝାଇ ଦେଲେ ଏବଂ ଗରୁଡ଼ ପୃଷ୍ଠରେ ବସି ସେ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ କଥାର ସତ୍ୟାସତ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରାଇଲେ। ପୁନଶ୍ଚ ଗୋପରେ ଥିବାବେଳେ ଗୋପାଳ ବାଳକଙ୍କ ସହିତ ଲଉଡ଼ି ଖେଳ, ବାଡ଼ିଖେଳ ପ୍ରଭୃତିର ବର୍ଣ୍ଣନା ବୈଷ୍ଣବ କବିମାନେ ଅତି ମଞ୍ଜୁଳ ଭାବେ ନିମ୍ନପ୍ରକାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି –

ପୋଏ ସଜାଡ଼ି କାଛଟା ଭିଡ଼ି ଧାଡ଼ିକି ଧାଡ଼ି ଆଗେ ଦଉଡ଼ି ଯୋଡ଼ିକି ଯୋଡ଼ି ବୁଲାନ୍ତି ବାଡ଼ି ତନୁକୁ ଆଡ଼ି ଯେ / କେହୁ ଘଉଡ଼ି ନିଅଇ ତଡ଼ି କେହୁ ବାହୁଡ଼ି ମାରଇ ଓଡ଼ି, ବାହାକୁ ମୋଡ଼ି ଛାଡ଼ଇ ରଡ଼ି ଶିରକୁ ଝାଡ଼ି ଯେ। କେ ମାଲ ବିନ୍ଧାଣରେ ଯାଉଛି ଗଡ଼ି ଯେ / କେ କାହାରେ ପୁଣି ବସଇ ମାଡ଼ି ଯେ/ କେ ମୋଡ଼ାମୋଡ଼ି କେ ଭିଡ଼ାଭିଡ଼ି କେ ଜଡ଼ାଜଡ଼ି କେ ଛଡ଼ାଛଡ଼ି କେ ପଡ଼ାପଡ଼ି କୋଡ଼ାକୋଡ଼ି କେ ହୁଡ଼ାହୁଡ଼ି ଯେ। (ବିଦଗ୍ଧ ଚିନ୍ତାମଣି)

ସେହିପରି ଗୋପୀଙ୍କ ସହିତ ‘ବୋହୂବୋହୂକା’ ଖେଳର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଯାଇ ବିଦଗ୍ଧ କବି ଅଭିମନ୍ୟୁ ସାମନ୍ତସିଂହାର ଲେଖିଛନ୍ତି –

‘କୁମାରକୁମାରୀ ମେଳେ ଖେଳିବା ବିଧିରେ ବର ମୁହିଁ କନ୍ୟା ସେହି ହୋଇଛି ବିଧିରେ / ଦୂତି ଗୋ କହିବୁ ସହୀ କି ସେଦିନର ସନମାନ ମନରେ ନାହିଁ କି…।

କ୍ରୀଡ଼ାପ୍ରିୟ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ ଘୋଷଯାତ୍ରାରେ ରଥ ସିଂହଦ୍ୱାର ସମ୍ମୁଖରେ ରହିଥିବା ସମୟରେ ଅନେକ ପ୍ରବୀଣ କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍‌‌ ଚକ୍ରବନାଟି, ଅଗ୍ନିବନାଟି, ଶୂନ୍ୟବନାଟି ପ୍ରଭୃତି ସ୍ୱ ସ୍ୱ କ୍ରୀଡ଼ା ନୈପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥା’ନ୍ତି। ରଥ ଉପରେ ଘୋଷ ଘଣ୍ଟୁଆମାନଙ୍କର ଘଣ୍ଟବାଦନ ଶୈଳୀ ମଧ୍ୟ ଏକ କ୍ରୀଡ଼ା। ଏ ଘଣ୍ଟ ଘୋଷ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେବ ନାହିଁ। ଏମାନେ ଭୂବୃତ୍ତି ପାଇ କଟକର ଭଟ୍ଟି ମୁଣ୍ଡାରେ ରହିଛନ୍ତି।

ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିପ୍ରଦ। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟାଠାରୁ ୨୧ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରେନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ଓ ନୌକାବିହାର କରନ୍ତି। ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ ବିମାନରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ବାହାରି ଚନ୍ଦନ ପୁଷ୍କରିଣୀ ବା ନରେନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍କରିଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ରସରାଜ ଜଗନ୍ନାଥ ଚନ୍ଦନ କୁଣ୍ଡରେ କିଛି ସମୟ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି। ରସିକ ଶେଖର ଜଗନ୍ନାଥ ତା’ପରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ନୌକାରେ ବସି ପୁଷ୍କରିଣୀରେ ନୌକାବିହାର କରନ୍ତି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଅନେକ ମଣ୍ଡପ ରହିଛି। ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ‘ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ମଣ୍ଡପ’। ଏହା ନୃସିଂହ ମନ୍ଦିର ପଛ ପାଖରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରହିଛି। ଏହି ମଣ୍ଡପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭିତର ଚନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି। ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ କୃଷ୍ଣାବତାରରେ ପ୍ରଭୁ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ତଥା ନାବକେଳି କରିଥିବାର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରମାଣ ରହିଛି। ରାଧାରାଣୀ କହିଛନ୍ତି- ‘ମୋ ସ୍ନାନଜଳ ପାଟରେ, ଭାସିଲି ବୋଲି ପ୍ଳବନ୍ତି ହଟରେ ଗୋ, ଛଡ଼ା କୁସୁମ ଲଭିଲଟରେ, ସଜନୀ ଗୋ’…। ସେହି ରସରାଜ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ନୀଳାଚଳରେ ଲୀଳା ବିସ୍ତାର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସନ୍ତରଣ ବା ନୌକା ବିହାରକୁ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ୱ କ୍ରୀଡ଼ା ମହାକୁମ୍ଭ ଅଲିମ୍ପିକ୍‌‌ରେ ସନ୍ତରଣ, ନୌକାଚାଳନାର ଏହା ଆଧାର ବୋଲି କେତେକ ଗବେଷକ ମତ ଦିଅନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି ଝୁଲଣଯାତ୍ରା, ଯେଉଁଥିରୁ ଆମ ରଜ ଦୋଳି ଖେଳ ବା ସର୍କସର ଦୋଳି କ୍ରୀଡ଼ା ଅନୁପ୍ରାଣିତ ବୋଲି କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ। ଶ୍ରାବଣ ମାସ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀରୁ ଏହି ଝୁଲଣ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଶ୍ରାବଣ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଉଦ୍‌‌ଯାପିତ ହୁଏ। ଏହି ପାଞ୍ଚଦିନ ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଦୋଳିରେ ବସି ଝୁଲଣ ମଣ୍ଡପରେ ଝୁଲନ୍ତି। ସେହି ସମୟରେ ‘ଗୋଟିପୁଅ’ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଗଜପତି ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବଙ୍କ ସମୟରେ ଏହି ଗୋଟିପୁଅ ନୃତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପୁରୀର ଜାଗା ଆଖଡ଼ା ବା ବ୍ୟାୟାମ ଶାଳାଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟିପୁଅ ନର୍ତ୍ତକୀମାନଙ୍କୁ ତାଲିମ ଶିବିର ବା ଶିଶୁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଗୋଟିପୁଅ ନୃତ୍ୟରେ କଠିନ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ କରି ନୃତ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଗୋଟିପୁଅମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ବିଭିନ୍ନ କୋଣରେ ବଙ୍କା ରଖି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରହିପାରନ୍ତି। ସମୟ ସମୟରେ ଗୋଟିପୁଅମାନେ ଗୋଟିଏ କଂସା ପାତ୍ର ବା ଥାଳି ଉପରେ କଷ୍ଟକର ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରନ୍ତି। ଜଣକ ଉପରେ ଜଣେ ଠିଆ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ଅଲିମ୍ପିକ୍‌‌ସ୍‌‌ର ‘ଜିମ୍ନାଷ୍ଟିକ୍‌‌’ କିମ୍ବା କୌଣସି ସର୍କସର ‘ହ୍ୟୁମାନ୍‌‌ ପିରାମିଡ୍‌‌’ ବା ‘ଷ୍ଟଣ୍ଟ‘(ଦୁଃସାହସିକ କ୍ରୀଡ଼ା)ର ଏହି ଗୋଟିପୁଅ ନୃତ୍ୟ ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଛି।

ଯବନମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଓ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗଜପତି ରାମଚନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଜାଗା ଆଖଡ଼ାର ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ କୁସ୍ତି ଯୁଦ୍ଧ, ମୁଦଗର ଚାଳନା, ବିଭିନ୍ନ ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାୟାମ(ଅଧୁନା ଜିମ୍‌‌ନାସିୟମ ପରି) ଆଦି ତାଲିମ୍‌‌ ଓ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଉଥିଲା। ଆଧୁନିକ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଏହା ରେସ୍‌‌ଲିଂ ବା କୁସ୍ତି କ୍ରୀଡ଼ା, ୱେଟ୍‌‌ ଲିଫ୍‌‌ଟିଂ ଆଦି ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ଆଉ ଏକ କଠିନ କ୍ରୀଡ଼ା ହେଉଛି ‘ମାଲଖମ୍ବ’। ଏହି ଖମ୍ବ ଉପରେ ଚଢ଼ି କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍‌‌ମାନେ ଏହି କଷ୍ଟକର କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ଆଧୁନିକ ‘ଜିମ୍‌‌ନାଷ୍ଟିକ୍‌‌’ ଓ ‘ବାଉଁଶରାଣୀ’ ଖେଳ ଭଳି ମନେ ହେବ। ଏ ଦିଗରେ ଅଧିକ ଗବେଷଣା ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। ସେହିପରି ବିଭିନ୍ନ ସାହିଯାତରେ ଯେଉଁ ନାଗା ମେଢ଼ ବାହାରନ୍ତି, ସେଥିରେ ସଦସ୍ୟମାନେ ଜଣେ ଜଣେ ବିଶେଷ କ୍ରୀଡ଼ାବିତ୍‌‌। ଏହି ମେଢ଼ରେ ସମର କଳା ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ।

ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଏକ ମହାନ ସଂସ୍କୃତି। ଏହି ସଂସ୍କୃତିରେ ସାହିତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟକଳା, କ୍ରୀଡ଼ା ନୈପୁଣ୍ୟ ସବୁ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଭାବରେ ରହିଛି। ତେଣୁ ଏ ସଂସ୍କୃତି ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ। ତେଣୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଉତ୍କଳ ତଥା ଏହାର ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି।
‘ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ’।

ଡ. ଅଭିମନ୍ୟୁ ବରାଳ
ପୁରୀ, ମୋ: ୯୯୩୭୮୩୫୨୩୦

ଅବିନାଶୀ ଅନନ୍ତ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କୌଣସି କର୍ମଫଳ ନୁହନ୍ତି। କେବଳ ଅଭିଳାଷର ଫଳସ୍ୱରୂପ ସେ ମିଳିଥା’ନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଭେଟିବାକୁ ତ ଆମର ଅଭିଳାଷ ହିଁ ନାହିଁ। ପୁଣି ସେ କାହିଁକି ମିଳିବେ? ତେଣୁ ମୋ ମହାମନା ଜଗନ୍ନାଥ କହନ୍ତି- ମୋ ବିନା ଯଦି ତୁମର କାମ ଚଳୁଛି, ତେବେ ତୁମ ବିନା ମଧ୍ୟ ମୋର କାମ ଚଳୁଛି। ମୋ ବିନା ଯଦି ତୁମର କାମ ଅଟକି ଯାଉଛି, ତେବେ ତୁମ ବିନା ମଧ୍ୟ ମୋ କାମ ନିଶ୍ଚୟ ଅଟକି ଯାଉଛି। ତୁମେ ମୋ ବିନା ରହିପାରିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବିନା ରହିପାରିବି; କିନ୍ତୁ ତୀବ୍ର ଇଚ୍ଛା ବିନା ପରମାତ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତି ଶୀଘ୍ର ହେବ ନାହିଁ। ତୀବ୍ର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ମଣିମାଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ସେ ତ ସର୍ବଦା ମିଳିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ ହୃଦୟର ସହ ତୀବ୍ର ଭାବରେ କହିବା ମଣିମା ମଣିମା ମଣିମା!

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭକ୍ତଙ୍କ ଜୀବନୀ ପାଠ କଲେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାହସ ବସା ବାନ୍ଧେ। କେବେ ଭକ୍ତ କବି ଦୀନକୃଷ୍ଣ ଦାସଙ୍କ କଥା ଭାବିଛନ୍ତି? କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କେତେ କଷ୍ଟ, ରହିବା ପାଇଁ ନା ବସା, ନା ଖାଇବା ପାଇଁ କଂସା, ନା ଶୋଇବାକୁ ବିଛଣା। ଏକଘରିଆ ହୋଇ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ମଉଡ଼ମଣିଙ୍କ ସେବାରେ ନିଜକୁ ହଜାଇ ଦେଇ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବା ପରେ ଅଲୌକିକ ‘ଆର୍ତ୍ତତ୍ରାଣ ଚଉତିସା’ ଆଦି ରଚନା କରି ସେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ପ୍ରିୟଭାଜନ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି। ତତ୍‌‌କାଳୀନ ରାଜା ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଦିବ୍ୟସିଂହ ଦେବ ତାଙ୍କ ନାମରେ କାବ୍ୟ ରଚନା କରିବା ପାଇଁ ବହୁ ଅର୍ଥ ସମ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରଲୋଭନ ଦେଖାଇବା ପରେ ଭକ୍ତ ଦୀନକୃଷ୍ଣ କହିଥିଲେ –

ବଇଲେ ଶୁଣ ନୃପନାଥ… କେବଳ ଦେବ ଜଗନ୍ନାଥ / ଏ ପିଣ୍ଡ ବିକି ଅଛି ତା’ର… ଗୀତ ମୁଁ ନ ବୋଲେ ଅନ୍ୟରେ

ଢେଙ୍କାନାଳ ଜିଲ୍ଳା ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ନଦୀ କୂଳରେ ବଟବୃକ୍ଷ ମୂଳେ ନିବାସ କଲେ। ତାଳବରଡ଼ା ଲେଖନୀକୁ ପାଥେୟ କରି ସେଠାରେ ବାକି ଜୀବନ କଟାଇଲେ। ସେ ଜାଗାର ନାମ ଏବେ ବି ଏକଘରିଆ। ସେଠାକାର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମହାଦେବ ଅନକେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କୃପା ବର୍ଷା କଲେ।

ଏସବୁ ସାଧନାର କଥା। ଭକ୍ତ ସାଲବେଗ। ମା’ ତାଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ଓ ଦୀକ୍ଷା ଗୁରୁ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ। ଅସହ୍ୟ ରୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କଲା ବେଳେ ମା’ କହିଲେ- ‘ରାଧାରମଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତୁ ମନେ ମନେ ମନନ କର। ଶରୀର ଆରୋଗ୍ୟ ହୋଇ ଯିବ।’ ମାତ୍ର ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଡ଼ ଦେଉଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଭକ୍ତ ସାଲବେଗଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ। ମୁଠାଏ ବିଭୂତି ସାଲବେଗଙ୍କ ହାତକୁ ବଢ଼଼ାଇ କହିଲେ- ‘ପୁଅରେ ଶରୀରରେ ବୋଳି ଦେ। ତୋ ଶରୀରରେ ସମସ୍ତ କ୍ଷତ ଭଲ ହୋଇଯିବ।’ ତା’ ମଧ୍ୟ ହେଲା। ସାଲବେଗ କହିଲେ- ‘ମା’ ମୋତେ ଯଦି ନୀଳାଦ୍ରିବିହାରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଆରୋଗ୍ୟ କଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଦେଲେ, ତେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛି।’ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବେଶରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଭଜନ ଜଣାଣ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କିଣି ନେଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥ ଅଟକି ରହିଲା। ଭକ୍ତ ଦାସିଆ ବାଉରୀଙ୍କ ହାତରୁ ନଡ଼ିଆ, ଆମ୍ବ ସହିତ ନୀଳଚକ୍ର ଉପରେ ଦର୍ଶନ ଦେବା ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦଶଅବତାର ଗାଡ଼ିଆ ମଧ୍ୟରେ ଦର୍ଶନ କରାଇବା ସହିତ ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ ପ୍ରଦତ୍ତ ନୀଳଚକ୍ର ଅଦ୍ୟାବଧି ବାଲିସାହି ଦାସିଆ ପୀଠରେ ସୁରକ୍ଷିତ।

ଚିତ୍ତରଞ୍ଜନ ତ୍ରିପାଠୀ
ଯାଜପୁର, ମୋ: ୯୪୩୮୨୮୦୩୨୮

ଯେଉଁଠି ସବୁ ଦର୍ଶନ, ଜ୍ଞାନ, ବିଜ୍ଞାନ ସମାହିତ; ସବୁ ତତ୍ତ୍ୱର ମୂଳ ସମାହିତ; ସୃଷ୍ଟିର ଗୂଢ଼ ରସହ୍ୟ ନିଭୃତ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର ନାଥ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନା କେବଳ ଅଧ୍ୟାତ୍ମ ସମର୍ପିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ମୌଳିକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଆଧାରିତ।

ମଲ୍ଟିଭର୍ସ ତତ୍ତ୍ୱ: ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନର ଏକ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ବିଷୟ ହେଉଛି ମଲ୍ଟିଭର୍ସ ବା ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ଆମେ ଦେଖୁଥିବା ବିଶ୍ୱ ଭଳି ସାରା ସୃଷ୍ଟିରେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ରହିଛି। ପୁଣି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ସମୟର ଗତି ଭିନ୍ନ। ମହାକାଶ ବିଜ୍ଞାନର ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅତିବଡ଼ି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ଓଡ଼ିଆ ଭାଗବତରେ ଲେଖିଯାଇଛନ୍ତି – ‘ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମାଳ ମାଳ ହୋଇ, ତୋ ଲୋମ କୂପେ ବିରାଜଇ’। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପିଣ୍ଡରେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ବିଦ୍ୟମାନ। ଶୂନ୍ୟ ସଂହିତା ଓ କ୍ୱାଣ୍ଟମ ଜିରୋ ପଏଣ୍ଟ ଏନର୍ଜି: ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀମାନେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଶୂନ୍ୟବ୍ରହ୍ମ ରୂପେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନର କ୍ୱାଣ୍ଟମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏହାକୁ ଜିରୋ ପଏଣ୍ଟ ଏନର୍ଜି ବା ଭାକ୍ୟୁମ୍‌‌ ଏନର୍ଜି ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି। ଶୂନ୍ୟ ତାପମାତ୍ରାରେ ମଧ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ସ୍ତରରେ ଥାଏ, ତା’କୁ କୁହାଯାଏ ଜିରୋ ପଏଣ୍ଟ ଏନର୍ଜି ବା ଶକ୍ତିର ଶୂନ୍ୟ ସ୍ତର। ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ସେହି ଶୂନ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଶୂନ୍ୟ ପୁରୁଷ। ଏହାକୁ କବି ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ ‘ଶୂନ୍ୟ ସଂହିତା’ରେ ଅତିସୁନ୍ଦର କାବ୍ୟିକ ଭାବରେ ନିମ୍ନମତେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି – ‘ଅରୂପ ଠୁଳ ଶୂନ୍ୟ ପରେ, ବିଶ୍ରାମି ସକଳ ଭୂତରେ।’ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର ଜଙ୍ଗମ ଭୂତ ପଦାର୍ଥରେ ଶୂନ୍ୟ ବିରାଜମାନ। ବିଜ୍ଞାନ ମତ ଦିଏ ଯେ ପରମାଣୁର ୯୯ ଭାଗ ଆୟତନ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଶୂନ୍ୟରୂପ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ସ୍ଫୁରଣ। ସିଏ ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ସୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତି। ଏହି ଶୂନ୍ୟରେ ହିଁ ସଚରାଚର ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଛି।

ଏକୈବ ଶକ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରସ୍ୟ: ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଏବଂ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶକ୍ତି ଉପାସନାର ଏକ ପୁରାତନ ପରମ୍ପରା ଅଛି। ସମଗ୍ର ଜୀବଜଗତ ବଞ୍ଚି ରହିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ମୂଳ ଆଧାର। ଶକ୍ତି ବିନା ଗତି ନାହିଁ। ଗତି ବିନା ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଯାହା ଗତି କରେ, ତାହା ହିଁ ଜଗତ। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରିବା ହିଁ ଶକ୍ତି ଉପାସନାର ଯଥାର୍ଥତା। ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ରେଶ୍ୱରୀ ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ୱୟଂ ଆଦ୍ୟାଶକ୍ତି ମହାଶକ୍ତିଙ୍କ ଅଂଶ ବିମଳା। ଏହାସହ ପୁରୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଅଷ୍ଟଚଣ୍ଡୀ ପୂଜା ପାଆନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି – ‘ଏକୈବ ଶକ୍ତି ପରମେଶ୍ୱରସ୍ୟ, ବିବିଧା ବଦନ୍ତି ବ୍ୟବହାର କାଳେ’ ବିଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଶକ୍ତି ସର୍ବଦା ଏକ, ଏହା କେବଳ ଗୋଟିଏ ରୂପରୁ ଅନ୍ୟ ରୂପକୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ। ବ୍ୟବହାର ଅନୁସାରେ ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି, ଯେମିତିକି ବିଦ୍ୟୁତ ଶକ୍ତି, ତାପ ଶକ୍ତି, ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି, ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଶକ୍ତି, ଆଣବିକ ଶକ୍ତି ଇତ୍ୟାଦି।

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କିମ୍ୱଦନ୍ତୀ ଓ ଆପେକ୍ଷିକ ତତ୍ତ୍ୱ: ସ୍ଥାନଭେଦରେ ସମୟ ଅଲଗା ଓ ଆପେକ୍ଷିକ। ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁ ସମୟ, ଆମ ସୌର ଜଗତ ବାହାରେ ଥିବା ଗ୍ରହରେ ସମୟ ଭିନ୍ନ ଅଟେ। ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ ଆପେକ୍ଷିକ ତତ୍ତ୍ବରେ ଏହା ପ୍ରମାଣିତ। ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକ କଥାର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। କିମ୍ୱଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ପୁରୀ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି। ସେଠାକୁ ଯାଇ ପୁଣିଥରେ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିବା ଭିତରେ ପୁରୀରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ବିତିଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକେ କିମ୍ୱା ପରିଚିତ ସମ୍ପର୍କୀୟ କେହି ଜୀବିତ ନାହାନ୍ତି ଏବଂ ପୁରୀରେ ରାଜା ଗାଲ୍ୱମାଧବଙ୍କ ଶାସନ ଚାଲିଛି। କାରଣ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ହେଉଛି ପୃଥିବୀଲୋକରେ ଅନେକ ବର୍ଷ। ଏହି କାହାଣୀରେ ସମୟର ଆପେକ୍ଷିକତାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି।

ପିଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତତ୍ତ୍ୱ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଦର୍ଶନର ଉଦ୍‌‌ଗାତା ‘ପଞ୍ଚସଖା’ଙ୍କ ସାହିତ୍ୟରେ ପିଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଏକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଇଛି। କବି ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ ଛୟାଳିଶ ପଟଳ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, ‘ପିଣ୍ଡରେ ନଥିବ ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ନାହିଁ, ଏଣୁ ପିଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଏକ କରୁଥାଇ / ପିଣ୍ଡ କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଟି ଅଟଇ ବୃହତ, ବୃହତ୍‌‌ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସତ୍ତା ପିଣ୍ଡେ ବିରାଜିତ।’ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପିଣ୍ଡରେ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସ୍ଥିତିକୁ କବି ପରିକଳ୍ପନା କରିଛନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍‌‌ – ‘ୟତ୍‌‌ ପିଣ୍ଡେ ତତ୍‌‌ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ’। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ ନିଲ୍ସ ବୋରଙ୍କ ହୋଲୋଗ୍ରାଫିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ପ୍ରତିଫଳନ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଯେମିତିକି ବୃହତ୍‌‌ ଜଗତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକର ଚକ୍ରାକାର ଆବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଗତରେ ନ୍ୟୁକ୍ଲିୟସ ଚାରିପଟେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରନର ଆବର୍ତ୍ତନ। ସେଇଥିପାଇଁ ଖୋଗଳ ବିଜ୍ଞାନୀ କାର୍ଲ ସାଗନ୍‌‌ଙ୍କ ମତରେ – ‘ସାରା ବିଶ୍ୱ ଆମ ଭିତରେ ଅଛି ଏବଂ ଆମେ ସବୁ ମହାଜାଗତିକ ଗ୍ରହ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଅଂଶରୁ ସୃଷ୍ଟ’। ପିଣ୍ଡ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକତାକୁ ଯେତେବେଳେ ବୁଝିହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟର ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ। ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଗତ ଓ ବୃହତ୍‌‌ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗସୂତ୍ରର ସନ୍ଧାନରେ ଲିପ୍ତ ଅଛି। ‘ଥିଓରୀ ଅଫ୍‌‌ ଏଭରିଥିଙ୍ଗ’ ପାଇବା ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଗତର କ୍ୱାଣ୍ଟମ ଦୁନିଆ ଓ ବୃହତ୍‌‌ ଜଗତର ମହାକର୍ଷଣ ବଳର ଏକତ୍ରିକରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।

ସୃଷ୍ଟିଚକ୍ରର ପ୍ରତୀକ-ସୁଦର୍ଶନ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆୟୁଧ ହେଉଛନ୍ତି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର। ଏହି ଚକ୍ର ହେଉଛି ସୃଷ୍ଟିଚକ୍ରର ପ୍ରତୀକ, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରତିଟି କୋଣରେ ବିଦ୍ୟମାନ। କଳ୍ପ କଳ୍ପ ଧରି ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ସଂହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚକ୍ରାକାର ଗତିରେ ଚାଲିଆସିଛି। ବ୍ରିଟିଶ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନୀ ରୋଜର ପେନରଜ୍‌‌ ମଧ୍ୟ ‘ସାଇକ୍ଲିକ ୟୁନିଭର୍ସ’ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଏକଥା ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ସାରା ଜଗତର ଘଟଣାବଳୀ ଚକ୍ରବତ୍‌‌ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି। ପ୍ରକୃତିରେ ଋତୁଚକ୍ର, ଜଳଚକ୍ର, ସମୟଚକ୍ର, ପୋଷକଚକ୍ର, ଅମ୍ଳଜାନଚକ୍ର, ଅଙ୍ଗାରକଚକ୍ର ଆଦି ରହିଛି। ତେଣୁ ଚକ ହେଉଛି ଗତିଶୀଳତାର ପ୍ରତୀକ। ସଭ୍ୟତାର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଚକର ଆବିଷ୍କାରରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିର ଶିଖରରେ ଶୋଭିତ ନୀଳଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ତ୍ତନର ଏହି ଯାତ୍ରା ଅବ୍ୟାହତ ରହିଛି।

ବିବର୍ତ୍ତନବାଦ ଓ ଦଶାବତାର: ବିବର୍ତ୍ତନବାଦର ଜନକ ଡାରୱିନଙ୍କ ବହୁପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶାବତାର ତତ୍ତ୍ୱରେ ଜୀବର କ୍ରମ ବିବର୍ତ୍ତନ କଥା ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଏକକୋଷୀ ପ୍ରାଣୀରୁ ଜୀବନର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇ ମଣିଷ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିବର୍ତ୍ତନ ଲାଗି ରହିଛି। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଅବତାରୀ ଓ ତାଙ୍କର ଦଶଟି ଅବତାର ଜୀବନର ସର୍ବନିମ୍ନ ସ୍ତରରୁ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିବର୍ତ୍ତନକୁ ସୂଚାଏ। ଯଥାକ୍ରମେ – ମତ୍ସ୍ୟ (ଜଳରେ ମେରୁଦଣ୍ଡୀ ପ୍ରାଣୀର ଉତ୍ପତ୍ତି), କଛପ(ଉଭୟଚର ପ୍ରାଣୀ), ବରାହ (ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ), ନରସିଂହ (ଅଧା ମଣିଷ ଅଧା ପଶୁ), ବାମନ(କ୍ଷୁଦ୍ରକାୟ ମଣିଷ), ପର୍ଶୁରାମ(ଯୋଦ୍ଧା ମଣିଷ), ରାମ(ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ), କୃଷ୍ଣ-ବଳରାମ (ରାଜନୀତି ଧୂରନ୍ଧର ମାନବ), ବୁଦ୍ଧ(ଜ୍ଞାନର ଅତିମାନସ ସ୍ଥିତି), କଳ୍‌‌କୀ(ବିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ରୂପ)। ବିଶିଷ୍ଟ କଥାକାର ମନୋଜ ଦାସ ଥରେ କହିଥିଲେ ଯେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତାର ପ୍ରତିନିଧି, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଧାଗଢ଼ା ଦେହ ଭଳି ମଣିଷ ବର୍ତ୍ତମାନ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ। ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରାପ୍ତି କରିନାହିଁ। ବିବର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆହୁରି ବାକି ଅଛି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷରେ ମଣିଷ ଦିନେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ହାସଲ କରିବ।

କଳ୍‌‌କୀ ଅବତାରରେ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା: ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦଙ୍କ ମାଳିକା ବଚନରେ ଲେଖାହୋଇଛି – ‘ମାଳିକା ବଚନ ସତ ହୋଇବ, ବାଇଶି ପାହାଚେ ମୀନ ଖେଳିବ।’ ଅର୍ଥାତ୍‌‌ ସ୍ଥଳଭାଗ ଜଳମଗ୍ନ ହେବ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କଳ୍‌‌କୀ ଅବତାର ନେଇ ମ୍ଲେଛ ସଂହାର କରିବେ ଏବଂ ତା’ପରେ ପୁନଶ୍ଚ ଏକ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ହେବ। ଏହି ଭବିଷ୍ୟବାଣୀ ପଛରେ ଏକ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି, ଯାହା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସୂଚନା ଦିଏ। ୨୦୨୨ରେ ଆଇପିସିସି ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଜଳ ବହୁଳେ ସୃଷ୍ଟି ନାଶର ଆଶଙ୍କା ଏବେ ଉପୁଜିଛି।

ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀତିକାନ୍ତିରେ ଆୟୁର୍ବେଦର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ନିମ୍ୱ ଦାରୁରେ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ନିମ୍ୱ ଦାରୁ ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଔଷଧୀ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନୀତି ଓ ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ନିତ୍ୟ ତୁଳସୀ, କର୍ପୁର, ଚନ୍ଦନ, ତ୍ରିଫଳା, ଲବଙ୍ଗ, ଜାଇଫଳ ଆଦି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ମହାପ୍ରଭୁ ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାଠାରୁ ୧୫ ଦିନ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଅଣସର ବା କ୍ୱାରାଣ୍ଟାଇନରେ ରୁହନ୍ତି। ଆରୋଗ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ରୀଜୀଉମାନଙ୍କୁ ଆୟୁର୍ବେଦ ଦଶମୂଳ ମୋଦକ ଓ ଫୁଲୁରି ତେଲରେ ଉପଚାର କରାଯାଏ। ବିଲ୍ୱ, ଗମ୍ଭାରୀ, ଶ୍ୱେନାକ, ପାଟଳା, ଅଗ୍ନିମନ୍ଥ, ଶାଳପର୍ଣ୍ଣ, ପୁଷ୍ପପର୍ଣି, ବୃହତୀଦ୍ୱୟ ଓ ଗୋକ୍ଷୁରା ଆଦି ବନସ୍ପତି ଔଷଧକୁ ମିଶାଇ ଦଶମୂଳ ମୋଦକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ।

ସତ୍ୟବ୍ରତ ପାଣିଗ୍ରାହୀ, ଗୁଣପୁର
ମୋ: ୬୩୭୧୬୮୪୬୯୯

ଭାରତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ମହାପୁରାଣ, ଉପପୁରାଣ, ସଂହିତା ଓ ତନ୍ତ୍ରଶାସ୍ତ୍ର ମାନଙ୍କରେ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ଅବସରରେ ଏହି ଦିବ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ଅଭିହିତ କରାଯାଇଛି। ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ନୀଳଦ୍ରି, ନୀଳାଚଳ, ନୀଳଶୈଳ, ନୀଳଗିରି, ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ର, ଭୂସ୍ୱର୍ଗ, ଦଶାବତାର କ୍ଷେତ୍ର, ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠ ଆଦି ଅନ୍ୟତମ। ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ପୁରାଣ ସମର୍ଥିତ। ଉତ୍କଳର ପ୍ରାଚୀନ ଚାରିକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚକ୍ରକ୍ଷେତ୍ର, ବିରଜା କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଦାକ୍ଷେତ୍ର, କୋଣାର୍କକୁ ପଦ୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଓ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବା ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ। ଶ୍ରୀଧାମର ଏହି ଶଙ୍ଖାକୃତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମରୂପୀ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ, ଏହି ତିନି ଗୋଟି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁକ୍ତିର ସାଧନ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ। ଏପରିକି ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ମାହାତ୍ମ୍ୟର ୪ ଅଧ୍ୟାୟ ସ୍ଥିତ ୨୦, ୨୧ ଶ୍ଳୋକରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ତଥା ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରଟି ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଯେଉଁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ସାଢ଼େ ତିନିକୋଟି ସଂଖ୍ୟକ ତୀର୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ର ବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ତୀର୍ଥରାଜ ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଟେ।

ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର ବର୍ଣ୍ଣନାନୁଯାୟୀ ଏହି ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଆକାର ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶଙ୍ଖ ସଦୃଶ। ଏହାର ପରିମାଣ ପଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ଆୟତନ ବିଶିଷ୍ଟ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ତୀର୍ଥରାଜ ସମୁଦ୍ରର ତଟଭୂମି ତିନିକ୍ରୋଶ ପରିମିତ ଭୂଭାଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୁଇକ୍ରୋଶ ଜଳଭାଗ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି। ଏଠାରେ ମହୋଦଧି ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ରର ସ୍ପର୍ଶ ହେତୁ ତୀର୍ଥରାଜ ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଛି।

ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ରର ତିନିଗୋଟି ଆବରଣ ରହିଛି। ପ୍ରଥମ ଆବରଣରେ ଅଦ୍ୟାଶକ୍ତି ମା’ ବିମଳା, ରୋହିଣୀକୁଣ୍ଡ, ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଓ ଈଶାନେଶ୍ୱର ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ଆବରଣରେ କପାଳମୋଚନ, ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା, ଚଣ୍ଡରୂପା, ଶ୍ୱେତଗଙ୍ଗା ଓ ଦେବୀ କାଳିକା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତୃତୀୟ ଆବର୍ତ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ତଟସ୍ଥିତ ଯମେଶ୍ୱର ପୀଠ ଏବଂ କଣ୍ଡୁଋଷି ଆଶ୍ରମ। ଶଙ୍ଖର ନାଭି ପ୍ରଦେଶରେ ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟବଟ ଏବଂ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ବିରାଜମାନ କରିଅଛନ୍ତି। ଶଙ୍ଖାକୃତି କ୍ଷେତ୍ରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଶ୍ରୀନୀଳକଣ୍ଠ ମହାଦେବ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି। ସେହିପରି ଶଙ୍ଖର ପୃଷ୍ଠଭାଗସ୍ଥିତ ଐଶାନ୍ୟକୋଣରେ ଦେବୀ ଆଲମ୍ବା, ଉତ୍ତରରେ ଅର୍ଦ୍ଧାଶନୀ, ଦକ୍ଷିଣରେ କାଳରାତ୍ରି, ପୂର୍ବରେ ମରୀଚିକା, ବାୟୁ କୋଣରେ ସର୍ବମଙ୍ଗଳା, ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର ପୀଠ ଅବସ୍ଥିତ। ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ରର ମୂଳ ଭାଗରେ ଶ୍ରୀଲୋକନାଥ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି।

ଶଙ୍ଖ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅନ୍ତର୍ବେଦୀକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅଷ୍ଟଶକ୍ତି ଅଷ୍ଟ ଦିଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ବଟମୂଳର ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ମଙ୍ଗଳା, ପଶ୍ଚିମରେ ବିମଳା, ନୈଋତ କୋଣରେ ଚଣ୍ଡରୂପା, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଅର୍ଦ୍ଧାଶନୀ, ଐଶାନ୍ୟ କୋଣରେ ଆଲାମଚଣ୍ଡୀ ଇତ୍ୟାଦି ଶକ୍ତି ପୀଠ ଓ ଅଷ୍ଟରୁଦ୍ର ବିଦ୍ୟମାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ରର ଅଷ୍ଟରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କପାଳମୋଚନ, ଈଶାନେଶ୍ୱର, କ୍ଷେତ୍ରପାଳ, ଯମେଶ୍ୱର, ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର, ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ନୀଳକଣ୍ଠ ଓ ବଟେଶ୍ୱର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରୁ ଉତ୍କଳର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶଙ୍ଖକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଜାପିତା ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବର୍ଷି ନାରଦ, ବଶିଷ୍ଠ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ମହତ୍‌‌ଯୋଗୀ, ଅନେକ ସିଦ୍ଧ ସାଧକ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ତଥା ଜଗଦ୍‌‌ଗୁରୁ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ, ରାମାନୁଜ, ରାମାନନ୍ଦ, ବଲ୍ଲଭାଚାର୍ଯ୍ୟ, ମଧ୍ୱାଚାର୍ଯ୍ୟ, ନିମ୍ବାକାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରୀଚୈତନ୍ୟ, ନାନକ, କବୀର, ସନ୍ଥ ତୁଳସୀ ଦାସ, ଶ୍ରୀଚାନ୍ଦ, ଠାକୁର ହରିଦାସ, ପଞ୍ଚସଖା, ରାୟ ରାମାନନ୍ଦ, ଶ୍ରୀଶଙ୍କର ଦେବ, ଅଦ୍ୱୈତବାଦୀ ଦିଗମ୍ବର ପରମହଂସ ପ୍ରମୁଖ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଦାର୍ପଣ ପୂର୍ବକ ଏହାର ନୈସର୍ଗିକ ସତ୍ତାକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଡ. ଭାସ୍କର ମିଶ୍ର
ପୁରୀ, ମୋ: ୯୪୩୭୨୮୧୧୦୨

ନୀଳାଚଳମୌଳିଙ୍କ ପ୍ରତିମାର ତୁଳନା, ଉପମା ଅବା କୌଣସି ଆଧାର କେଉଁଠି, କାହାସହ କରାଯାଇ ପାରିବ ନାହିଁ। ସେ ଅସମୋର୍ଦ୍ଧ ପୁରୁଷ, ତାଙ୍କ ସହ କେହି ସମାନ ନୁହନ୍ତି। ତାଙ୍କଠୁ ଆଉ ବଡ଼ କିଏ ନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟି ସ୍ଥିତି ତଥା ପ୍ରଳୟର ଅପ୍ରତିମ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ପୁଣି କେଉଁ ପ୍ରତିମା ଏବଂ ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିରାଜିର ଅବା କେଉଁ ପରିଣାମକୁ କିଏ କଳିପାରିଛି। ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପରମ ଅପରୂପ ବିଗ୍ରହ। ତେଣୁ ବେଦବର୍ଣ୍ଣନା ଅନୁଯାୟୀ ‘ନ ତସ୍ୟ ପ୍ରତିମା ନାସ୍ତି ଯସ୍ୟ ନାମ ମହଦୀଶଃ’। ସେ ରୂପବିବର୍ଜିତ। ତାଙ୍କୁ ବାଣୀ ଅବା ଶବ୍ଦ ବର୍ଣ୍ଣି ପାରିବ ନାହିଁ- ‘ଯତୋ ବାଚେ ନିବର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ମନସା ସହ’।

ତେଣୁ ଆପଣ ଅବାଂମାନସ, ଆପଣ ଅଚିନ୍ତନୀୟ, ଅପରିକଳ୍ପନୀୟ, ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ, ଅରୂପ, ଆକାରରହିତ, ଆଦି ଅନ୍ତହୀନ ସ୍ୱରୂପ। ଜୀବ ତଥାପି ଆପଣଙ୍କୁ ମାତା, ପିତା, ବନ୍ଧୁ, ସଖା ସହୋଦର, ଧନ, ମାନ, ଯଶ, ନିଃଶ୍ୱାସ, ପ୍ରଶ୍ୱାସ, ବିଦ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ସବୁକିଛି ସମର୍ପି ଦେଇଥାଏ।

‘ଆପଣ ତ ଆକାର ରହିତ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ନିରାକାର ଏବଂ ସବୁର କର୍ତ୍ତା ହିଁ ଆପଣ! ଅକର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଆପଣ! ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ବିଚାର କରିବାକୁ ହୁଏ ଯେ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଉଦ୍‌‌ଗମ ସ୍ଥଳ, ମାଧ୍ୟମ, ବିଶ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଆଧାର ଅଟନ୍ତି। ତେଣୁ ଆପଣ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭଳି ପ୍ରତୀତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି – ଯାଦୃଶି ଭାବନା ଯସ୍ୟ ସିଦ୍ଧଃ ଭବତି ତାଦୃଶି, ଏକ ଦେବ ବିଦ୍ରଃ ବହୁଧା ଭବନ୍ତି’।

ଏହା ଏକ ଅକଳ୍ପନୀୟ ଚିତ୍ର ଦୃଶ୍ୟ, ଯାହାର ଚିତ୍ରକଳ୍ପ ତିଆରି କରିବା ଦୁଷ୍କର। ଯେଉ ଁଦୃଶ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ, ତା’ର ଚିତ୍ରକଳ୍ପକୁ ଆକଳନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ। ଅଦୃଶ୍ୟର ରୂପକଳ୍ପ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ଧାରଣା, ଭୋଗ ତଥା ବାଚନିକ, ଆତ୍ମିକ, ଦୈହିକ, ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଧିକ।

ନୀଳକନ୍ଦର ନିବାସୀ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ କୁଣ୍ଡଳାକାର ହୋଇ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଥିବା ଅଥବା ଗୁରୁତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଶଙ୍ଖନାଭି ମଣ୍ଡଳରେ ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ ସନ୍ନିକଷ୍ଟ ମହାପଦ୍ମ ସଦୃଶ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରତ୍ନବେଦୀରେ ଆସୀନ ପୂର୍ବକ ଲୋକବତ୍‌‌ ଲୀଳା କୈବଲ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସତ୍‌‌ଚିତ୍‌‌ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ବିରାଟ ସୃଷ୍ଟି କିଭଳି ସଂଗଠିତ ହେଲା? କିଏ ତାହାର କର୍ତ୍ତା? ନୀଳାଚଳର କ୍ଷେତ୍ରାଧିପତି କ’ଣ ସେହି ମହାଜାଗତିକ ଶକ୍ତିର ସ୍ଥୂଳ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ରୂପ? ଏକ ଭାବକଳ୍ପନାର ଆଧାର ଆମ ଈଶ୍ୱରୀୟ ଚୈତ୍ୟବୃତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବିଚାରଧାରା, ଯାହା ଅତୀବ ରହସ୍ୟମୟ ଓ ଅକଳ୍ପନୀୟ।

କଳ୍ପନା ଏକ ଦିବ୍ୟଚେତନା, ଯାହାର ଆଧାର ପାରିପାର୍ଶ୍ବିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ବାସ୍ତବତା ଏବଂ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଚେତନାବୋଧକୁ ଇଙ୍ଗିତ କରିଥାଏ। ବାସ୍ତବତାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପରିଣତିକୁ ଉପସ୍ଥାପନା କରିବା କ୍ଷେତ୍ରରେ କଳ୍ପନା ଏକ କଳାତ୍ମକ ଭିତ୍ତିଭୂମି। ସେହିପରି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବାସ୍ତବତାକୁ କଳ୍ପନାର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଉପସ୍ଥାପନା ଏବଂ କାଳାତୀତ ଆଗାମୀ ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଦେଇଥାଏ ଏକ ଅନନ୍ୟ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଚିତ୍ରରୂପ। ଅଙ୍ଗେନିଭା ଅନୁଭବ ଯେତେବେଳେ ଭାବବସ୍ତୁରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଭାବର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ମନେହୋଇ ଅବାସ୍ତବତା ତଥା କଳ୍ପନା ପ୍ରବଣତାକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର ଅବସାନ ଘଟାଇଥାଏ। କଳ୍ପନା ସେତେବେଳେ ହୋଇଉଠେ ବାସ୍ତବତାର ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଚିତ୍ରରୂପ।

ଏହି ପ୍ରକାର ଉପଲବ୍ଧକୁ ଆମକୁ ନେଲାବେଳେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧର କଥା ମନକୁ ଆସିଥାଏ, ଯାହା ବୋଧହୁଏ ସର୍ଜନର ଉତ୍‌‌ପ୍ରେରିକା ଶକ୍ତି ଏବଂ ଶିଳ୍ପୀର ପ୍ରାଣରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ଏକ ଅନାହତ ଉଦ୍‌‌ବେଳନ। ସେଥିପାଇଁ ସ୍ରଷ୍ଟାର ହୃଦୟ ସେଇଠୁ ଉତ୍ସରିତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଭୂମିର ସନ୍ଧାନରେ ମଗ୍ନ, ମୋହିତ ଓ ଆଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇ ଅବଲୀଳାକ୍ରମେ ସୃଜନର ଦିବ୍ୟଚେତନା ସ୍ତରରେ ନିବିଡ଼ ସମ୍ବେଦନାରେ ଆବେଗସିକ୍ତ ହୁଏ। ହୃଦୟର ଭାବକକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ କ୍ରିୟାଶୀଳ ମନେ ହୋଇଥାଏ। ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚେତନାର ସଂଗୁପ୍ତ ମୂଲକଟି ସେଇଠୁଁ ସମ୍ମୋହନର ଗଭୀର ବିହ୍ୱଳତାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଅନୁଭବର ଅବରୁଦ୍ଧ କକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। କଳ୍ପଲୋକରେ ବିଚରଣ କରେ ଜୀବସତ୍ତା। ଜାଗତିକ ସୀମା ସରହଦ ଅତିକ୍ରମ କରି ସର୍ଜନ ଦୃଷ୍ଟି ଅତି ଜାଗତିକ ଏକ ଦିବ୍ୟଚେତନାରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ବହୁମୁଖୀ ହୁଏ ତା’ର ରୂପାନ୍ତରଣ। ତେବେ ଯାଇ ସମ୍ଭବ ହୁଏ ଚିତ୍ରକଳ୍ପର ଚିତ୍ରରୂପ (ଦୃଶ୍ୟରୂପ)। ଯାହା ସତତଃ ଅନନ୍ୟ ଅପ୍ରତିମ ପରମାନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନକାରୀ ହୁଏ। ଆତ୍ମାକୁ ଛୁଏଁ। ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଏ।

ଅଗଣିତ ସାଧୁସନ୍ଥ, ପଣ୍ଡିତ, ବିଷୟ ଗବେଷକ, ଜ୍ଞାନୀ, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ, ମହାତ୍ମା, ମୁନିଋଷି ଦିବ୍ୟ ନୀଳାଚଳ ଧାମରେ ପଦର୍ପଣ କଲାମାତ୍ରେ ଆପଣାର ଜ୍ଞାନ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ବୁଝା ଅବୁଝା ଗୁଢ଼ତତ୍ତ୍ୱ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପାସୋରି ବସନ୍ତି। ତତ୍ତ୍ୱାତୀତ ପରଂବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ନିଜ ନିଜର ଅସାମର୍ଥ୍ୟତା ଅନୁଭବ କରି ତାଙ୍କୁ ସର୍ବ ବେଦାନ୍ତ ସାର, ସର୍ବ ତତ୍ତ୍ୱାନୁତତ୍ତ୍ୱ ତଥା ଭବଜଳଧିର ତରଣୀ ରୂପେ ବାରମ୍ବାର ପ୍ରତୀତ ଜଣାଇଥା’ନ୍ତି। ସେ ସର୍ବେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବିବର୍ଜିତ ତଥା ସର୍ବେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଧର୍ମର ସ୍ଥୂଳ ପ୍ରତିନିଧି। ଦୁରାଧିଗମ୍ୟ ଭାବକୁ ସ୍ଥୂଳ ଭାବରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ତାଙ୍କର ଏହି ରହସ୍ୟମୟ ସ୍ୱରୂପ। ବର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ଆଶ୍ରମ ସବୁ ତାଙ୍କଠାରେ ଅବଲୁପ୍ତ।

ଏହିପରି ଏକ ଗୂଢ଼ ରହସ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନାର ଚିତ୍ରକଳ୍ପକୁ କିଏ କିପରି କେଉଁ ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ର, ଚିତ୍ରକୋଷ ବା ଅତିନ୍ଦ୍ରିୟ ଚେତନାସ୍ତରକୁ ଯାଇ ଏହାର ଠିକ୍‌‌ ଚିତ୍ରରୂପ ସର୍ବସାଧାରଣରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିପାରିବ? ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଖଣ୍ଡିତ ଅବୟବ ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର ଆକୃତିରହିତ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ର ପ୍ରତିମା। ତେଣୁ ଏକ ରହସ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତୀକ ବ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ। ତଥାପି ଶ୍ୟାମଘନ ସମ ଶ୍ୟାମ ସଖା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧର ସର୍ବୋକୃଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି, ତାଙ୍କ କଳାଶ୍ରୀମୁଖ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ। ତାଙ୍କ ବଙ୍କାଧରରେ ଅତିଜାଗତିକ ସ୍ମିତହାସ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର। ତଥାପି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଚିତ୍ର ଏକ ଭ୍ରାନ୍ତି। ଅତୀବ ରହସ୍ୟମୟ।

ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଧାରରେ ଅନେକ ଚିତ୍ର କରିସାରିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଏହିମତ ଯେ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ରର ସେ ନିଜେ ହିଁ ନିରୀକ୍ଷକ ଏବଂ ସମୀକ୍ଷକ। କତିପୟ କିଛି ବିଭୋର ଶିଳ୍ପୀ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ପାତାଳି ଲୀଳା କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯାଇ ସେଇ ପରିବେଶରେ, ପ୍ରଥମରୁ ବିଷୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନଙ୍କ ସହ ବିଭିନ୍ନ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଆଲୋଚନା କରି ଚିତ୍ରକଳ୍ପ ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ନମୁନା ଚିତ୍ରକୁ ପୁଞ୍ଜିକରି ତାଙ୍କ ଲୀଳାର ଚିତ୍ର କରି ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଦେବାର୍ପିତ ଓ ପରେ ଲୋକାର୍ପିତ କରାଇ ଅପୂର୍ବ ସହଯୋଗ ପାଇଛୁ। ସେଇ ପରିବେଶରେ ଯେ ଯାହାର ଊର୍ଦ୍ଧ୍ବ ଉଡ଼ାଣ, ଶୂନ୍ୟଭ୍ରମଣରେ ଥାଆନ୍ତି। ଚିତ୍ର ଆପେ ଆପେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଯାଏ। ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ହେଲା ପାଞ୍ଚ ଯାଗାରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ରୂପକଳ୍ପର ଚିତ୍ରରୂପ କରିସାରିଲୁଣି, ସେ ଚିତ୍ର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇସାରିଛି। ଚିତ୍ରର କ୍ୟାନଭାସ୍‌‌, ଲିମ୍ବକାଠ ଗଣ୍ଡିର ପାଞ୍ଚଇଞ୍ଚ ମୋଟେଇ ଏବଂ ଦେଢ଼ଫୁଟରୁ ଦୁଇଫୁଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାସର ଗୋଲାକାର କାଠଖଣ୍ଡ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦାରବ ତନୁର ଚିତ୍ର ଲିମ୍ବକାଠରେ ହିଁ ଚିତ୍ରାୟିତ କରାଯାଏ। ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ। ଦିନକୁ ଦିନ ଦାରୁବ୍ରହ୍ମଙ୍କ କୃପାରୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଓଡ଼ିଶାରୁ, ଦିଲ୍ଲୀ, ହାଇଦ୍ରାବାଦ, ବାଙ୍ଗାଲୁରୁ, ଚେନ୍ନାଇର ଓଡ଼ିଆ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ସାମିଲ ହୋଇଛନ୍ତି। ବାହୁଡ଼ାବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମଦାରୁ ସ୍ମରାମୀ, ନୀଳବ୍ରହ୍ମ, ଗୁପ୍ତବ୍ରହ୍ମ, ପାତାଳିବ୍ରହ୍ମ ଶୀର୍ଷକରେ ଏହି କଳାଶିବିରଗୁଡ଼ିକ ଭୁବନେଶ୍ୱର, ପୁରୀ, ନୀଳମାଧବ କ୍ଷେତ୍ର, କଣ୍ଟିଲୋ, କାଙ୍କରଶିଶରୀ, ଟାପୁ ଚିଲିକା, ନଈରୀ ଏବଂ ସୋନପୁର କୋଟ ସମଲାଇ ସ୍ଥିତ ତ୍ରିକୁଟ ପାହାଡ଼ ଗୁମ୍ଫା ଯେଉଁଠି ମହାନଦୀରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଅଣାଯାଇ ଗୋପନରେ ଶତାଧିକ ବର୍ଷ କାଳ ମାଟିରେ ପୋତାଯାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା ଓଡ଼ିଶାର ମୋଗଲ ଗୋଳ ସମୟରେ।

ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତ୍ରରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଖିପାରେ ଶବ୍ଦରେ ସେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ପାରେନି। ରଙ୍ଗ ମିଳେନି ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣିବାକୁ। ଶବ୍ଦ ଅଣ୍ଟେନି ତାଙ୍କ ଲୀଳା ବଖାଣିବାକୁ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ସବୁଚିତ୍ରର ସେ ଚିତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ। ଅନେକ ବାର ନିରୀହ ସ୍ୱୀକାର ମୁଁ କରିଛି ଯେ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ର କରି ସାରି ସେ ଚିତ୍ରର ଯେ କୌଣସି ସମୀକ୍ଷା ମୋ ଦ୍ୱାରା ଅବା ଆଉ କାହା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇନି। କାରଣ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ରର ସମୀକ୍ଷକ ସେ ନିଜେ। ତାଙ୍କ ଚିତ୍ର କେବେ ସରେନି, ଲାଗେ ଯେମିତି ଆଉ କ’ଣ ଟିକେ ହେଇପାରିଥା’ନ୍ତା! ଲେଖକୀୟ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଠିକ୍‌‌ ସେହିପରି। ଆଉ କ’ଣ ଟିକେ ଲେଖିଥିଲେ ଭଲ ଲାଗିଥା’ନ୍ତା! ଅନେକବେଳେ ମୁଁ ସେଥିପାଇଁ ଭାବେ ସେଇ ଆଉକିଛି କଥାଟି ହିଁ ଭାବ। ଭାବରେ ଆଖି ମୁଦି ହୋଇଗଲେ ଜଗନ୍ନିବାସ ଶ୍ୟାମସଖା ଯେଉଁଠି ଥିଲେ ବି ଅତୁଲ୍ୟ ଦିଶନ୍ତି, ଜଳଜଳ ହୋଇ ବାରି ହେଇଯାଏ ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ। ଶୂନ୍ୟଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅନର୍ଗଳ ପଢ଼଼ି ହେଇଯାଏ।
ଜୟ ଜଗଦ୍ଦୀଶ୍ୱର।

ଆପଣ ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସର୍ବରୂପ ଓ ସ୍ମୃତିଯୋଗ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ସହସ୍ରବାର ପ୍ରଣାମ, ପୁନର୍ବାର ପ୍ରଣାମ, ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଣାମ।

ବଳଦେବ ମହାରଥା
ଭୁବନେଶ୍ୱର, ମୋ: ୯୪୩୯୭୭୬୯୧୦

ଆଜି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ଲୋକାର୍ପଣ ହେଉଛି। ଭକ୍ତ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପରିକ୍ରମା ଉତ୍ସବ ଏକ ବିଦ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ଆଣିବ। ଏହା କେବଳ ଏକ ମହୋତ୍ସବ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟନର ଆନନ୍ଦ ଉପଲବ୍ଧି ନୁହେଁ, ବରଂ ମହାପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନର ମହାର୍ଘ ମୁହୂର୍ତ୍ତ। ଦେବଦେବୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ମନ୍ଦିର ଓ ପୀଠସ୍ଥଳୀର ପରିକ୍ରମା କରାଯିବାର ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ବିଧି ରହିଛି। ଦର୍ଶନ ଓ ପୂଜନର ଏହା ଏକ ଅଙ୍ଗ। ପରିକ୍ରମା ବିଧି ପଛରେ ଯେତିକି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ୱ ରହିଛି ସେତିକି ଦାର୍ଶନିକ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ନିହିତ ଅଛି।

କୌଣସି ବିଶେଷ ପୂଜାନୁଷ୍ଠାନ, ଯଜ୍ଞାନୁଷ୍ଠାନ ହେଉ କିମ୍ୱା ବିବାହ, ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ବା ପରିକ୍ରମା କରିବା ଷୋଡ଼ଶପଚାର ପୂଜାବିଧିର ଏକ ଅଙ୍ଗ। ବଟ ଓ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷର ପରିକ୍ରମା ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। କେବଳ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧର୍ମରେ ପରିକ୍ରମା ବା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି। ପରିକ୍ରମାର ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ‘ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ’। ଏହି ଶବ୍ଦ ‘ପ୍ର + ଦକ୍ଷିଣ’ ଶବ୍ଦର ସମଷ୍ଟି ସୃଷ୍ଟି। ‘ପ୍ର’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଅଗ୍ରଗତି ବା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ଏବଂ ‘ଦକ୍ଷିଣ’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ। ତେଣୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ପରିକ୍ରମା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଏଥିରେ ବ୍ୟକ୍ତିର ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗ ଦେବ ମୂର୍ତ୍ତି କିମ୍ୱା ଯଜ୍ଞକୁଣ୍ଡ ଆଡ଼କୁ ରହିବ। ଏହି ପରିକ୍ରମାକୁ ‘ଶବ୍ଦକଳ୍ପଦ୍ରୁମ’ରେ ‘ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ’ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ମନୁଷ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣ ବା ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଦେବଅଙ୍ଗ ବା ପବିତ୍ର ଭାବେ ବିବେଚିତ। ତେଣୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଡାହାଣ ହାତର ପ୍ରୟୋଜନ ହୁଏ ଏବଂ ପରିକ୍ରମା ମଧ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଏଭଳି ନାମକରଣର ପ୍ରଥମ କାରଣ ସକଳ ଶକ୍ତିର ଆଧାର ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଦୈନିକ ଗତି ସହ ସମ୍ୱନ୍ଧିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ପଶ୍ଚିମରେ ଅସ୍ତ ହୋଇଥା’ନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଏହି ଦୈନିକ ଗତି ବିନାକୌଣସି ପ୍ରତିବନ୍ଧକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ସଫଳତାର ସହ ଗୋଟିଏ ଦିନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକୃତି ତତ୍ତ୍ୱ ଆଧାରରେ ବେଦଶାସ୍ତ୍ର, ଉପନିଷଦ ଆଦିରେ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ପରିକ୍ରମାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି ଏବଂ ଦେବ ପରିକ୍ରମା ଓ ପୂଜାଯଜ୍ଞାଦି ଆଦି ଧାର୍ମିକ କୃତ୍ୟକୁ ବାଧାବିଘ୍ନ ରହିତ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ଏବଂ ପୁଣ୍ୟଫଳ କାମନା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି।

ପରିକ୍ରମାକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ସମୟରେ ମନ୍ତ୍ରଜପ ଏବଂ ନାମ ସ୍ମରଣର ମହିମା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ପରିକ୍ରମାର ବିଶେଷ ମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି-

‘ଜାନି କାନି ଚ ପାପାନି ଜନ୍ମାନ୍ତରଂ କୃତାନି ଚ / ତାନି ସର୍ବାଣୀ ନଶ୍ୟନ୍ତୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋ ପଦେପଦେ’

ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆମ ଦ୍ୱାରା ଜାଣତରେ କିମ୍ୱା ଅଜାଣତରେ କରାଯାଉଥିବା ପାପ ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ପାପ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରା ନାଶ ହୋଇଯାଉ। ପରମପିତା ପରମେଶ୍ୱର ମୋତେ ସଦ୍‌‌ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟର ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ଦେବଦେବୀଙ୍କ ସହସ୍ରନାମ ପାଠପୂର୍ବକ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପବତି ପୃଥ୍ୱୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିକ୍ରମାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ସହ ସମାନ ବୋଲି ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି।

ସେହିପରି ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁଯାୟୀ, ଯେଉଁଠାରୁ ପରିକ୍ରମା ଆରମ୍ଭ କରାଯିବ, ଉକ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପରିକ୍ରମା ଶେଷ କରାଯିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଦେବ ଦେବ ମହାଦେବଙ୍କ ପରିକ୍ରମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ସର୍ବଦା ମହାଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧପରିକ୍ରମା କରାଯିବାର ବିଧି ରହିଛି। ଏହାକୁ ‘ଚନ୍ଦ୍ରାକାର ପରିକ୍ରମା’ କୁହାଯାଏ। ‘ନାରଦ ପୁରାଣ’ ଏବଂ ‘କର୍ମ ଲୋଚନ’ ନାମକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ, ମହାଦେବଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଦେବଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପରିକ୍ରମା ସଂଖ୍ୟା ଭିନ୍ନ ରହିଛି। ମା’ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଥର, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ୭ଥର, ଗଣେଶଙ୍କୁ ୩ଥର, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବତାରଙ୍କୁ ୪ଥର ଏବଂ ସୋମବତି ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷକୁ ୧୦୮ ଥର ପରିକ୍ରମା କରିବାର ନିୟମ ରହିଛି। ଯଜ୍ଞ ତିଳକ ଲଗାଇବା ପରେ ଯଜ୍ଞଦେବତା ଅଗ୍ନି କିମ୍ୱା ଯଜ୍ଞବେଦୀର ୩ଥର ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ। ବିବାହ ସମୟରେ ବରବଧୂ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ୭ଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିଥା’ନ୍ତି।

ପବିତ୍ର ଧାର୍ମିକ ସ୍ଥଳ ଅଯୋଧ୍ୟା, ମଥୁରା ଆଦିରେ ପଞ୍ଚକୋଶୀ ପରିକ୍ରମା ଏବଂ ବ୍ରଜଧାମରେ ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜାବିଧିରେ ସପ୍ତକୋଶୀ ପରିକ୍ରମା କରିବାର ବିଧି ଅଛି। ଦେବଦର୍ଶନ ପରେ ଦେବଭୂମିରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ମିଳିଥାଏ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ରାଦିରେ ଉଲ୍ଳେଖ ଅଛି।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣର ଦାର୍ଶନିକ ତତ୍ତ୍ୱ ହେଉଛି – ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରହନକ୍ଷତ୍ର ପରିକ୍ରମା କରିଥା’ନ୍ତି। ଏହି ପରିକ୍ରମା ହେଉଛି ଜୀବନର ସତ୍ୟତା। ବ୍ୟକ୍ତିର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ବା ଜୀବନଚକ୍ର ଏକ ପରିକ୍ରମା ଭଳି। ଭଗବାନଙ୍କ ଭିତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟି ବିଦ୍ୟମାନ। ତେଣୁ ଭଗବାନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି କିମ୍ୱା ଯଜ୍ଞାନୁଷ୍ଠାନର ପରିକ୍ରମା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିର ପରିକ୍ରମା ହୋଇଥାଏ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହି ଦାର୍ଶନିକ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଦେବଦେବ ମହାଦେବ, ମା’ ପାର୍ବତୀ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ ଓ ଗଣେଶଙ୍କୁ ନେଇ ପରିକ୍ରମା ସମ୍ପର୍କିତ ଏକ ପୌରାଣିକ ଆଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏକଦା ଦେବ ସନ୍ତାନ ଶ୍ରୀଗଣେଶ ଓ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରତିପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ତାହାର ସମାଧାନ କରିବାକୁ ଯାଇ ଶ୍ରୀଗଣେଶ ମୂଷା ପିଠିରେ ବସି ପିତାମାତାଙ୍କ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ମୟୂର ବାହନରେ ବସି ସୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମଣ କଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରତିପାଦିତ ହେଲେ ଶ୍ରୀଗଣେଶ। କାରଣ ମହାଦେବ ଓ ମା’ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଭିତରେ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟି ବିଦ୍ୟମାନ। ତେଣୁ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଅର୍ଥ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା। ତେଣୁ ଦର୍ଶନ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପରିକ୍ରମା ବା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱ ଅଧିକ।

ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ପରିକ୍ରମାର ପ୍ରଭାବ ଆମର ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥାଏ। ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ବିଶ୍ଲେଷଣରେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି ଯେ, କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଯେତେବେଳେ ଅଧିକ ଭାବେ ମାନସିକ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେ ଶାନ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ପ୍ରବଚନ ଶୁଣିଥାଏ, ଧାର୍ମିକ ଉତ୍ସବ ଆଦିରେ ଯୋଗ ଦିଏ କିମ୍ୱା ଦେବ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ପରେ ସେ ପରିକ୍ରମା ଆରମ୍ଭ କରେ। ପରିକ୍ରମା ଶେଷ ହେବା ପରେ ଉକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନରେ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଏକ ଦିବ୍ୟଶାନ୍ତି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ଦେବସ୍ଥାନ ବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମସ୍ଥଳୀରେ ଥିବା ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତି। ଉକ୍ତ ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତିଫଳନ ଯୋଗୁଁ ମନରେ ଥିବା ନକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତି, ଚିନ୍ତା ଓ ଅବସାଦର ସ୍ତର ହ୍ରାସ ପାଏ। ମସ୍ତିଷ୍କରୁ ଡୋପାମାଇନ୍‌‌ ନାମକ ହର୍ମୋନ ନିର୍ଗତ ହୁଏ। ଏହି ଡୋପାମାଇନ୍‌‌ ଯୋଗୁଁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ମନରେ ଖୁସିର ସଞ୍ଚାର ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହି ଖୁସି ଆଶାର ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ଆଡ଼କୁ ଯିବା ପାଇଁ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ମନ୍ଦିରରୁ ଫେରିଆସିବା ପରେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜକୁ ସ୍ଫୂର୍ତ୍ତି ମନେ କରି କର୍ମଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ। ତେଣୁ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ସଠିକ୍‌‌ ରଖିବା ପାଇଁ ହେଲେ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା, ଯୋଗ, ପ୍ରାଣାୟାମ ସହିତ ପରିକ୍ରମାର ଆବଶ୍ୟକତା ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଶାରୀରିକ ବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ପରିକ୍ରମା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଯେତିକି ସମୟ ପାଦରେ ଚାଲିଥାଉ, ତାହା ଆମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟାୟାମ। ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲିବା ଦ୍ୱାରା ପାଦତଳେ ଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକ୍ୟୁପ୍ରେସର୍‌‌ ବିନ୍ଦୁ ଉପରେ ଚାପ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହାର ପ୍ରଭାବରେ ଶରୀରରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନର ମାତ୍ରା ସଠିକ୍‌‌ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଶରୀର ସୁସ୍ଥ ରହିଥାଏ।

ଦୀପ୍ତିମୟୀ ମହାପାତ୍ର
ଭୁବନେଶ୍ବର, ମୋ: ୭୯୭୮୦୩୮୭୯୯

ଆଉମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ଦିନର ଅପକ୍ଷୋ। ପୌଷ ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ତିଥି ଅର୍ଥାତ୍‌‌ ୨୦୨୪ ଜାନୁଆରୀ ୧୭ ତାରିଖ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପାଇଁ ଏକ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ଦିନ ହୋଇରହିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଗନ୍ନାଥପ୍ରେମୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନ ଅଭୁଲା ରହିବ। କାରଣ ଏହିଦିନ ଲୋକାର୍ପିତ ହେବ ବହୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷିତ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ। କେବଳ ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ନୁହେଁ, ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସହରରେ ପରିଣତ କରିବା ଲାଗି ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନର ଏକାଧିକ ପ୍ରକଳ୍ପ ନେବ ବାସ୍ତବରୂପ। ଏଥିପାଇଁ ପୁରୀ ଭଳି ଏକ ଛୋଟ ସହରରେ ତିଆରି ହୋଇଛି ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପ, ଯାହାକି ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ବିକାଶକୁ ଆହୁରି ଗତି ହେବ। ହେଲେ ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ନେଇ ଏବେ ସବୁଠି ଉତ୍ସାହ ଆଉ ବ୍ୟଗ୍ରତା। ଏହାର ଲୋକାର୍ପଣ ପାଇଁ ନବବଧୂଟିଏ ଭଳି ସଜେଇ ହୋଇଛି ପୁରୀ। ଭାବଭକ୍ତିରେ ଉଚ୍ଛୁଳୁଛି ସିଂହଦ୍ୱାରରୁ ଶରଧାବାଲି। ସମସ୍ତେ ଏବେ ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ମନସ୍କ। ଚା’ ଖଟିରୁ ଚାକଚକ୍ୟ ହୋଟେଲ, ବସ୍ତିବାସୀରୁ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ ପୁଣି ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରୁ ବେଳାଭୂମି ସବୁଠି ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପର ଚର୍ଚ୍ଚା। ସମସ୍ତେ ପ୍ରକଳ୍ପର ପରିକଳ୍ପନାରୁ ବାସ୍ତବତା ଯାଏ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ରହିଛି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି।

ମନଛୁଆଁ ଚିତ୍ରକଳା
କେବଳ ଆଲୋକୀକରଣ ନୁହେଁ, ସହରର ବିଭିନ୍ନ ରାସ୍ତାପାର୍ଶ୍ବ କାନ୍ଥ ପ୍ରାଚୀରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚିତ୍ରକଳା ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଟାଣୁଛି। ବିଶେଷକରି ସହରର ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରବେଶ ପଥ ପାଚେରୀରେ ରଙ୍ଗତୂଳୀରେ ଶିଳ୍ପୀ ଆଙ୍କିଛନ୍ତି ମନଛୁଆଁ ଚିତ୍ରକଳା। ଶ୍ରୀସେତୁର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ବ କାନ୍ଥ, ମେଡିକାଲ ଛକ, ଭିଆଇପି ରୋଡ, ସିଟି ରୋଡ, ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ, ଶରଧାବାଲି ଯେଉଁଠି କାନ୍ଥ, ପ୍ରାଚୀର ଫାଙ୍କା ଥିଲା ସେଠି ଏବେ ଉତ୍କଳୀୟ କଳା, ସଂସ୍କୃତିର ଝଲକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ଚିତ୍ରକଳାରେ। ଏତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଏହି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କରାଯାଇଛି ଯେ, ତାହା ବାସ୍ତବ ବାସ୍ତବ ପରିଲାଗୁଛି। ଏହି କଳାକୃତି ମଧ୍ୟରେ ପୁରୀର କଳା ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରା ବିଶେଷକରି ସାହିଯାତ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରାଣୀ ଚିଲିକା, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବ, କୋଣାର୍କ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି।

ଭକ୍ତଙ୍କୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ପାଇଁ ଲାଗିଛି ଡ୍ରିଙ୍କ୍‌ ଫ୍ରମ୍‌‌ ଟ୍ୟାପ୍‌

ଦେଶ ବିଦେଶରୁ ଆସୁଥିବା ଭକ୍ତ ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ଟିକେ ପିଇବା ପାଇଁ ପୂର୍ବରୁ ବହୁ ଅସୁବିଧା ସାମ୍ନା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ, ଏବେ ତାହା ଦୂର ହୋଇସାରିଛି। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପାର୍ଶ୍ବବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲାଣି। ଦେଶ ଓ ରାଜ୍ୟ ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ଟିକେ ପିଇ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛନ୍ତି। ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପରୁ ଭକ୍ତ କହୁଛି କେଡେ ସୁନ୍ଦର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ଓ ବଡ଼ ଦେଉଳ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ କାଳିଆ ଠାକୁର ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ, ପୂଜାଚର୍ଚ୍ଚନା ଚାଲିଛି। ଆଉ ସ୍ନାନମଣ୍ଡପ ଉପରୁ ଭକ୍ତ ଦର୍ଶକ ସାଜି ଏହାର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଉଛି। ତାହା ସହ ପତିତପାବନ ବାନାକୁ ଦେଖି ତା ଚକ୍ଷୁ ସେଠି ଲାଖି ଯାଉଛି। ଆଉ ତଳେ ଅନ୍ୟ ଭକ୍ତ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଅଭିମୁଖେ ଜଗା ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଭକ୍ତ, ଭକ୍ତି ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅପୂର୍ବ ମିଳନରେ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ କେତେ ଯେ ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ଦିଶୁଛି। ଲାଗୁଛି କାଳିଆ ସାଆନ୍ତର ରଥ ଯାତ୍ରା ଚାଲିଛି। ହେଲେ ପରେ ଭକ୍ତ ଭଗବାନ ପାଖରୁ କୃପା ଲାଭ କରି କହୁଛି ଏ ଯାତରା ଜଗାର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ଲୋକାର୍ପଣ ଉତ୍ସବର। ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପ ପାଖରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଧାମୂର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ମୋହୁଛି। ଭକ୍ତ କହୁଛି ଚକାଡୋଳା କରୁଛି ଲୀଳା।

ଶୁଭୁଛି ମନ୍ତ୍ର, ବାଜୁଛି ଢୋଲ… ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି ହରିବୋଲ ହୁଳହୁଳି ଲୋକାର୍ପଣ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ଏକା ସାଙ୍ଗେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଚାରି ଦ୍ୱାରରେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଶୁଭୁଛି। ତାହା ସହ ଢୋଲ, ମୃଦଙ୍ଗ, ଗିନିରେ କୀର୍ତ୍ତନ ଆକାଶକୁ ଗୁଞ୍ଜରିତ କରି ଦେଉଛି। ମହିଳାଙ୍କ ହୁଳହୁଳି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କ ହରିବୋଲ ସହ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ରଥଯାତ୍ରା ଭ୍ରମ। ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ସିଂହଦ୍ୱାର ଅରୁଣସ୍ତମ୍ଭ ନିକଟରେ ଯଜ୍ଞ ରୂପକ ଅଗ୍ନିରୁ ଭକ୍ତ କାଳିଆ ଠାକୁରକୁ ଦେଖୁଛି। ବର୍ଣ୍ଣାଢ୍ୟ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଯେମିତି ଲାଗୁଛି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଦେବତା, ନର କିନ୍ନର ସମସ୍ତେ ଜଗା ଉପରେ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କରି କହୁଛନ୍ତି ଏ ଯାତ ଜଗା ପାଇଁ।

ଭିତ୍ତିଭୂମି ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ୮.୫୦ କୋଟି
ସେ ବାହୁବଳୀ ସେବାୟତ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ଅନ୍ୟ ସେବକ। ପୁରୀରେ ଜାଗା ଆଖଡାକୁ ନେଇ ରହିଛି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ। ମାତ୍ର ଉନ୍ନତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଅଭାବରୁ ସେହି ବାହୁବଳୀ ସେବାୟତମାନେ ଓ ପୁରୀର ଅନ୍ୟ ସେବକ ଜିମ୍‌‌ ମୁହାଁ ହେବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି। ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତାହାର ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ ପାଇଁ ଅଣ୍ଟା ଭିଡିଛନ୍ତି। ଜାଗା ଆଖଡ଼ାର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସହ ତାର ପାରିପାର୍ଶ୍ବିକୁ ନୂଆ ରୂପ ଦିଆଯିବ। ସେଥିପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବେ ପ୍ରାୟ ୮.୫୦କୋଟି ଟଙ୍କା। ଏହିକ୍ରମରେ ଆହୁରି ୩୫ ଟି ଜାଗା ଘର ଯୋଡ଼ିହେବ। ଜାଗା ଆଖଡ଼ାରେ ଏବେ ବି ପାରମ୍ପରିକ ସରଞ୍ଜାମରେ ଯୁବକମାନେ ବ୍ୟାୟାମ କରୁଛନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ସେମାନେ ପୁରୀରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଜିମକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଜିମ ଯାଉଥିବା ପିଲାଙ୍କୁ ପୁଣି ଜାଗା ଆଖଡାମନସ୍କ କରିବା ପାଇଁ ଜାଗା ଘର ଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧୁନିକତାର ଛାପ ଦେବାକୁ ସ୍ଥିତ କରିଛନ୍ତି ରାଜ୍ୟ ସରକାର। ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ମୋଟ ୩୫ ଟି ଜାଗା ଘରକୁ ଏଥି ପାଇଁ ମନୋନୟନ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଆଖଡ଼ାରେ କସରତ ପାଇଁ ତିଆରି ହେବ ଉନ୍ନତ ଭିତ୍ତିଭୂମି। ତାହା ସହ ଆଖଡ଼ାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବ ଜିମ ହଲ। ପିଲା ରେସଲିଂ ମାଟରେ କରିବେ କୁସ୍ତି। ପୁରୀରେ ଜାଗା ଆଖଡ଼ା ସଂସ୍କୃତିକୁ ଆହୁରି ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ମଧ୍ୟ ତତ୍ପର ହୋଇ ଉଠିଛି।ସେଥି ପାଇଁ ମୋଟ ୩୫ ଟି ଜିମ ହଲ୍‌‌ରେ ଜିମ ହଲ୍‌‌ର ନିର୍ମାଣ ହେବ। ଜିମ୍‌‌ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବେ ପ୍ରାୟ ୮ କୋଟି ୫୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା। ଜିମ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ସରଞ୍ଜାମ ମଧ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ ହେବ। ପୁରୀର ବିଶୁନି, ଗୋପାଳବଲ୍ଲଭ, ରାଜ ବଲ୍ଲଭ, ବଡ଼ ଆଖଡ଼ା, ପାଣ୍ଡ, ସାତ ବଖରା, ମକରଧ୍ୱଜ, ମାଜଣା, ରାହାସ ମହାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦରା, ହିଞ୍ଜଳ, ପଞ୍ଚାୟତ, ଗୁରୁଜଙ୍ଗ, ଦୁବେଇ ଭଳି ମୋଟ ୩୫ ଟି ଜାଗାରେ ଜିମ ନିର୍ମାଣ କରାଯିବ। ଏଥି ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ କ୍ରୀଡା ବିଭାଗ ମଧ୍ୟ ଆର୍ଥିକ ସହଯୋଗ କରିବ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାଗା ଘର ପାଇଁ ମୋଟ ୨୩ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ବ୍ୟୟବରାଦ ହୋଇଛି। ଏହି ଜିମ ଘରର ନିର୍ମାଣ କାମ ଆଗେଇ ଚାଲିଛି। ଦୁଇ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଶେଷ ହେବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖା ଯାଇଛି।

ଗାଡ଼ି କହୁଛି ବୀରଙ୍କ ଗାଥା

ପୁରୀ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଏମିତି ଗୋଟିଏ ଗାଡ଼ି ଆଜି ଠିଆ ହୋଇଥିଲା ଯେ କେହି ତାକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ। ପୁରୀ ନବ ଗଠିତ ପୂଜ୍ୟ ପୂଜା ଅଭିଯାନର ଏହି ଗାଡ଼ି ଆମ ରାଜ୍ୟର ଓ ଦେଶର ବୀରଙ୍କ ଗାଥା ଗାଉଛି। ଗାଡ଼ିରେ ଲାଗିଛି ଉତ୍କଳର ମଉଡମଣି ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ, ନେତାଜୀ, ଜାତିର ପିତା ମହ।।ା ଗାନ୍ଧୀ, ଆକାଶର ଇଗଲ କୁହାଯାଉଥିବା ବିଜୁ ବାବୁ, ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦ, ପୁରୀର ଚନ୍ଦନ ହଜୁରୀ ଚାଖିଖୁଣ୍ଟିଆଙ୍କ ପରି ଅନେକ ବୀରଙ୍କ କାହାଣୀ। ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପର ଲୋକାର୍ପଣ ପାଇଁ ବହୁ ଭକ୍ତ, ଅନୁଷ୍ଠାନ ଓ ସଂଗଠନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ପୁରୀ ଆସୁଛନ୍ତି। ସେପଟେ ପୁରୀ ବସ୍‌‌ ଷ୍ଟାଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭିଡ଼ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଉଛି। ଲୋକେ ବସିବା ପାଇଁ ବସ୍‌‌ ରେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ଯାହା ହେଉନାହିଁ।

ବିଦେଶୀଙ୍କ ଗୀତା ଭାଗବତ
ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ହେଉଛି। ଯାହାର ଝଲକ୍‌‌ ପୁରୀରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ଆଜି ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ଏସି ଟନେଲ୍‌‌ ପାଖରେ ବିଦେଶର ଜଣେ ଭକ୍ତ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବେଶରେ ଗୀତା ଭାଗବତ ଲୋକଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ ବଣ୍ଟନ କରି ନୀଳାଚଳଙ୍କ କୃପା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ତାହା ସହ ଭକ୍ତ ଜଣକ ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ କହି ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ବେଶ୍‌‌ ପସନ୍ଦ ଆସିଥିଲା। ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ମାଗଣାରେ ଓ କିଛି ଟଙ୍କା ଦେଇ ତାଙ୍କଠୁ ଗୀତା ଓ ଭାଗବତ ସହ ଅନ୍ୟ ପୁସ୍ତକ କିଣୁଥିଲେ। ସାଧାରଣରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ଚାଲିଥିଲା। ଲୋକେ କହୁଥିଲେ, ଭକ୍ତ ହେବ ତ ଏମିତି।

ସବୁଜ ସବୁଜ ‘ଶ୍ରୀମାର୍ଗ’
ଜଗନ୍ନାଥ ବଲ୍ଲଭ ପିଲୀଗ୍ରୀମ ସେଣ୍ଟର (ଜେବିପିସି)ରୁ ଏକ ନୂତନ ରାସ୍ତା ‘ଶ୍ରୀମାର୍ଗ’ ଦୋଳବେଦୀକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଛି। ପ୍ରାୟ ୮୦୦ ମିଟର ଏହି ରାସ୍ତାକୁ ଖୁବ୍‌‌ କମ୍‌‌ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଯାତାୟାତ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ରାସ୍ତା ଲାଗୁଛି ସବୁଜ ସବୁଜ। ଏହାର ଦୁଇପାର୍ଶ୍ବରେ ଗଛର କୁଣ୍ଡ ସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। ସେହିପରି ରାସ୍ତା ପାର୍ଶ୍ବରେ ପଥର କଳାକୃତି ମଧ୍ୟ ଶୋଭାପାଉଛି। ୧୭ ତାରିଖରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଶ୍ରୀସେତୁ ଦେଇ ଜେବିପିସିରେ ପହଞ୍ଚିବେ। ସେଠାରୁ ଏହି ନୂତନ ରାସ୍ତା ଶ୍ରୀମାର୍ଗ ଦେଇ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ନିକଟକୁ ଆସିବେ।

ଅତିଥିଙ୍କ ଆଗମନ

ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ଲୋକାର୍ପଣ ପାଇଁ ଦେଶର ପ୍ରମୁଖ ୬୦ ଓ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ଦିର କର୍ମକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହ ୯୦୦ ଜଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ଆସି ଏହି ଭବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଯୋଗଦେବା ଲାଗି ସମ୍ମତି ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା ବେଳେ ଅନେକ ଆଗୁଆ ବି ଆସିଗଲେଣି। ତେବେ ପ୍ରମୁଖ ଅତିଥି ୧୭ ତାରିଖ ସକାଳେ ପହଞ୍ଚିବେ। ତେଣୁ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ଲାଗି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଛି ପୁରୀ। ଏଥିପାଇଁ ସହରର ପ୍ରବେଶ ପଥଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସାହିଗଳିରେ ଲୋକାର୍ପଣ ଉତ୍ସବର ଛିଟା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରୁ ବେଳାଭୂମି ପୁଣି ସିଂହଦ୍ୱାରରୁ ଶରଧାବାଲି ସବୁ କିଛି ଲାଗୁଛି ନୂଆ ନୂଆ। ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ବ କୋଠାକୁ ଗୋଟିଏ ରଙ୍ଗ (ଫିକା ଗୋଲାପୀ) ରଙ୍ଗ ଦିଆଯାଇଥିବା ବେଳେ ନାମଫଳକ ଏକାପ୍ରକାର କରାଯାଇଛି।

ଆଲୋକ ନଗରୀ

ଆଖି ଝଲସାଇବା ଦେବାଭଳି ଆଲୋକୀକରଣ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏକ ନୂତନ ରୂପରେ ଉଦ୍‌‌ଭାସିତ କରୁଛି। ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରତି ରାସ୍ତାକୁ ଆଲୋକମାଳାରେ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଇଛି। ସଞ୍ଜ ନଇଁଲେ କୋଠାବାଡ଼ିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗଛପତ୍ର ବି ରଙ୍ଗୀନ ଆଲୋକରେ ଝଲସିଉଠୁଛି। ଗଛରେ ଚାନ୍ଦୁଆ ଲାଇଟ୍‌‌ ସାଙ୍ଗକୁ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର ଲିଚୁ ଖଞ୍ଜି ଦିଆଯାଇଛି। ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ମାର୍କେଟ କମ୍ପେ୍ଲକ୍ସ ଛକଠାରୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପ୍ରଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାସ୍ତାର ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ବରେ ହଜାର ହଜାର ଲାଇଟ୍‌‌ ଲାଗିଛି। ଏହି ଲାଇଟ୍‌‌ ଦୁଇପାର୍ଶ୍ବ କୋଠାରେ ପଡ଼ିବା ବେଳେ ଏହା ବଡ଼ଦାଣ୍ଡର ଶୋଭାକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରୁଛି। ରାତି ଏଠି ଲାଗୁଛି ଦିନଭଳି।

ଭୁବନେଶ୍ୱର: ଆସନ୍ତା ୧୭ ତାରିଖରେ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ନବୀନ ପଟ୍ଟନାୟକ ଐତିହାସିକ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପର ଲୋକାର୍ପଣ କରିବେ। ପୂରା ଓଡ଼ିଶା ଯେପରି ଏହି ମହାନ୍‌‌ କ୍ଷଣର ସାକ୍ଷୀ ରହିବ, ସେଥିପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି। ଗାଁରୁ ସହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ପୁରୀ ଆସି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ବୁଲି ଦେଖିବେ। ଚଳିତ ମାସ ୨୧ ତାରିଖରୁ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୧୮ ତାରିଖ ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ପୁରୀ ଅଣାଯିବ। ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ୪୦୫୭ ବସ୍‌‌ରେ ସମୁଦାୟ ୧, ୮.୨୫୦ ଜଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ପୁରୀ ଆସିବେ। ସହରାଞ୍ଚଳ ଓ ପୌରାଞ୍ଚଳର ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ତାରିଖ ଧାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି। କିଛି ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକ ପୁରୀ ବୁଲିବା ପରେ ସେହି ଦିନ ନିଜ ଜିଲ୍ଲାକୁ ଫେରିଯିବେ। ସେହିପରି ଦୂରାନ୍ତ ଜିଲ୍ଲାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦର୍ଶନ ପରେ ରାତି ରହଣି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। କେଉଁ ଜିଲ୍ଲାରୁ କେଉଁ ଦିନ କେତେ ସଂଖ୍ୟକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ କେତେ ସଂଖ୍ୟକ ବସ୍‌‌ରେ ଆସିବେ, କେଉଁଠି ରହିବେ, ଭୋଜନ କରିବେ ତାହାର ବିବରଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ପଞ୍ଚାୟତିରାଜ ଓ ପାନୀୟ ଜଳ ବିଭାଗ ପ୍ରମୁଖ ସଚିବ ସୁଶୀଲ କୁମାର ଲୋହାନୀ ସବୁ ଜିଲ୍ଲାପାଳଙ୍କୁ ପତ୍ର ଲେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଗସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ କରିଛନ୍ତି।

ପ୍ରଥମ ଦିନ ଅର୍ଥାତ୍‌‌ ଜାନୁଆରୀ ୨୧ ତାରିଖ‌ରେ କେନ୍ଦୁଝରରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ପୁରୀ ଆସିବେ। ଏହା ପରେ ଗଞ୍ଜାମ, ବଲାଙ୍ଗିର, ଭଦ୍ରକ, ନୟାଗଡ଼, ଅନୁଗୁଳ, ଝାରସୁଗୁଡ଼ା, କଟକ, ଢ଼େଙ୍କାନାଳ, ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଆଦି ଜିଲ୍ଲାରୁ ପର୍ଯ୍ୟାୟକ୍ରମେ ପୁରୀରେ ପହଞ୍ଚିବେ। ରାତିରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ରହିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଓ ପୁରୀରେ ରାତି ରହଣି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ଜଟଣୀ ନିକଟସ୍ଥ କାରମେଲ୍‌‌ ସ୍କୁଲ ଓ ପୁରୀ ସିଉଳାଠାରେ ରାତି ରହଣି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି। ଜିଲ୍ଲାରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ଯେପରି ସୁରୁଖୁରୁରେ ପୁରୀ ଆସି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିବେ, ସେନେଇ ଗତ ୧୨ତାରିଖରେ ମୁଖ୍ୟ ଶାସନ ସଚିବ ସବୁ ଜିଲ୍ଲାପାଳମାନଙ୍କ ସହ ଆଭାସୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି। ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ପରିବହନ ପାଇଁ ଜିଲ୍ଲାସ୍ତରରେ ୪୦/୫୦ଟି ବସ୍‌‌ ବୁକ୍‌‌ ରହିବ। ପୂରା ପ୍ରକ୍ରିୟାର ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ ଜଣେ ଲେଖାଏଁ ନୋଡାଲ ଅଧିକାରୀ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯିବ। ସେହିପରି ସବୁ ବସ୍‌‌ରେ ଜଣେ ଲେଖାଏଁ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ଉପସ୍ଥିତ ରହିବେ। ଏଥିସହ ଜିଲ୍ଲାସ୍ତରରେ ଏକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କକ୍ଷ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ।

ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ଲୋକାର୍ପଣ ଉତ୍ସବ ପୂର୍ବରୁ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସମ୍ବୋଧ…

ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଆପଣମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଅବସରରେ ଅଭିନନ୍ଦନ ଜଣାଉଛି। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିଚୟ। ପ୍ରତି ଓଡ଼ିଆ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥା’ନ୍ତି। ସେ ଜଗତର ନାଥ। ସାରା ବିଶ୍ବ ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି। ସବୁ ଧର୍ମ ସମନ୍ବୟର ସେ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରତୀକ। ଆମ ସଂସ୍କୃତି, ଆମ ପରମ୍ପରା, ଆମ ଚେତନା- ସବୁର ଆଧାର ହେଉଛନ୍ତି ମହାପ୍ରଭୁ। ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ହେଉଛି, ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତି। ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସ, ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଇତିହାସ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇରହିଛି। ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ମୋର କୋଟି କୋଟି ପ୍ରଣାମ।

ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଛାରେ ଆସନ୍ତା ୧୭ ତାରିଖ ଦିନ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ଲୋକାର୍ପିତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ମହାପ୍ରଭୁ ସକଳ ଶକ୍ତିର ଆଧାର। ତାଙ୍କ ବିନା ଇଚ୍ଛାରେ ପତ୍ରଟିଏ ମଧ୍ୟ ହଲେ ନାହିଁ। ଆମମାନଙ୍କର ପରମ ସୌଭାଗ୍ୟ, ଆମ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପର ଲୋକାର୍ପଣ ଉତ୍ସବର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇପାରିଛୁ।

ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଧରି ସାଧୁ, ସନ୍ଥ, ରାଜା-ମହାରାଜାମାନେ ଶ୍ରୀ ମନ୍ଦିରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଆସିଥିଲେ। ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାଜା ମହାରାଜାମାନେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ରଖିଥିଲେ। ସାଧୁ, ସନ୍ଥ, ସାଧାରଣ ଭକ୍ତ ଓ ଲୋକମାନେ ଏହି ମାର୍ଗରେ ପରିକ୍ରମା କରୁଥିଲେ। ଶାନ୍ତି ଓ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦର ସହ ଭକ୍ତମାନେ ଯେପରି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା କରିବେ, ତାହା ହେଉଛି ଆମ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପର ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କ ଭାଷାରେ, ‘୭୦୦ ବର୍ଷ ଭିତରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପାଇଁ ଏମିତି କାମ ହୋଇନାହିଁ।’ ଏହା ହେଉଛି ସାରା ଓଡିଆ ଜାତି ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍ସବର ଦିନ। ତେଣୁ ମୋର ଅନୁରୋଧ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଦିନଟିକୁ, ଏହି ଉତ୍ସବଟିକୁ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି ପାଳନ କରିବା। ନିଜ ନିଜ ଭାବରେ ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରିବା। ଦୀପ ଜାଳିବା, ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍କିବା, ଘଣ୍ଟ ବଜାଇବା, ପୂଜା କରିବା, ଭଜନ ଗାନ କରିବା, କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ ଜପ କରିବା। ସାରା ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ଭକ୍ତି, ସମର୍ପଣ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହର ସହ ଏହି ଦିନଟିକୁ ଆମେ ପାଳନ କରିବା।

ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଜଗତର ନାଥ। ସାରା ବିଶ୍ବର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଭକ୍ତ ଓ ଜଗନ୍ନାଥପ୍ରେମୀ ରହିଛନ୍ତି। ସବୁ ଧର୍ମର ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଠାକୁର। ସମସ୍ତଙ୍କର ଆସ୍ଥା ଓ ବିଶ୍ବାସ ସହ ସେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି। ଦେଶ-ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ସବୁ ଜଗନ୍ନାଥପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ମୋର ଅନୁରୋଧ, ଆପଣମାନେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ଲୋକାର୍ପଣ ଉତ୍ସବକୁ ନିଜ ନିଜ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ, ଭକ୍ତି ଓ ସମର୍ପଣ ଭାବ ସହ ପାଳନ କରନ୍ତୁ। ବିଶ୍ବନିୟନ୍ତାଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ସବରେ ପରିବାର ସହ ନିଜକୁ ସାମିଲ କରନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅନୁଭବ ଦେବା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ଲୋକାର୍ପିତ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଇତିହାସରେ ଏହା ଏକ ଗୌରବମୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ।’ ସେହିପରି, ପ୍ରତିଦିନ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଭକ୍ତ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆସିଥା’ନ୍ତି। ସମସ୍ତେ ଯେପରି, ଏକ ଦିବ୍ୟ ଅନୁଭବ ନେଇ ଫେରିବେ, ତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗର ବିକାଶ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଛି।

ଏହାଦ୍ବାରା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ବାହାର ଯାନିଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ହୋଇପାରିବ। ଜନ୍ମ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ବଳରେ ଏହି ଐତିହାସିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସାମିଲ ହେବାକୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଆମକୁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି, ଆଶୀର୍ବାଦ କରିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ ତାଙ୍କ କୃପା ଓ କରୁଣା ବଳରେ ଧନ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଅବସରରେ ପରିକ୍ରମା ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଖରେ ମୋର କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଉଛି। ଜମି ଦାନ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୋର କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଉଛି। ମୁଁ ଧନ୍ୟବାଦ ଜଣାଉଛି ସେବାୟତମାନଙ୍କୁ। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୋଜିତ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ, କାରିଗର ଓ ଶିଳ୍ପୀ- ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଜଣାଉଛି। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଯୋଗୁଁ ଏହା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିଛି। ସବୁରି ଉପରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା।

ଆସନ୍ତୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆଜିର ଏହି ପବିତ୍ର ଅବସରରେ ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା। ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଶିଷ ଲାଭ କରିବା। ବୋଲି ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ କହିଛନ୍ତି।